Pieśń I. Zaraza. Gniew.

    Gniew, Bogini, opiewaj Achilla, syna Peleusa,
       zgubę niosący i klęski nieprzeliczone Achajom,
       co do Hadesu tak wiele dusz bohaterów potężnych
       strącił, a ciała ich wydał na pastwę sępom drapieżnym
5       oraz psom głodnym. Tak Dzeusa dokonywała się wola.
       Zwłaszcza od dnia, gdy w niezgodzie przeciwko sobie stanęli
       władca narodów Atryda i bogom równy Achilles.
       Który to z bogów do waśni wzajemnej obu podburzył?
       Dzeusa i Leto syn, bowiem na króla ten rozgniewany
10       zesłał zarazę na wojsko, ginęły całe narody.
       Mścił się za swego kapłana, Chryzesa, któremu Atryda
       czci nie okazał. Pod lotne ów przybył okręty Achajów,
       aby swą córkę uwolnić, i okup niósł niezmierzony,
       w rękach na berle złocistym trzymając błagalny wieniec
15       w dal godzącego Apolla, i prosił wszystkich Achajów,
       a najżarliwiej Atrydów, którzy przewodzą narodom:
       "Możni Atrydzi i w pięknych nagolenicach Achaje, !
       Niechże wam dadzą bogowie, mieszkańcy pałaców Olimpu,
       zburzyć Pryjama gród oraz w zdrowiu do domów powrócić,
20       ale oddajcie mi dziecko kochane i okup przyjmijcie,
       czcząc syna Dzeusa, Apolla, co z dala godzi niechybnie".
       Wszyscy Achaje z radością tym słowom wnet przyklasnęli,
       by kapłanowi okazać cześć i wziąć okup wspaniały,
       lecz nie po myśli to było Agamemnona Atrydy -
25       starca ze złością odprawił, twardymi łając słowami:
            "Obym cię, starcze, nie zdybał przy wydrążonych okrętach
       błąkającego się teraz, czy później, gdybyś powrócił,
       wtedy cię berło i wieniec boga nie zdoła ocalić.
       Córki ci twej nie uwolnię, starość ją raczej doścignie
30       w Argos, w mym domu rodzinnym, daleko od jej ojczyzny.
       Tam przy warsztacie stać będzie tkackim i łoże me dzielić.
       Precz więc, nie drażnij mnie dłużej, jeżeli zdrowy chcesz wrócić!".
            Tak powiedział. Zatrwożył się starzec i słów tych usłuchał.
       Szedł wzdłuż wybrzeża i milczał w poszumie morza huczącym.
35       Potem już, idąc samotnie, upraszać zaczął żarliwie
       władcę Apolla, co synem Latony jest pięknowłosej:
            "Usłysz mnie dziś, Srebrnołuki, który nad Chryzą panujesz,
       Killę najświętszą i Tened potężną dłonią osłaniasz!
       Panie Smintejski, jeżeli świątynię kiedy ci wzniosłem
40       miłą, jeżelim ci spalał w ofierze udźce tuczonych
       cielców i kozłów - ty mego błagania teraz wysłuchaj:
       pomścij się swymi strzałami za moje łzy na Danajach".
            Tak powiedział, błagając. Wysłuchał go Fojbos Apollon.
       Zstąpił ze szczytów Olimpu z sercem od gniewu wzburzonym,
45       łuk przewiesiwszy przez ramię i kołczan z dwóch stron zamknięty.
       Strzały dźwięknęły na barkach rozgniewanego okrutnie,
       gdy się poruszył. Do nocy był nadchodzącej podobny.
       Siadł od okrętów daleko i pierwszą wypuścił strzałę.
       Ozwał się dźwiękiem straszliwym srebrzysty łuk Apollona.
50       Najpierw skierował swe groty na rącze psy i na muły
     potem jął ostre pociski miotać na ludzi śmiertelnych.
       Stosy bez przerwy płonęły żałobne nieprzeliczone.
            Dziewięć dni strzały miotane przez boga na obóz padały,
       dnia dziesiątego Achilles zawezwał wojsko na radę.
55       Hera tę myśl mu poddała, białoramienna bogini,
       troską przejęta na widok umierających Danajów.
       Kiedy nadeszli już wszyscy i tłumnie się zgromadzili,
       powstał wśród nich i głos zabrał o szybkich nogach Achilles:
            "Myślę, Atrydo, że teraz stąd cofnąć się już należy
60       oraz do domów powrócić, jeżeli umkniemy śmierci,
       wojna pospołu z zarazą wyniszcza bowiem Achajów.
       Ale spytajmy wpierw jeszcze kapłana albo wróżbitę,
       albo tłumacza snów - bywa, że Dzeus sam wieszczy sen zsyła -
       niechże nam powie, dlaczego dręczy nas Fojbos Apollon.
65       Czyżby za ślub niespełniony czy brak hekatomby się gniewał?
       Może uczczony ofiarą z owiec wybranych i kozłów,
       zechce łaskawie zagładę straszliwą od nas odwrócić".
            Tak powiedział i usiadł, a wtedy z miejsca się podniósł
       Kalchas, Testora syn; spośród wróżbitów był najprzedniejszy.
70       Wiedział on wszystko: co było, co jest i co kiedyś się stanie.
       Przecież to on do Ilionu okręty przywiódł Achajów
       jasnowidzenia potęgą. Dał mu ją Fojbos Apollon.
       Pełen rozwagi głos zabrał i teraz, i tak powiedział:
            "Miły Dzeusowi Achillu, kazałeś mi wytłumaczyć
75       gniew potężnego Apolla, co z dala trafia niechybnie.
       Powiem ci to, a ty rozważ i daj mi swe przyrzeczenie,
       że mi pomocy udzielisz słowami i ręką w potrzebie.
       Mniemam ja bowiem, że wzbudzę gniew męża, co groźnie przewodzi
       wszystkim Argiwom i skłania do posłuszeństwa Achajów.
80       Zawsze król bowiem góruje nad niższym od siebie człowiekiem,
       nawet chociażby na razie swój gniew powściągnąć potrafił,
       w złości trwać będzie i nadal, aż wreszcie zemsty dokona
       w piersi ukrytej. Przyrzeknij, że wtedy będziesz mnie bronił".
            Na to mu tak odpowiedział o szybkich nogach Achilles:
85            "Śmiało o boskich wyrokach opowiedz, gdy są ci wiadome,
       klnę się albowiem, Kalchasie, na Dzeusa potomka, Apolla,
       wszakże go czcisz, objawiając boskie wyroki Danajom,
       że za żywota mojego, dopóki ziemię oglądam,
       przy wydrążonych okrętach gwałtownej nie wzniesie dłoni
90       nikt wśród Danajów na ciebie - sam nawet wódz Agamemnon,
       ten, co się teraz przechwala, że pośród nas jest najpierwszy".
            Nabrał odwagi wróżbita bez skazy i tak powiedział:
            "Bóg nie za ślub niespełniony i brak hekatomby się gniewa,
       ale za swego kapłana; nie uczcił go Agamemnon:
95       córki mu nie chciał uwolnić i okup za nią odrzucił.
       Za to Z - daleka - godzący nas dręczy i będzie udręczał,
       i od haniebnej zagłady Danajów wpierw nie wyzwoli,
       aż bystrooką dziewczynę jej ojcu drogiemu oddamy
       darmo, nie biorąc okupu, i hekatombę poślemy
100       świętą do Chryzy. Tym może zjednując go - przebłagamy".
      To powiedziawszy, znów usiadł. A wtedy z miejsca się podniósł
       heros Atryda, szeroko władnący król Agamemnon.
       Wstał zasępiony, krwią czarną w krąg opłynęło mu serce
       gniewne straszliwie, a oczy - zda się - rzucały płomienie.
105       Spojrzał wpierw na Kalchasa złym okiem i tak powiedział:
            "Nieszczęść wróżbito, dobrego nie obwieściłeś mi nigdy,
       miłe to sercu twojemu, że tylko zło przepowiadasz,
       ale pomyślnych słów dla mnie nie powiesz ani nie spełnisz.
       Także i dziś, gdy tłumaczysz wyroki boskie Danajom.
110       Mówisz, że z - dala - godzący - Bóg za to zsyła nam klęski,
       że ja za córkę Chryzesa okupu, choć był wspaniały,
       przyjąć nie chciałem. To prawda, bo milej mi ją u siebie
       w domu mieć, bowiem ją nawet nad Klytajmestrę przenoszę -
       prawą małżonkę, bo nie jest przy porównaniu z nią gorsza
115       wzrostem, pięknością i sercem ani rąk swoich pracami.
       Ale wbrew temu wszystkiemu ją oddam, gdy każe konieczność.
       Wolę przy życiu zachować me wojsko, niżeli wytracić.
       Jednak mi zaraz szykujcie dar inny, bym pośród Argiwów
       nienagrodzony nie został sam tylko, bo to nie przystoi!
120       Wszyscy widzicie, że moja nagroda odchodzi gdzie indziej".
            Na to mu tak szybkonogi i boski powiedział Achilles:
            "Możny Atrydo, ze wszystkich najbardziej zdobyczy chciwy!
       Jakiż to dar wielkoduszni dziś mogą ci wręczyć Achaje?
       Łupów leżących w zapasie, nam wspólnych nie posiadamy,
125       wzięte z miast niegdyś zdobytych zostały porozdzielane,
       wszakże nie godzi się działów od wojska zażądać powtórnie.
       Oddaj więc Apollonowi Chryzejdę, a potem Achaje
       za to ci trzykroć, czterykroć odpłacą, gdy Dzeus nam pozwoli
       zdobyć i zburzyć doszczętnie gród Trojan o murach wyniosłych".
130            Na to mu tak odpowiedział potężny wódz Agamemnon:
             "Mimo że jesteś tak dzielny, do bogów podobny Achillu,
       pomysł mnie twój nie oszuka, nie ugnie i nie nakłoni.
       Chciałbyś zachować nagrodę, gdy ja z pustymi rękami
       nędznie mam w tyle pozostać?! Każesz Chryzejdę mi zwrócić?!
135       Muszą nagrodę mi zaraz dać wielkoduszni Achaje,
       miłą dla serca mojego i tyleż wartą, co tamta.
       Jeśli zaś jej nie dostanę, sam uprowadzić potrafię
       z twojej zdobyczy lub z łupu Ajasa czy Odyseusza
       godną nagrodę. Poruszy się żółć w tym, którego odwiedzę.
140       Ale o wszystkich tych sprawach możemy rozprawiać w przyszłości,
       teraz zepchnijmy już czarny okręt na boskie odmęty,
       ilu potrzeba żeglarzy zwołajmy i hekatombę
       świętą umieśćmy, a wreszcie Chryzejdę o twarzy uroczej
       tam zaprowadźmy. Mąż w radzie najpierwszy dowódcą zostanie:
145       Ajas czy wódz Idomeneus, a może boski Odysej,
       albo, Pelido, ty z wszystkich śmiertelnych najokrutniejszy,
       abyś nam Tego - co - z - dala - godzi ofiarą przejednał".
            Spojrzał na niego złym okiem i rzekł szybkonogi Achilles:
            "Ach ty, bezwstydny, myślący jedynie o własnej korzyści!
150       Który z Achajów rozkazów twych dobrowolnie usłucha,
    w drogę wyruszy lub zechce w bitwie na wroga uderzyć?!
       Przecież i ja nie dla Trojan dzielnie walczących włóczniami
       tutaj przybyłem wojować. Oni mi nie są nic winni.
       Nigdy mi bowiem stad bydła nie zagrabili czy koni,
155       ani we Ftyi bogatej w mężów walecznych i w plony
       nie poniszczyli zasiewów - bo w moim kraju są liczne
       góry cieniste i morza spienione, falą huczące -
       ale wraz z tobą, zuchwalcze, dla twojej uciechy idziemy
       za Menelaja cześć walczyć i twoją cześć, psie bezwstydny,
160       przeciw Trojanom. Lecz o to ani dbasz, ani się troszczysz.
       Grozisz mi dziś, że nagrodę moją dla siebie zabierzesz,
       w trudach tak licznych zdobytą i przez Achajów przyznaną.
       Przecież nie miałem zdobyczy takiej jak ty, gdy Achaje
       ludny gród jakiś trojański zdobywszy, doszczętnie burzyli,
165       chociaż w gwałtownych zmaganiach bitewnych najwięcej zdziałały
       czyny rąk moich. Ty później, podczas podziału zdobyczy
       brałeś największą nagrodę, a ja z niewielką, lecz miłą
       szedłem do swoich okrętów, nadmiernie bitwą strudzony.
       Teraz powracam do Ftyi, bo dla mnie to korzystniejsze
170       wraz z okrętami o rufach wygiętych do domu powrócić,
       niźli tu piętrzyć dla ciebie bogactwa - a być pohańbionym".
            Na to mu tak odpowiedział nad wodze wódz Agamemnon:
            "Zmykaj więc, jeśli do tego nakłania cię serce! Nie będę
       prosił, ażebyś pozostał. Są jeszcze inni koło mnie,
175            lktórzy mi cześć okazują. Jest Dzeus, doradca najlepszy.
       Jesteś wśród mężów szlachetnych najbardziej mi nienawistny.
       Zawsze ci bowiem niezgoda jest miła, rozterka i wojna.
       Jeśli górujesz potęgą, to bóg cię tą mocą obdarzył.
       Więc z okrętami do domu płyń, biorąc swych towarzyszy,
180       rządź Myrmidonów narodem, jak chcesz, ja nie dbam o ciebie
       ani mnie gniew twój przejmuje i zapowiadam ci jeszcze:
       kiedy mi Fojbos Apollon teraz odbiera Chryzejdę,
       razem ją z towarzyszami moimi na własnym okręcie
       muszę odesłać, lecz wezmę Bryzejdę o twarzy uroczej
185       z twego namiotu dla siebie - nagrodę twoją - byś wiedział,
       żem znakomitszy od ciebie, i aby lękali się inni
       głosić, że mnie dorównują, i twarzą w twarz ze mną stawać".
            Tak powiedział. Pelidę żal przejął i poczuł w głębinie
       piersi włochatej, jak jego myśl chwiała się w obie strony:
190       czy wyszarpnąwszy miecz ostry, który u boku mu zwisał,
       wodza drużynę rozpędzić i zabić samego Atrydę,
       czy też powściągnąć gniew straszny i własne serce ujarzmić.
       Podczas gdy zamiar w umyśle swoim roztrząsał i w duszy,
       wielki miecz z pochwy wyjmując, przybyła nagle Atena
195       z nieba. Zesłała ją Hera, białoramienna bogini,
       w sercu każdemu życzliwa z nich, o obydwóch stroskana.
       Stając poza nim, chwyciła za jasne włosy Pelidę,
       jemu jedynie zjawiona, a niewidoczna dla innych.
       Zdumiał się boski Achilles, obejrzał i poznał od razu
200       Pallas Atenę, i ogniem straszliwym mu oczy zabłysły
    Więc obróciwszy się do niej, te słowa wyrzekł skrzydlate:
            "Po co przybyłaś, zrodzona przez Dzeusa, co dzierży egidę?
       Aby oglądać bezprawie Atrydy Agamemnona?
       Lecz zapowiadam i sądzę, że to niedługo się spełni:
205       prędko on dzięki swej bucie zuchwałą duszę postrada".
            Rzekła mu na to bogini o jasnych oczach, Atena:
            "Aby twój gniew pohamować i do posłuchu cię skłonić,
       z nieba przybyłam przysłana przez białoramienną Herę,
       w sercu każdemu życzliwą z was, o obydwóch stroskaną.
210       Sporu zaniechaj i ręką wzburzoną za miecz nie chwytaj.
       Możesz Atrydę obrzucić obelżywymi słowami,
       ręczę ci bowiem i wierz mi, że będzie to wypełnione:
       trzykroć zostaniesz cennymi łupami obdarowany
       za to bezprawie Atrydy. A teraz bogiń usłuchaj".
215            Na to jej tak odpowiedział o szybkich nogach Achilles:
            "Muszę was teraz, boginie, gdy tego żądacie, usłuchać,
       chociaż gniew pali mą duszę, lecz sądzę, że lepiej tak będzie.
       Jeśli ktoś bogów usłucha, jest przez nich wysłuchiwany".
            Tak powiedział i chwycił potężną dłonią rękojeść
220       miecza wielkiego srebrzystą. Miecz wsunął do pochwy. Wypełnił
       rozkaz Ateny. Bogini na Olimp odeszła do domu
       Dzeusa, co dzierży egidę, by zasiąść wśród nieśmiertelnych.
            Wtedy Pelida powtórnie słowami nieprzyjaznymi
       przeciw Atrydzie wybuchnął i w gniewie mu nie folgował:
225            "Nędzny opoju o oczach psa i o sercu jelenia!
       Nigdy do walki wraz z wojskiem nie przywdziewałeś swej zbroi
       ani też czyhać na wroga z najdzielniejszymi z Achajów
       nie odważyłeś się w duszy. To było śmiercią dla ciebie.
       Wolisz, bo to zyskowniejsze, w szerokim obozie Achajów
230       dary zagrabiać, gdy słowem ktokolwiek ci się sprzeciwi.
       Królu, co lud swój pożerasz, wszakże panujesz nikczemnym!
       Gdyby nie to, drwiłbyś ze mnie, Atrydo, po raz ostatni.
       To ci oświadczam i słowa te wielką potwierdzam przysięgą:
       oto się klnę na to berło, które gałęzi i liści
235       nigdy nie wyda, od chwili gdy w górach pień opuściło,
       i nie rozkwitnie, bo ostrym zeń wkoło spiżem odarto
       liście i korę, a teraz je dzierżą synowie Achajów
       w dłoniach swych jako sędziowie, którzy opiekę nad prawem
       mają przez Dzeusa zleconą; a wielka to będzie przysięga -
240       przyjdzie czas, gdy obecności Achilla synowie Achajów
       wszyscy zapragną. Nie zdołasz im pomóc, bezsilny, zgryziony,
       w chwili, gdy mężów tak wielu z rąk krwawych Hektora zabójcy
       padnie, konając. Ty wtedy rozdzierać będziesz swą duszę
       z gniewu, żeś czci nie okazał najdzielniejszemu z Achajów".
245            Tak powiedział Pelida i berło wnet cisnął na ziemię
       zdobne złotymi ćwiekami, i zajął znów miejsce swoje.
       Zawrzał z kolei wściekłością Atryda. A wtedy się podniósł
       Nestor o dźwięcznej wymowie, przesławny mówca z Pylosu.
       Słowa Nestora od miodu słodsze z ust jego płynęły.
250       Dwa pokolenia już mową człowieczą władnących ludzi
    przeszły, zrodzone w tym czasie i razem z nim wychowane
       w Pylos najświętszym, a teraz Nestor nad trzecim panował.
       Bardzo rozumnie jął do nich przemawiać i tak powiedział:
            "Biada nam! Wielkie nieszczęście spadło na ziemię Achajów!
255       Pryjam i jego synowie cieszyliby się niezmiernie,
       wielką też inni Trojanie uczuliby radość w duszy,
       gdyby wiedzieli o wszystkim, co was niezgodą zwaśniło,
       was, co jesteście z Danajów pierwszymi w bitwie i w radzie.
       Lecz posłuchajcie mnie. Obaj jesteście młodsi ode mnie.
260       Ja przestawałem już nieraz z waleczniejszymi mężami
       od was obydwóch i żaden z nich nie śmiał mnie lekceważyć.
       Ani widziałem podobnych, ani ich kiedy zobaczę:
       męża, jak był Pejritoos lub Dryas, pasterz narodów,
       bogom podobny Polifem lub Kajneus, albo Eksadios,
265       lub Ajgeida Tezeusz, co równy był nieśmiertelnym.
       Najpotężniejsi to byli ze wszystkich mężów na ziemi,
       najpotężniejsi i walki z najsilniejszymi toczyli -
       z Centaurami górskimi, i wyniszczyli ich plemię.
       Więc obcowałem z owymi mężami, gdy z Pylos przybyłem,
270       ziemi ogromnie dalekiej, tam sami mnie bowiem wezwali.
       Z nimi do walki stawałem pospołu. A teraz nikogo
       nie ma wśród ludzi śmiertelnych, kto mógłby w boju im sprostać.
       Oni jednakże rad moich i słów mych życzliwie słuchali.
       Także i wy posłuchajcie, korzystniej jest bowiem usłuchać.
275       Ani więc ty, choć tak możny, nie żądaj od niego dziewczyny,
       zostaw ją - wcześniej otrzymał ten dar od synów Achajów,
       ani ty, synu Peleusa, nie wszczynaj waśni z królami,
       przeciwstawiając się gwałtem. W czci bowiem nie jest mu równy
       żaden król berło dzierżący. Sam Dzeus go sławą obdarzył.
280       Wprawdzie ty jesteś potężny, zrodziła cię matka - bogini,
       lecz potężniejszy jest tamten - panuje nad liczniejszymi.
       Ty zaś pohamuj zajadłość, Atrydo. Ja o to cię proszę:
       gniew na Achilla powściągnij, bo on dla wszystkich Achajów
       jest najpewniejszą obroną w zmaganiach wojny okrutnej".
285            Na to mu tak odpowiedział władca i wódz Agamemnon:
            "Wszystko to słuszne jest, starcze, co powiedziałeś, zaiste,
       ale ten mąż chce górować zuchwale ponad wszystkimi,
       wszystkim chce swoją przewagę narzucać, wszystkimi władać,
       wszystkim rozkazy wydawać. Nie każdy zechce go słuchać.
290       Jeśli bogowie sprawili, że świetny jest w rzucie włóczni,
       czy przez to dali mu prawo na innych miotać obelgi?".
            Przerwał Atrydzie te słowa i tak rzekł boski Achilles:
            "Mógłby mnie każdy nazywać tchórzliwym albo nikczemnym,
       jeślibym tobie ulegał we wszystkim, co tylko wypowiesz.
295       Innym, co zechcesz, polecaj, natomiast mnie rozkazywać
       nie śmiej, bo sądzę, że nigdy rozkazów twych nie usłucham.
       Jeszcze ci jedno zapowiem, a przyjmij do serca te słowa:
       nigdy już rąk nie podniosę do walki o moją dziewczynę,
       ani z innymi, ni z tobą, gdy odbieracie mi dary!
300       Co zaś do innych mych łupów na lotnym czarnym okręcie,
       tych już nie będziesz mógł unieść na pewno wbrew mojej woli.
       Jeśli chcesz - spróbuj. Niech wiedzą i niech zobaczą to inni -
       prędko krwią twoją sczerniałą grot by opłynął mej włóczni".
            Kiedy tak starli się z sobą nieprzyjaznymi słowami,
305       wstali, zrywając obrady pod okrętami Achajów.
       Potem Pelida do swoich namiotów i czarnych okrętów
       wrócił, z nim syn Menojtiosa i towarzysze mu wierni.
       Okręt zaś lotny rozkazał zepchnąć na morze Atryda,
       wybrał dwudziestu żeglarzy i hekatombę umieścił
310       dla Apollona, a potem Chryzejdę o twarzy uroczej
       przywiódł. Dowódcą okrętu przebiegły został Odysej.
            Potem, wstąpiwszy na okręt, wilgotnym szlakiem pomknęli.
       Wówczas Atryda rozkazał obmywać się wojsku ze zmazy,
       więc obmywali się wszyscy, do morza brud ciała zlewali
315       i hekatombę złożyli w ofierze Apollonowi
       z cielców i kozłów nad brzegiem nieurodzajnej głębiny.
       Zapach mięsiwa do nieba wzlatywał z dymem ofiary.
            Tak się trudzono w obozie. Tymczasem wódz Agamemnon
       zemsty nie wyrzekł się, którą Achillesowi wpierw groził,
320       lecz Taltybiosa wezwawszy i Eurybata, co byli
       jego sługami wiernymi i heroldami, powiedział:
            "Idźcie mi wnet do namiotu boskiego Achilla Pelidy
       i przyprowadźcie za rękę Bryzejdę o twarzy uroczej.
       Jeśli jej wydać nie zechce, to wtedy sam ją zabiorę,
325       gdy z liczniejszymi nadejdę. To będzie dla niego gorsze".
            Rzekłszy to, obu wyprawił i groźny rozkaz dorzucił.
       Poszli zmartwieni nad brzegiem nieurodzajnej głębiny,
       gdzie Myrmidonów namioty i lotne stały okręty.
       Tam Achillesa znaleźli obok namiotu, przy czarnym
330       jego okręcie. Rad nie był Achilles, gdy ich zobaczył.
       Obaj przed wodzem strwożeni i czcią przejęci stanęli -
       żaden z nich nie śmiał przemówić ani go o nic zapytać,
       ale on w sercu zrozumiał to wszystko i tak im powiedział:
            "Witam was, obaj heroldzi, posłowie Dzeusa i ludzi!
335       Zbliżcie się. Was nie obwiniam, lecz tylko Agamemnona,
       który przysyła was w sprawie Bryzejdy, mojej dziewczyny.
       A więc, przez Dzeusa zrodzony Patroklu, przyprowadź dziewczynę,
       niechże ją z sobą zabiorą i niechaj będą świadkami
       wobec bóstw błogosławionych i wobec ludzi śmiertelnych,
340       i okrutnego Atrydy króla, jeżeliby kiedy
       mojej pomocy wezwano, ażebym klęskę od innych
       zechciał odwrócić. Bo tamten trwa ciągle w zgubnym szaleństwie
       i nie potrafi przed siebie już spojrzeć ani za siebie,
       aby ocalić walczących pod okrętami Achajów".
345            Tak rzekł. Patroklos drogiego mu towarzysza usłuchał
       i wyprowadził z namiotu Bryzejdę o twarzy uroczej,
       aby ją oddać. Odeszli wraz z nią ku okrętom Achajów.
       Z żalem szła z nimi dziewczyna. A wtedy boski Achilles
       łzy wylewając, oddalił się zaraz od swych towarzyszy,
350       usiadł nad morzem spienionym, w toń patrząc koloru wina,
      i wyciągając ramiona, tak błagał matkę kochaną:
            "Matko, jeżeli na takie niedługie zrodziłaś mnie życie,
       sławy mi chociaż nie skąpić powinien Dzeus olimpijski
       z wyżyn huczący gromami. On jednak czcią mnie nie darzy.
355       Oto szeroko władnący Atryda, wódz Agamemnon,
       zelżył mnie, bowiem nagrodę mi daną dla siebie zagrabił".
            Rzekł tak, łzy lejąc. I matka czcigodna go usłyszała,
       w morza będąca głębinach przy swoim ojcu sędziwym.
       Wzniosła się chyżo jak obłok zamglony przez siwe bezmiary,
360       blisko przy synu kochanym, co łzy wylewał, usiadła.
       Gładząc go ręką, wezwała go po imieniu i rzekła:
            "Dziecko, ty płaczesz? Dlaczego? Jaki ból przeszył twe serce?
       Wyjaw to, nie kryj swych myśli, musimy znać to oboje".
            Ciężko wzdychając, tak odrzekł o szybkich nogach Achilles:
365            "Wiesz o tym, po co więc wszystko tej, która wie, opowiadać.
       Poszliśmy Tebę zdobywać, gród święty Eetijona.
       Potem zburzywszy ją do cna, wzięliśmy łupy wojenne,
       dzieląc je tak, jak należy, pomiędzy synów Achajów.
       Dano w nagrodę Atrydzie Chryzejdę o twarzy uroczej.
370       Chryzes zaś, kapłan Apolla, co godzi z dala niechybnie,
       przybył pod lotne okręty do spiżozbrojnych Achajów,
       córkę swą pragnąc uwolnić, i okup niósł niezmierzony,
       w rękach na berle złocistym trzymając błagalny wieniec
       w dal godzącego Apolla, i prosił wszystkich Achajów,
375       a najżarliwiej Atrydów, którzy przewodzą narodom.
       Wszyscy Achaje z radością tym prośbom wnet przyklasnęli,
       chcąc kapłanowi okazać cześć i wziąć okup wspaniały.
       Lecz nie po myśli to było Agamemnona Atrydy -
       starca ze złością odprawił, twardymi łając słowami.
380       Z gniewem oddalił się starzec do domu. A wtedy Apollon
       jego błagania wysłuchał, bardzo mu kapłan był drogi.
       Miotać śmiertelne pociski jął na Argiwów. Ginęły
       całe narody, a groty z rąk boga ostre padały
       wszystkie na obóz szeroki Achajów, dopóki wróżbita
385       nie wytłumaczył wyroków Tego - co - godzi - z - daleka.
       Pierwszy radziłem przebłagać natychmiast Srebrnołukiego,
       jednak Atryda rozgorzał gniewem i z miejsca się porwał,
       grożąc na razie słowami, a potem groźbę wypełnił.
       Dziś bystroocy Achaje wiozą na lotnym okręcie
390       córkę kapłana do Chryzy i przebłagalne z nią dary,
       a heroldowie niedawno z namiotu uprowadzili
       moją dziewczynę, Bryzejdę. Mój dar od synów Achajów.
       Więc ty - jeżeli to zdołasz - za swoim synem się ujmij,
       wyrusz na Olimp i Dzeusa ubłagaj, jeżeli już kiedy
395       serce Dzeusowe zjednałaś przyjaznym słowem i czynem,
       nieraz ja bowiem w komnatach swojego ojca słyszałem,
       jak się chlubiłaś, żeś jedna broniła wśród nieśmiertelnych
       czarnochmurego Kronidy, gdy nędzna przyszła nań zguba,
       kiedy go chcieli skrępować inni bogowie Olimpu:
400       Hera, Posejdon, a także dziewicza Pallas Atena.
     Ale ty przyszłaś, bogini, ażeby go z pęt wyzwolić,
       i Sturękiego wezwałaś na Olimp błogosławiony;
       zwą go bogowie Briareusem, a wszyscy ludzie śmiertelni
       Ajgejoonem. Od ojca samego jest on silniejszy.
405       Obok Kronidy ów zasiadł i rad był ze swej potęgi.
       Błogosławieni bogowie się zlękli i pęt zaniechali.
       Wspomnij mu o tym, siądź obok, obejmij jego kolana,
       błagaj, by zechciał Trojanom swojej pomocy udzielić,
       wojsko Achajów zaś zepchnął między okręty i morze.
410       Niechże wyginą, radując się swoim władcą pospołu.
       Spraw, by Atryda, szeroko władnący król Agamemnon,
       pojął swój błąd, skoro zelżył najdzielniejszego z Achajów".
            Odpowiedziała mu na to, łzy wylewając, Tetyda:
            "Czemu chowałam cię, synku, zrodziwszy na ciężką dolę?
415       Tyś przesiadywać powinien, nie znając łez i cierpienia,
       obok okrętów, gdy los twój tak krótkotrwały, znikomy.
       Teraz nie tylko masz prędko zginąć, lecz jesteś ze wszystkich
       najnieszczęśliwszy. Na gorzki los cię w pałacu zrodziłam.
       Pójdę z tym słowem do Dzeusa, co rzuca z radością gromy,
420       wkroczę na Olimp śnieżysty - może mej prośby wysłucha.
       Ty zaś pozostań przy swoich sprawnych do lotu okrętach,
       w gniewie przeciwko Achajom wstrzymując się wciąż od bitwy,
       ponad Okean Dzeus bowiem do Etijopów bez skazy
       udał się wczoraj na ucztę, z nim razem wszyscy bogowie.
425       Lecz gdy dzień minie dwunasty, znów Dzeus na Olimp powróci.
       Wówczas wyruszę do Dzeusa domostwa o ścianach spiżowych,
       w prośbie obejmę kolana i sądzę, że mnie wysłucha".
            To powiedziawszy, odeszła, pozostawiając Achilla
       z duszą wzburzoną: żałował o pięknej przepasce dziewczyny,
430       którą zabrano przemocą, wbrew niemu. Tymczasem Odysej,
       co hekatombę wiódł świętą, przypłynął na koniec do Chryzy.
       Kiedy nareszcie wpłynęli do morskiej głębokiej przystani,
       żagle zwinęli, składając na pokład czarnego okrętu,
       maszt opuścili na linach, w łożysku go umieścili
435       szybko i okręt do portu powiedli, pracując wiosłami.
       Tam zarzucili kotwicę i okręt przycumowali,
       potem na morski brzeg wyszli, pod nimi łamały się fale,
       i hekatombę wywiedli dla Apollona, co z dala
       godzi, a w końcu Chryzejdę z morskospławnego okrętu
440       wyprowadzili. Odysej poszedł za nią w stronę ołtarza,
       w ojca drogiego ramiona oddając, i tak powiedział:
            "Przysłał mnie tutaj, Chryzesie, nad wodze wódz Agamemnon,
       aby ci córkę twą oddać i Fojbosowi ofiarę
       złożyć w imieniu Danajów. Pragniemy boga przejednać,
445       który Argiwów bez przerwy udręcza strasznymi klęskami".
            Tak rzekł i w ręce ojcowskie dziewczynę oddał. Z radością
       przyjął ów córkę kochaną. I wnet hekatombę chwalebną
       wkoło ołtarza stawiają bogu szeregiem Danaje.
       Kiedy obmyli swe ręce i jęczmień ofiarny pobrali,
450       Chryzes ramiona wzniósł w górę i zaczął głośno się modlić:
     "Usłysz mnie dziś, Srebrnołuki, który nad Chryzą panujesz,
       Killę najświętszą i Tened dłonią potężną osłaniasz!
       Jeśli mojego błagania wpierw wysłuchałeś, przez łaskę
       mnie okazaną tak bardzo niszcząc plemiona Achajów,
455       teraz mnie także wysłuchaj i spełnij moje błagania:
       odwróć już teraz haniebną zagładę od ludu Danajów".
            Tak przemawiał, błagając. Wysłuchał go Fojbos Apollon.
       A gdy już modły skończono i jęczmień w krąg rozsypano,
       karki bydlęce ugiąwszy, rżną bydło, skóry zdzierają,
460       udźce tną w płaty i tłustą błoną mięsiwo podwójnie
       w krąg obwijając, na wierzchu kładą surowe kawały.
       Spalił je starzec następnie na ogniu z polan i ciemnym
       spryskał je winem. A młodzi hak pięciozębny trzymali
       w rękach. Gdy udźce spalono, kiedy wnętrzności spożyto,
465       resztę pocięto na części, na rożny poosadzano,
       piekąc starannie mięsiwo. A potem z rożnów je zdjęto.
       Gdy odpoczęli po trudach i uczta już była gotowa,
       jedli obficie. Niczego nie brakowało dla duszy.
       Kiedy napojem pragnienie i jadłem głód nasycili,
470       chłopcy do dzbanów ogromnych nalali wina po brzegi,
       rozpoczynając libację. Każdy brał puchar z kolei.
       Cały dzień młodzi Achaje tańcem i grą zjednywali
       boga, śpiewając mu pean przepiękny i sławiąc pieśniami
       Tego - co - godzi - z - daleka. Z radością Fojbos ich słuchał.
475       Kiedy zaś słońce zagasło i ciemność opadła na ziemię,
       wszyscy przy rufie okrętu udali się na spoczynek.
       A gdy zjawiła się rankiem Eos o palcach różanych,
       do szerokiego obozu Achajów znów odpłynęli.
       Wiatry pomyślne im zesłał z daleka godzący Apollon.
480       Maszt postawili i żagle białe jak śnieg rozpostarli,
       w które dął wiatr, wydymając je w środku, a fala dokoła
       kilu, spieniona, skłębiona, głośno wzdychała, unosząc
       okręt, co z fali na falę do celu mknął morskim szlakiem.
       Do szerokiego nareszcie przybili obozu Achajów.
485       Okręt wnet czarny wywlekli na ląd nad morzem wzniesiony
       i umocnili na piaskach, podparłszy długimi belkami,
       sami zaś ku swym namiotom rozeszli się i okrętom.
            Wciąż rozgniewany tymczasem trwał obok lotnych okrętów
       bogom podobny Pelida, o szybkich nogach Achilles.
490       Nie uczestniczył w naradach wraz z przesławnymi mężami
       ani w zmaganiach wojennych, choć serce własne przymuszał,
       aby pozostać na miejscu. Pragnął już zmagań i bitwy.
       Ale gdy po raz dwunasty Jutrzenka zabłysła na niebie
       i powrócili na Olimp wiecznie żyjący bogowie
495       wszyscy, a Dzeus im przewodził, nie zapomniała Tetyda
       prośby synowskiej, lecz z morskich srebrzystych fal wynurzona
       wzniosła się z mgłami poranka na Olimp, w niebo ogromne.
       Tam odnalazła Kronidę gromowładnego od innych
       z dala - na szczycie najwyższym Olimpu o wielu wierzchołkach.
500       Blisko Tetyda usiadła, objęła jego kolana
      lewą swą ręką, a prawą ujęła lekko pod brodę,
       tak przemawiając błagalnie do władcy Dzeusa Kronidy:
            "Dzeusie, nasz ojcze, jeżeli ci kiedy wśród nieśmiertelnych
       słowem lub czynem pomogłam, to mojej prośby wysłuchaj.
505       Memu synowi daj sławę. Prędsza mu śmierć niźli innym
       jest przeznaczona. A teraz nad wodze wódz Agamemnon
       zelżył go, bowiem nagrodę mu wziął i dla siebie zagrabił.
       Ale ty ukarz go, Dzeusie, rozumny władco Olimpu!
       Trojan potęgę pomnażaj tak długo, dopóki Achaje
510       nie wynagrodzą synowi obelgi i czci nie okażą".
            Tak powiedziała. Nie odrzekł nic Dzeus, co chmury gromadzi,
       ale w milczeniu trwał długo. Kolana jego Tetyda
       mocnym objąwszy uściskiem, powtórnie doń przemówiła:
            "Więc mi przyrzeknij niezmiennie i znak daj swoim skinieniem,
515       albo też odmów - obawiać się nie masz czego - niech dobrze
       wiem, że wśród bogów ja tylko nie jestem czcią obdarzona".
            Z wielkim jej gniewem rzekł na to Dzeus, co obłoki gromadzi:
            "Sprawa to zgubę niosąca. Buntujesz mnie przeciw Herze,
       która i tak dość mnie drażni uszczypliwymi słowami,
520       ciągle mnie dręczy łajaniem zuchwale wśród nieśmiertelnych
       bogów i czyni zarzuty, że w walce Trojan wspomagam.
       Oddal się teraz najlepiej, ażeby cię nie dostrzegła
       Hera. Mnie troskę pozostaw, ażebym wszystko wykonał.
       Daję znak głowy skinieniem, a ty mym słowom zaufaj.
525       Taka jest bowiem największa z mej strony wśród nieśmiertelnych
       słowa poręka, gdyż będzie nieodwracalne, niekłamne,
       nieubłagane, co głowy skinieniem raz potwierdziłem".
            Tak powiedział i skinął ciemnymi brwiami Kronida.
       Skronie zaś władcy wieczyste opłynął włos ambrozyjski
530       bujny i zadrżał wstrząśnięty w posadach Olimp ogromny.
       Po ukończonej naradzie wnet się rozstali. Tetyda
       w morskie spłynęła głębiny ze świetlistego Olimpu,
       Dzeus do domostwa powrócił. Powstali wszyscy bogowie,
       ojcu wychodząc naprzeciw. Żaden się z nich nie ośmielił
535       zostać na miejscu, lecz wszyscy powstali na powitanie.
       Pośród nich zasiadł na tronie. Ale nie dała się Hera
       zwieść łatwowiernie. Dostrzegła, że z Dzeusem obrady toczyła
       starca morskiego latorośl, Tetyda o srebrnych stopach,
       a więc do Dzeusa Kronidy z przekąsem zaraz tak rzekła:
540            "Kto, obłudniku, wśród bogów odbywał z tobą narady?
       Zawsze ci było przyjemnie na boku, z dala ode mnie,
       knuć potajemne zamiary. I nigdy się nie zdobyłeś,
       aby mi słowo życzliwe powiedzieć o swoich zamysłach".
            Na to jej odrzekł tak Ojciec bogów i ludzi śmiertelnych:
545            "Chyba nie łudzisz się, Hero, że wszystkie moje zamysły
       będą ci znane. Zbyt trudna to sprawa, choć jesteś mą żoną.
       Tego, co możesz usłyszeć kiedyś w przyszłości, na pewno
       żaden ni z bogów, ni z ludzi nie będzie wiedział przed tobą.
       Jeślibym jednak zapragnął z dala od bogów snuć plany,
550       nigdy nie pytaj mnie o to ani ciekawie nie badaj".
    Na to mu tak wielkooka, dostojna odrzekła Hera:
            "Najokrutniejszy Kronido, jakieś ty słowa powiedział?
       Nigdy nie pytam cię o nic ani ciekawie nie badam,
       wszakże bez przeszkód zamyślasz to wszystko, czego zapragniesz.
555       Boję się jednak dziś strasznie, by ciebie nie nakłoniła
       starca morskiego latorośl, o srebrnych stopach Tetyda.
       Rano przy tobie usiadła, objęła twoje kolana.
       Sądzę, że głowy skinieniem przyrzekłeś jej, że Achilla
       uczcisz, a wkoło okrętów wygubisz wielu Achajów".
560            Na to jej tak odpowiedział Dzeus, co obłoki gromadzi:
            "Ty podejrzewasz coś wiecznie, nieszczęsna, choć nic nie ukrywam,
       ale niczego nie zdołasz w ten sposób wyjednać, a tylko
       duszy mej obca się staniesz. To będzie gorsze dla ciebie.
       Choćby to nawet się stało, postanowienia nie zmienię.
565       Siedź więc spokojnie i moich poleceń z pokorą wysłuchaj.
       Pomóc by ci nie zdołali wszyscy bogowie Olimpu,
       jeśli podejdę i groźną rękę na ciebie podniosę".
            Tak powiedział. Dostojna, o oczach ogromnych Hera
       zlękła się, cicho usiadła i ujarzmiła swe serce.
570       Smutek ogarnął Niebiańskich Bogów w domostwie Dzeusowym.
       Wtedy tak do nich Hefajstos swym kunsztem sławny powiedział,
       matce kochanej chcąc pomóc, Herze o białych ramionach:
            "Zgubę nam niosą te spory i ścierpieć ich niepodobna,
       jeśli z przyczyny śmiertelnych swarzycie się dziś oboje,
575       zwadę wszczynając wśród bogów. Już nawet nie użyjemy
       uczty szlachetnej, jeżeli to, co jest gorsze, zwycięża.
       Matce zaś swojej poradzę, chociaż to sama pojmuje,
       aby starała się ująć drogiego ojca Kronidę.
       Niechże nie łaje nas więcej i uczty radosnej nie mąci.
580       Przecież gdy tego zapragnie Olimpu błyskawicowy
       Władca, przepędzi nas wszystkich, jest bowiem o wiele silniejszy.
       Ale ty jego przejednaj pieszczotliwymi słowami,
       a Olimpijczyk natychmiast stanie się dla nas łaskawy".
            Tak powiedział i porwał się z miejsca, puchar podwójny
585       matce kochanej podając do rąk, przy czym znowu przemówił:
            "Przecierp to, matko, i mężnie znieś wszystkie swoje zmartwienia,
       abym cię, droga, na własne znów oczy nie ujrzał, jak będziesz
       chłostą karana, bo chociaż przejęty żalem, nie zdołam
       pomóc ci w niczym. Zbyt ciężko z Olimpijczykiem się mierzyć.
590       Już kiedy indziej, gdy chciałem ciebie ratować daremnie,
       Dzeus mnie, chwyciwszy za nogę, w dół rzucił z progów wyniosłych.
       Cały dzień z góry spadałem, aż kiedy słońce już zaszło,
       spadłem na Lemnos. Niewiele tchu w mojej tłukło się piersi.
       Tam Sintyjczycy mnie zaraz, gdy tak leżałem, podnieśli".
595            Tak rzekł. Zaśmiała się Hera, białoramienna bogini.
       Śmiejąc się, puchar podany z rąk swego syna przyjęła.
       Wtedy ów bogom kolejno od prawej strony nalewa
       nektar w puchary przesłodki, czerpany z wielkiego dzbana.
       Niepowstrzymana wesołość objęła błogosławionych
600       bogów na widok Hefajsta, jak po domostwie się krzątał.
     Tak więc bogowie dzień cały, dopóki słońce nie zaszło,
       biesiadowali. Niczego nie brakowało dla duszy:
       ani formingi uroczej, którą miał w rękach Apollon,
       ani pięknymi głosami pieśni przez Muzy śpiewanych.
605       Kiedy pogrążył się wreszcie w morzu promienny blask słońca,
       wszyscy bogowie po uczcie spocząć do siebie odeszli,
       gdzie dla każdego z biegłością kunsztowną dom wybudował
       mistrz znakomity, kulawy na obie nogi Hefajstos.
       Dzeus Olimpijczyk też poszedł do łoża, błyskawicowy,
610       tam, gdzie i przedtem spoczywał, gdy sen ogarniał go słodki -
       poszedł, by spocząć przy Herze, o złotym tronie bogini.

Pieśń II. Sen. Próba. Katalog okrętów.

    Wszyscy bogowie i ludzie, walczący z wozów wojennych,
       całą noc spali. Dzeus tylko snu kojącego nie zaznał,
       ale rozważał w swym sercu, jak by obdarzyć Achilla
       sławą, a wielu Achajów wygubić na ich okrętach.
5       Wreszcie najlepsze mu w duszy wydało się to zamierzenie,
       aby do Agamemnona Atrydy ułudne widzenie
       posłać. Więc do Onejrosa wyrzekł te słowa skrzydlate:
            "Idź, Onejrosie ułudny, do lotnych okrętów Achajów,
       wejdź do namiotów ich wodza, Agamemnona Atrydy,
10       i to mu wszystko rzetelnie, co tobie polecam, oznajmij.
       Rozkaż mu, aby uzbroił o bujnych włosach Achajów,
       co do jednego, bo mógłby gród Trojan szerokouliczny
       jeszcze dziś zdobyć, gdyż wieczni mieszkańcy pałaców Olimpu
       różnić przestali się w sądach. Już wszystkich ku sobie skłoniła
15       Hera swoimi prośbami, a Troi zagraża zagłada".
            Tak powiedział. Wyruszył Onejros, gdy słów tych wysłuchał.
       Szybko z Olimpu mknąc, przybył pod lotne okręty Achajów
       i do Atrydy się udał Agamemnona. Ten leżał,
       śpiąc w swym namiocie, sen boski całego bowiem ogarnął.
20       Stanął nad głową śpiącego - do syna Neleusa, Nestora,
       z kształtu podobny. Najbardziej ze starców go czcił Agamemnon.
       Taką więc postać przybrawszy, odezwał się boski Onejros:
            "Śpisz słodko, synu Atreusa, który był jeźdźcem wybornym!
       Temu, co w radzie zasiada, spać całą noc nie przystoi,
25       wszakże narodom przewodzi i ma kłopotów tak wiele!
       Rozważ, co teraz ci powiem, a szybko - jam poseł Dzeusowy,
       z dala bóg tobie współczuje i troszczy się bardzo o ciebie:
       każe, byś szybko uzbroił o bujnych włosach Achajów,
       co do jednego, bo możesz gród Trojan szerokouliczny
30       jeszcze dziś zdobyć, gdyż wieczni mieszkańcy pałaców Olimpu
       różnić przestali się w sądach; już wszystkich ku sobie skłoniła
       Hera swoimi prośbami, a Troi zagraża zagłada
       z woli Dzeusowej. Strzeż tego w umyśle i niech nie pokona
       ciebie niepamięć, gdy pierzchnie sen, który serce weseli".
35            Tak powiedział i odszedł. Agamemnona zostawił
       przy rozważaniu tej sprawy, która nie miała się ziścić.
       Sądził on bowiem, że jeszcze Pryjama gród dziś zdobędzie.
       Głupiec, nie wiedział nic o tym, co zdziałać Dzeus postanowił,
       a ten zamierzał udręczyć straszną boleścią i jękiem
40       równie Danajów, jak Trojan w zmaganiach bitwy zażartej.
       Zbudził się ze snu Atryda. W krąg brzmiało boskie wezwanie.
       Dźwignął się z łoża, siadł prosto, wstał, miękki chiton nałożył
       piękny i nowy, owinął się wkoło płaszczem szerokim,
       piękne przywiązał sandały do nóg oliwą natartych,
45       miecz przez ramiona przerzucił srebrnymi zdobny ćwiekami,
       potem wziął berło po ojcach dziedziczne i wiecznotrwałe
       i do okrętów z nim ruszył, do spiżozbrojnych Achajów.
            Eos bogini wstąpiła na Olimp błogosławiony,
       światło zwiastując Dzeusowi i reszcie bóstw nieśmiertelnych,
50       gdy dźwięcznogłosym heroldom rozkazał przemożny Atryda
     wezwać na radę natychmiast o bujnych włosach Achajów.
       Ci więc wołali, a tamci z pośpiechem się gromadzili.
            Najpierw do rady zasiadła starszyzna o duszach wyniosłych
       obok okrętu Nestora, co ród swój z Pylos wywodził;
55       tam zgromadziwszy ich wspólnie, rozpoczął rozumne obrady:
            "Moi druhowie, słuchajcie! Gdy spałem, stanął przede mną
       w noc ambrozyjską ułudny Sen, do boskiego Nestora
       z kształtu, ze wzrostu i z pięknej postawy najbardziej podobny.
       Stanął nad moim wezgłowiem i w takie odezwał się słowa:
60            ŤŚpisz słodko, synu Atreusa, który był jeźdźcem wybornym!
       Temu, co w radzie zasiada, spać całą noc nie przystoi,
       wszakże narodom przewodzi i ma kłopotów tak wiele!
       Rozważ, co teraz ci powiem, a szybko - jam poseł Dzeusowy,
       z dala bóg tobie współczuje i troszczy się bardzo o ciebie:
65       każe, byś szybko uzbroił o bujnych włosach Achajów,
       co do jednego, bo mógłbyś gród Trojan szerokouliczny
       jeszcze dziś zdobyć, gdyż wieczni mieszkańcy pałaców Olimpu
       różnić przestali się w sądach: już wszystkich ku sobie skłoniła
       Hera swoimi prośbami, a Troi zagraża zagłada
70       z woli Dzeusowej. Strzeż tego w swym sercuť. To rzekłszy, uleciał
       lotem skrzydlatym Onejros, a mnie sen słodki opuścił.
       Pójdźmy więc, może zdołamy uzbroić synów Achajów.
       Najpierw ich sam wypróbuję słowami tak, jak się należy,
       i do ucieczki na wielowiosłowych okrętach nakłonię.
75       Wy zaś starajcie się swymi powstrzymać ich namowami".
            To powiedziawszy, Atryda usiadł, a z miejsca się podniósł
       Nestor, co w Pylos piaszczystym królewską władzę sprawował.
       Znany z głębokiej rozwagi głos zabrał i tak powiedział:
            "O przyjaciele, wodzowie i władcy ludu Argiwów!
80       Gdyby ktoś inny z Achajów rojenia swe opowiadał,
       kłamstwem to byśmy nazwali i z wzgardą je odrzucili,
       ale je widział ten, który wśród mężów achajskich jest pierwszy!
       Pójdźmy więc, może zdołamy uzbroić synów Achajów".
            Tak powiedział i pierwszy z zebranych wyszedł z narady.
85       Wszyscy zaś inni wodzowie dzierżący berła powstali
       słowom pasterza narodów posłuszni. A lud się gromadził
       niby rozliczne, skłębione złocistych pszczół gęste roje,
       co z wydrążonej pieczary skalistej bez przerwy wzlatują
       i zawisają gronami na barwnych kwiatach wiosennych,
90       tłumnie bujając, te w jednej, a tamte znów w drugiej stronie -
       tak od okrętów tłum liczny i od namiotów podążał
       wzdłuż wysokiego wybrzeża, oddział za zbrojnym oddziałem,
       śpiesząc na radę. Wieść dobra tam ich spotkała, do walki
       zapał budząca, przez Dzeusa posłana. Skupiły się szyki,
95       pole narady zawrzało i ziemia głucho jęczała
       w zgiełku straszliwym, gdy miejsca zajęto. Dziewięciu heroldów
       głosem donośnym wzywało, naglącym ich, by uciszyli
       wrzawę i wreszcie słuchali dowódców szlachetnie zrodzonych.
       Ledwie tłum zasiadł i przycichł nareszcie na polu narady
100       zgiełk zgromadzonych, gdy z miejsca podniósł się wódz Agamemnon
    berło trzymając w swym ręku misternej Hefajsta roboty.
       Złożył je w darze Hefajstos Dzeusowi, władcy Kronidzie,
       Dzeus wszechpotężny je oddał jasnemu Przewodnikowi,
       berło to z rąk Hermesowych wziął Pelops, jeździec wyborny,
105       Pelops je dał Atreusowi, co był pasterzem narodów,
       wziął je po śmierci Atreusa Tyestes w stada bogaty,
       ten zaś zostawił je w spadku dla króla Agamemnona,
       by nad licznymi wyspami i całym Argos królował.
       Teraz o berło to wsparty Atryda rzekł do Argiwów:
110            "Drodzy i bohaterscy Danaje, wychowankowie
       boga Aresa! Jak ciężko doświadcza mnie Dzeus Kronida!
       Wpierw mi, okrutnik, przyrzekł i obiecywał, że wrócę
       jako zwycięzca, zburzywszy Ilion o murach warownych,
       teraz podstępny plan powziął i wycofywać się każe
115       znowu do Argos w niesławie, gdym tyle wojska wytracił.
       Tak podobało się widać wszechpotężnemu Dzeusowi,
       który już tyle miast zwalił w proch i do szczętu poburzył,
       i jeszcze zburzy, olbrzymia jest przecież siła Dzeusowa.
       Wprawdzie to hańba jest dla nas: kiedyś usłyszą potomni,
120       że bezskutecznie tak dumne i liczne wojska Achajów
       wojnę daremną toczyły zbyt długo, a przy tym wojując
       z mniejszym liczebnie narodem, a końca nie widać wojny.
       Gdybyśmy bowiem zechcieli - Achaje wraz z Trojanami -
       wierne zaprzysiąc przymierze i zliczyć oba narody,
125       Trojan pospołu zgromadzić w mieście osiadłych rodzinnym,
       nas zaś, Achajów, na drobne dziesiętne hufce podzielić,
       potem każdego z trojańskich mężów mianować podczaszym,
       wiele by hufców dziesiętnych bez podczaszego zostało.
       Tak są liczniejsi o wiele - jak mniemam - synowie Achajów
130       od zamieszkałych w tym mieście Trojan. Lecz ich sprzymierzeńcy
       z miast niezliczonych zebrani, władnący dzielnie włóczniami,
       wielką przeszkodą są dla mnie, nie dają mi spełnić pragnienia,
       aby nareszcie gród Ilion o wielu mieszkańcach w proch zburzyć.
       Dziewięć już lat ponad nami wielkiego Dzeusa przebiegło -
135       belki drewnianych okrętów zmurszały i liny przegniły,
       nasze małżonki szlachetne i dzieci jeszcze nieletnie
       siedzą w komnatach, powrotu naszego czekając - a dzieło,
       które nas tu sprowadziło, wciąż się nie zbliża do końca.
       Dalejże! Temu, co powiem, niech będą wszyscy posłuszni:
140       wraz z okrętami uchodźmy do drogiej ziemi ojczystej,
       nie zdobędziemy już bowiem szerokoulicznej Troi".
            Tak powiedział Atryda i serca w piersiach poruszył
       wszystkich zebranych, tych, którzy zamysłów rady nie znali.
       Obradujący ruszyli jak fale morza ogromne
145       na ikaryjskich obszarach, gdy na nie wiatr południowy
       razem ze wschodnim uderzy z chmur ojca Dzeusa i wzburzy,
       albo jak kiedy na zboża szeroki łan wiatr zachodni
       spadnie gwałtownie z wyżyny i zgina miotane kłosy -
       tak poruszyło się pole narady. Ci biegną z okrzykiem
150       w stronę okrętów, wzbijając spod nóg kurzawę, co chmurą
    stoi nad polem, a tamci wzajemnie się ponaglają,
       aby uchwycić okręty i zepchnąć na boskie odmęty.
       Więc oczyszczają kanały, a wrzawa nieba dosięga -
       tych, co pragnęliby wracać. Podpory rwą spod okrętów.
155            Wówczas Argiwi wbrew losom cofnęliby się spod Troi,
       jeśliby Hera Atenie tych słów skrzydlatych nie rzekła:
            "Biada nam, córko Kronidy tarczowładnego, Niezłomna!
       Czyżby Argiwi do domów, do miłej ziemi ojczystej
       mieli stąd umknąć po grzbiecie szerokich morskich przestrzeni,
160       pozostawiając, ku chwale Pryjama króla i Trojan,
       w Argos zrodzoną Helenę, przez którą tylu Achajów
       w Troi zginęło okrutnie, z daleka od miłej ojczyzny?
       Idźże więc teraz natychmiast do wojska Achajów, nie zwlekaj,
       i łagodnymi słowami każdego próbuj powstrzymać,
165       by nie spychali na morze wielowiosłowych okrętów".
            Tak powiedziała. Bogini o jasnych oczach, Atena,
       w lot usłuchała. Gwałtownie zstąpiła ze szczytów Olimpu,
       prędko przybyła na ziemię pod lotne okręty Achajów.
       Tam Odyseja znalazła, co myślą Dzeusowi był równy.
170       Stał i do swego o pięknych burtach czarnego okrętu
       nie rwał się, boleść mu bowiem objęła serce i duszę.
       Obok stanąwszy, tak rzekła mu jasnooka Atena:
            "Laertiado szlachetny, przebiegły Odyseuszu!
       A więc pragniecie do domu, do miłej wam ziemi ojczystej
175       umknąć po klęsce haniebnej na wielowiosłowych okrętach,
       pozostawiając, ku chwale Pryjama króla i Trojan,
       w Argos zrodzoną Helenę, przez którą tylu Achajów
       w Troi okrutnie zginęło, z daleka od miłej ojczyzny.
       Idźże mi teraz natychmiast do wojska Achajów, nie zwlekaj,
180       i łagodnymi słowami każdego próbuj powstrzymać,
       by nie spychali na morze wielowiosłowych okrętów".
            Tak powiedziała Atena. Rozpoznał Odysej boginię.
       Pędem wyruszył, zrzuciwszy swą chlajnę, lecz zaraz ją herold,
       Eurybates z Itaki, podniósł, co śpieszył w ślad za nim.
185       Spotkał Odysej naprzeciw nadchodzącego Atrydę
       Agamemnona. Od niego wziął berło dziedziczne, wieczyste,
       i ku okrętom podążył, do spiżozbrojnych Achajów.
       Jeśli na króla lub męża znamienitszego natrafił,
       zaraz wstrzymywał go, mówiąc doń przyjaznymi słowami:
190            "Czemu się lękasz, nieszczęsny, jak tchórz, wszakże to nie przystoi?
       Siądźże spokojnie i innych z tłumu namawiaj, by siedli!
       Jeszcze nic nie wiesz pewnego, co waży umysł Atrydy -
       może doświadcza nas tylko, a potem wyłaje Achajów.
       Podczas narady przemowę dowódcy nie wszyscy słyszeli.
195       Strzeżcie się, aby gniew władcy nie spadł na synów Achajów,
       dusza jest bowiem gwałtowna u królów szlachetnie zrodzonych.
       Cześć ich pochodzi od Dzeusa. Kocha ich Dzeus gromowładny".
            Jeśli zaś, idąc, napotkał wśród ciżby któregoś z krzykaczy,
       berłem okładał go, przy tym gniewnymi łając słowami:
200            "Siądźże, nieszczęsny, i tego posłuchaj, co inni rozkażą,
    lepsi od ciebie, ty człeku mizerny, niezdatny do wojny;
       ani na radzie na ciebie nie można liczyć, ni w bitwie.
       Przecież nie mogą panoszyć się tutaj wszyscy Achaje.
       Dobrze to nie jest, gdy rządzi zbyt wielu - niech jeden panuje,
205       jeden król tylko, którego Kronosa syn tajemniczy
       berłem i sądem obdarzył, ażeby królował nad nami".
            Tak Odyseusz przewodził szeregom. I wszyscy na radę
       szybko od lotnych okrętów i od namiotów ruszyli,
       z krzykiem podobnym do grzmotu fal nie milknących, gdy tłuką
210       o brzeg wysoki, a morze z łoskotem dokoła się burzy.
            Wreszcie usiedli już wszyscy i na swych miejscach ucichli.
       Jeden plótł tylko, Tersytes, co nie znał w języku miary;
       przyzwyczajony w swym sercu do gadaniny zuchwałej,
       wbrew obyczajom, z królami ośmielał się nieraz wadzić,
215       tego szukając, co mogło wydawać się śmieszne Argiwom.
       Człowiek ten był najszpetniejszym z tych, którzy pod Ilion przybyli:
       o krzywych nogach, na jedną utykał nogę; ramiona
       miał przygarbione, ku piersiom wygięte mocno; spiczastą
       głowę u góry i rzadką wełnistą sierść na łysinie.
220       Wstrętem napełniał Achilla szczególnie i Odyseusza.
       Łajał ich bowiem, a także boskiego Agamemnona
       umiał lżyć, ostro nań wrzeszcząc. Dlatego wszyscy Achaje
       gniewem zionęli na niego i oburzali się w duszy.
       Teraz też głosem wrzaskliwym jął karcić Agamemnona:
225            "Na co się skarżysz i czego jeszcze pożądasz, Atrydo?
       Pełne masz spiżu namioty i wiele kobiet dorodnych
       w twoich namiotach się kryje. Achaje przecież je tobie
       jako pierwszemu przyznali, gdy jakiś gród zwyciężyli.
       Czyżbyś ty złota pożądał, gdy je ktoś z Trojan, wybornych
230       jeźdźców, z Ilionu przyniesie, aby okupić nim syna,
       gdy ja go w pętach przywlokę czy któryś z innych Achajów?
       Albo kobiety chcesz młodej, ażeby z nią użyć miłości,
       kiedy ją sobie zabierzesz, gdzieś w kącie? To nie jest godziwe,
       jeśliś jest wodzem, sprowadzać zagładę na synów Achajów.
235       Tchórze bezwstydni, kobiety achajskie, a nie Achajowie -
       ruszmy pospołu do domu w okrętach, a tego zostawmy,
       aby pod Troją łupami się sycił i aby zrozumiał,
       czy pomagamy w wojennych mu dziełach, czy może szkodzimy.
       Teraz on przecież Achilla, lepszego o wiele od siebie,
240       ciężko pohańbił, bo jego zaszczytny dar mu zagrabił.
       Widać ospały jest Achill i w sercu swym nie posiada
       żółci, gdyż byłbyś, Atrydo, drwił z niego po raz ostatni".
            Tak rzekł Tersytes, pasterza narodów, Agamemnona,
       łając. Wtem szybko do niego przybliżył się boski Odysej
245       i spoglądając spode łba, jął gromić ostrymi słowami:
            "Pleciesz trzy po trzy, Tersycie. Choć jesteś mówcą wrzaskliwym,
       język powściągnij i nie waż się sam z dowódcami zadzierać!
       Myślę, że nie ma gorszego od ciebie pośród śmiertelnych,
       między wszystkimi, co razem z Atrydą pod Ilion przybyli.
250       A więc o królach przed radą przestań nareszcie gardłować,
    miotać obelgi i zbytnio kłopotać się naszym powrotem!
       Przecież nie wiemy na pewno, jak jeszcze ułożą się sprawy:
       wyjdzie na złe, czy na dobre ten powrót dla synów Achajów.
       Teraz pasterza narodów, Atrydę Agamemnona,
255       ważysz się lżyć z tej przyczyny, że wiele łupów mu dali
       bohaterowie Danaje. Wyszydzasz go więc na radzie.
       Ale ostrzegam cię - wiedząc, że w końcu tak właśnie się stanie -
       jeśli na takim bajaniu przydybię ciebie powtórnie,
       niechże na moich ramionach Odysa głowy nie noszę;
260       niechże nazywać się ojcem Telemachowym przestanę,
       jeśli, chwyciwszy cię, miłej nie zedrę z ciebie odzieży:
       chlajny, chitonu i szaty, co miejsca kryje wstydliwe.
       A gdy zapłaczesz, przepędzę ciebie do lotnych okrętów,
       precz od radzących, smagając plagami cię haniebnymi".
265            Tak powiedział i berłem potężnie go w grzbiet i w ramię
       grzmotnął. Tersytes się skręcił i z oczu mu łzy wytrysnęły.
       Pręga krwawiąca na grzbiecie od razu mu wystąpiła
       berłem złocistym zadana. W milczeniu przysiadł, strwożony
       i obolały. Wyglądał jak tchórz i łzy wciąż ocierał.
270       Inni, choć byli wzburzeni, z Tersyta zaśmieli się szczerze.
       Patrząc wzajemnie na siebie, niejeden tak rzekł do sąsiada:
            "Hejże, dość czynów szlachetnych już Odyseusz dokonał,
       dobrych rad nigdy nie szczędząc, podnosząc serca wśród bitwy,
       ale w tej chwili największą przysługę oddał Argiwom,
275       gdy zuchwałego potwarcę usunął teraz od obrad.
       Pewno nie będzie śmiał prędko, choć dusza zacięta go skłania,
       łajać królewskich dowódców obelżywymi słowami".
            Tak wśród żołnierzy mówiono. A grodów zdobywca, Odysej,
       berło trzymając, wstał. Przy nim o jasnych oczach Atena,
280       postać herolda przybrawszy, milczenie nakazywała
       wojsku, ażeby w ostatnich i w pierwszych szeregach Achaje
       mogli usłyszeć przemowy i żeby obrady pojęli.
       Przed zebranymi rozumny plan podjął i tak powiedział:
            "Synu Atreusa, nasz wodzu! Teraz chcą ciebie Achaje
285       dla tych, co mową władają człowieczą, obmierzłym uczynić,
       nie dotrzymując przyrzeczeń już dawniej przez nich złożonych,
       kiedy ruszali do Argos słynnego z mnogości koni:
       że nie powrócą, aż zburzą Ilion o murach warownych.
       Teraz jak dzieci bezradne lub owdowiałe kobiety
290       pragną powracać do domu, skarżą się jeden przed drugim.
       Wprawdzie kto bardzo strudzony, do domu rad by powrócić.
       Człowiek, co miesiąc zaledwie daleko spędza od żony,
       traci cierpliwość, gdy wichry na wielowiosłowym okręcie
       zimą wstrzymują go z dala i morze burzami smagane -
295       a dla nas wielkie kolisko już rok dziewiąty obrócił,
       odkąd tu trwamy. Więc nawet nie zżymam się na Achajów,
       że przy okrętach wygiętych cierpliwość tracą, lecz przecie
       byłby wstyd z niczym powracać po latach straconych tak wielu.
       Znieście więc to, przyjaciele! Wytrwajcie do czasu, by wiedzieć,
300       czy prorokował nam Kalchas prawdziwie, czy fałsz nam wywróżył.
     Dobrze to wszak pojmujemy w swych sercach. Jesteście świadkami
       wszyscy wy, którym niosące śmierć Kery były łaskawe -
       dnia następnego czy po dwóch dniach, gdy okręty Achajów
       do Aulidy śpieszyły na zgubę Pryjama i Troi,
305       kiedy przy źródle zebrani dokoła świętych ołtarzy
       dla nieśmiertelnych w ofierze składaliśmy hekatombę,
       u stóp pięknego platanu, skąd woda płynęła przejrzysta,
       wielki nam znak się objawił: o grzbiecie krwawoczerwonym
       straszny wąż. Wyjść mu nakazał w dnia światło Władca Olimpu.
310       Wąż zza ołtarza wypełznął, na pień się wspiął platanowy.
       Tam na najwyższej gałęzi w gniazdeczku maleńkie pisklęta,
       nieopierzone wróbelki przypadły w liści gęstwinie.
       Osiem ich było, a matka dziewiąta, co dała im życie.
       Wszystkie biedactwa wąż pożarł, kwilące w gniazdku żałośnie.
315       Matka fruwała dokoła, bolejąc nad dziećmi drogimi.
       Wtem wąż się dźwignął i porwał lamentującą za skrzydła.
       Ale gdy tylko gad pożarł pisklęta i matkę sierocą,
       bóg, co go posłał, znak z węża tamtego uczynił widomy,
       tajemniczego Kronosa syn bowiem w kamień go zmienił.
320       Staliśmy wszyscy dokoła, tym, co się stało, zdumieni,
       że przy ofierze znak jakiś straszliwy bóg nam objawił,
       wtedy nam Kalchas od razu obwieścił boskie wyroki:
            ŤCzemu w milczeniu stoicie, o bujnych włosach Achaje?
       Znakiem tym Dzeus dobrej rady pomyślną wróżbę nam zsyła,
325       która w przyszłości się spełni, a chwała jej nie zaginie.
       Oto przed chwilą wąż pożarł pisklęta i matkę sierocą:
       ośmioro piskląt i matkę dziewiątą, co dała im życie -
       tyle będziemy lat przez nas zaczętą wojnę toczyli,
       aż zdobędziemy w dziewiątym gród Trojan szerokoulicznyť.
330       Tak prorokował nam Kalchas. A teraz się wszystko wypełni.
       A więc wytrwajcie, o pięknych nagolenicach Achaje,
       wszyscy do dnia, w którym wielki Pryjama gród zdobędziemy".
            Tak powiedział. Potężnym okrzykiem wybuchli Argiwi,
       pogłos zaś niósł się donośny dokoła okrętów Achajów,
335       którzy przemowę boskiego Odysa z uznaniem przyjęli.
       Potem tak do nich przemawiać jął Nestor, jeździec gereński:
            "Biada wam! Wszyscy mówicie na radzie podobnie jak dzieci,
       które nie mają rozumu, do serca spraw wojny nie biorą.
       Gdzie są umowy wzajemne i nasze wierne przysięgi?
340       Czyżby jak dym się rozwiały narady i mężów zamiary,
       sojusz przez wino ofiarne i uścisk rąk potwierdzony?
       Dawno już bowiem słowami wiedziemy te spory, sposobu
       znaleźć nie mogąc żadnego, choć tu jesteśmy czas długi.
       Ty więc, Atrydo, jak przedtem w zamiarach swych nieugięty,
345       prowadź szeregi Argiwów w niełatwych zmaganiach wojennych.
       Tamci niech sczezną - ten jeden czy dwóch, co przeciwko Achajom
       radzą na boku. Ich plany na pewno się wniwecz obrócą,
       aby do Argos powrócić, wpierw nim poznamy, czy zmamił
       nas władający egidą Dzeus, czy swój wyrok wypełnił.
350       Sądzę, że był nam przychylny potężny władca Kronida
    w dniu, gdy Argiwi ciągnęli na lotnych w żegludze okrętach,
       niosąc Trojanom zagładę i nieuchronny los śmierci,
       gdyż błyskawicy pomyślny znak z prawej strony rozświecił.
       Niechże więc nikt stąd do domu powracać się nie ośmieli,
355       zanim nie spocznie przy brance - któregoś z Trojan małżonce,
       mszcząc się za ciężkie westchnienia i za zgryzoty Heleny.
       Jeśli zaś który tak bardzo zapragnął do domu powrócić,
       niechże się chwyta czarnego, o pięknych burtach okrętu,
       aby zły los go doścignął dość prędko i śmierć przed innymi.
360       Rozważ to dobrze sam, władco, i mnie uważnie wysłuchaj,
       słowo głoszone przeze mnie nie bywa godne pogardy:
       Agamemnonie, spraw szyki zależnie od rodów i plemion,
       ród niech pomaga rodowi, a plemię swojemu plemieniu.
       Jeśli tak zrobisz i jeśli Achaje ci będą posłuszni,
365       dowiesz się, który z dowódców jest lichy i które z tych plemion.
       Dowiesz się także, kto dzielny, bo będą za swoich walczyli.
       Dowiesz się też, czy wziąć miasta z wyroków boskich nie możesz,
       czy przez tchórzliwość swych ludzi i brak rozwagi wojennej".
            Na to mu tak odpowiedział potężny wódz Agamemnon:
370            "Starcze, w obradach odniosłeś nad Achajami zwycięstwo.
       Gdybym to, ojcze nasz, Dzeusie, Ateno i Apollonie,
       takich dziesięciu doradców, jak ty, miał pośród Achajów,
       prędko runęłoby w gruzy potężne miasto Pryjama,
       wojska naszego rękami na zawsze w proch powalone.
375       Ale doświadcza mnie ciężko egidodzierżca Kronida
       Dzeus, bo mnie rzuca pomiędzy daremne waśnie i spory.
       Przecież ja sam z Achillesem skłóciłem się o dziewczynę
       nieprzyjaznymi słowami. Ja pierwszy go obraziłem.
       Gdybyśmy coś jednomyślnie postanowili, na pewno
380       już by się Trojan zagłada ani na włos nie odwlekła!
       Idźcie posilić się teraz, by wspólnie ruszyć do bitwy.
       Każdy niech dobrze naostrzy grot włóczni, obejrzy swą tarczę,
       paszę obficie podsypie dla szybkonogich rumaków,
       wóz niech obejrzy dokładnie z obu stron, myśląc o bitwie,
385       by Aresowi strasznemu przez cały dzień zdolny był służyć,
       w trudach przez cały dzień bowiem na chwilę nie ustaniemy,
       chyba że noc nadchodząca ludzi zajadłość rozłączy.
       Zrosi pot znoju w krąg piersi niejedne w boju rzemienie
       tarczy chroniącej! Niejedna ręka się włócznią uznoi!
390       Spoci się koń niejednego, wóz ciągnąc gładko ciosany!"
       Jeśli zaś ujrzę którego, kto chciałby z dala od bitwy
       przy wydrążonych okrętach pozostać, taki na pewno
       stanie się szybko zdobyczą psów głodnych i sępów drapieżnych!".
            Tak powiedział. Krzyk wielki Argiwi wznieśli - tak fala
395       huczy przy stromym wybrzeżu, spiętrzona wiatrem południa
       wkoło sterczących skał; zawsze są na nich wzdęte bałwany,
       stamtąd czy stąd bezustannie przez wszystkie wichry miotane.
       Potem tłum powstał i wszyscy rozeszli się między okręty.
       Dymy zasnuły namioty, posiłek w krąg przyrządzano.
400       Każdy gotuje ofiary innemu z bogów wieczystych,
       modląc się, aby uniknąć Aresa znojów i śmierci.
       Więc Agamemnon, dowódca wojsk, złożył z wołu ofiarę
       pięcioletniego młodego wszechmogącemu Kronidzie.
       Skrzyknął starszyznę najwyższą spomiędzy wszystkich Achajów.
405       Z tych zaproszonych najpierwszy był Nestor i wódz Idomeneus.
       Dwaj Ajasowie szli po nich i syn możnego Tydeja.
       Szóstym był wódz Odyseusz, rozumem równy Dzeusowi.
       Przybył tam też z własnej woli Menelaj o głosie donośnym,
       dobrze w swej duszy pojmując, jak jego brat jest strudzony.
410       Wszyscy w krąg wołu stanęli i jęczmień ofiarny podnieśli.
       Wtedy rzekł, modląc się przy nich, potężny wódz Agamemnon:
            "Dzeusie przesławny, najwyższy i czarnochmury, w przestrzeni
       przebywający! Niech słońce nie zajdzie i zmrok nie zapadnie
       wpierw, nim pałacu Pryjama wysokich stropów nie strącę
415       w popiół zmienionych i ogniem niszczącym wrót mu nie spalę;
       zanim pancerza na piersi Hektora wpierw nie rozedrę,
       spiżem na wskroś przeszywając; nim krąg przyjaciół tak wielu
       jego nie padnie w kurzawę, kąsając ziemię zębami".
            Tak powiedział. Jednakże Kronida go nie wysłuchał,
420       ale, choć przyjął trud jego, straszliwy ból mu gotował.
       Gdy ukończyli modlitwy i jęczmień ofiarny rzucili,
       karki gnąc bydląt, porżnęli ofiary, ze skóry odarli,
       udźce wyborne wycięli i tłuszczem poowijali
       z obu stron, z wierzchu pokrywszy mięsiwem drobno krajanym.
425       Potem na drwach ułożone bezlistnych na ogniu spalili,
       a nad ogniskiem na rożen trzewia jadalne zatknęli.
       Kiedy już udźce spłonęły i trzewia ofiarne zjedzono,
       resztę mięsiwa pocięto, na rożny poosadzano
       i upieczono rozważnie, a w końcu z rożnów zsunięto.
430       Wówczas robotę przerwano. Uczta już była gotowa.
       Wszyscy zasiedli do jadła. Niczego nie brakło duszy.
       Kiedy głód jadłem, a piciem pragnienie zaspokoili,
       wtedy odezwał się Nestor, gereński jeździec, w te słowa:
            "Wodzu nad wodze, Atrydo przesławny Agamemnonie!
435       Nie obradujmy dziś dłużej, a także na okres daleki
       nie odkładajmy już dzieła, za które bóg nam zaręczył.
       Idźmy do bitwy! Heroldzi okrytych spiżem Achajów
       niech nawołują tłum, który rozproszył się przy okrętach,
       my zaś pospołu przez obóz szeroki achajskich żołnierzy
440       przejdźmy, by prędzej do walki zaciętej zapał rozniecić".
            Tak powiedział. Usłuchał potężny wódz Agamemnon.
       Zaraz rozkazał heroldom o dźwięcznych głosach bez zwłoki
       wzywać do bitwy zaciętej o bujnych włosach Achajów.
       Więc heroldowie wzywali, a tłum się gromadził skwapliwie.
445       Wkoło Atrydy w tym czasie dowódcy szlachetnie zrodzeni
       szyki sprawiali, a z nimi o jasnych oczach Atena,
       dzierżąc egidę bez ceny, niezmienną i niezniszczalną.
       Chwiało się przy tej egidzie sto chwastów szczerozłocistych,
       wszystkie kunsztownie splecione, a każdy wart był stu wołów.
450       Z nią, tu i tam się zjawiając, kroczyła przez tłum Atena,
     nagląc do boju i w sercu każdego męża budziła
       niewysłowione pragnienie rozprawy i walki zaciętej.
       Wszystkim wydała się słodsza ta wojna niż powrót do domu
       w gładko ciosanych okrętach, do miłej ziemi ojczystej.
455            I tak jak ogień niszczący, gdy las bezkresny zapali
       na gór wierzchołkach, a łuna daleko blask rozprzestrzenia -
       tak i od spiżu idących oddziałów połyskiwała
       łuna, sięgając blaskiem w etery, aż gdzieś do nieba.
            I tak jak stada polotne i liczne ptaków skrzydlatych:
460       gęsi, żurawi czy białych o smukłych szyjach łabędzi,
       które na łąkach azyjskich dokoła nurtów Kaystru
       to tu, to tam lecą rade, chełpiące się swymi skrzydłami,
       i osiedlają się z krzykiem, aż łąka cała rozbrzmiewa -
       tak od okrętów szły liczne i od namiotów szeregi,
465       by na równinę Skamandra runąć. I ziemia huczała
       przerażająco w tętencie nóg zbrojnych ludzi i koni.
       Wreszcie stanęły oddziały wśród łąk kwitnących Skamandra
       nieprzeliczone jak liście i kwiaty bujne o wiośnie.
            Albo jak liczne much roje, z pobrzękiem ulatujące
470       chmurą szarawą, skłębione obok szałasu pasterza
       w porze wiosennej, gdy mleko wypełnia wszystkie naczynia -
       tylu przeciwko Trojanom o bujnych włosach Achajów
       pośród równiny stanęło. Pragnęli ich rwać na kawały.
            I jak koźlarze kóz stada pasące się na pastwiskach
475       łatwo umieją rozdzielić, gdy pomieszają się trzody -
       tak i dowódcy z tej strony i z tamtej sprawiali szeregi,
       aby wyruszyć do bitwy. Na czele król Agamemnon -
       z oczu i z głowy podobny do Dzeusa, co ciska pioruny,
       jako bóg Ares - z postawy, a z piersi szerokiej - Posejdon.
480            I tak jak buhaj kroczący wśród stada o wiele góruje
       ponad wszystkimi krowami, bo im na polu przewodzi,
       tak dnia owego Atrydę spomiędzy wszystkich wyróżnił
       Dzeus. Nad wieloma górował i bohaterów przewyższył.
            Teraz powiedzcie mi, Muzy, mieszkanki pałaców Olimpu,
485       jako boginie obecne wszędzie i wszystkowiedzące,
       kiedy my tylko słów pustych słuchamy, nie wiedząc niczego,
       jacy wodzowie tam byli Danajów i jacy książęta?"
       Nazwać nie zdołam ich wszystkich, nie zdołam ich czynów wysłowić,
       choćbym miał dziesięć języków, a także posiadał ust tyle,
490       głos niespożyty i piersi o jakiejś mocy spiżowej,
       jeśli mi nie przypomnicie, Olimpu Muzy i córy
       Dzeusa, co dzierży egidę, tych, co pod Ilion przybyli.
       Ja ze swej strony okręty i ich dowódców wymienię.
            Nad Beotami wódz Lejtos i Peneleos przewodził,
495       z Protoenorem Klonios, a oprócz nich Arkesilaos.
       Byli tam Hyrii mieszkańcy oraz Aulidy skalistej,
       Skolu, Schojnosu i z lasów słynnego w krąg Eteonu,
       z Grai, Tespei, a także z ziem Mykalesu przestronnych,
       którzy w Ejlezjon i w Harmie oraz w Erytrach mieszkali,
500       także ci, którzy Eleon mieli, Peteon i Hylę,
      miasta wzniesione powabnie - Medeon i Okaleję,
       Tisbę w gołębie bogatą, gród Kopaj i Eutreyzję,
       którzy dzierżyli z łąk słynny Haliartos i Koroneję,
       ci, co Platają władali, i ci, co żyli w Glisancie,
505       również ci, co Hypoteby mieli, gród pięknie wzniesiony,
       oraz Onchestos czcigodny, słynny przez gaj Posejdona,
       co posiadali bogatą w winnice Arnę, z Midei,
       z Nisy przeświętej i z miasta na krańcach ziem, Antedonu.
       Ci wyruszyli na wojnę na pięćdziesięciu okrętach,
510       a stu dwudziestu płynęło z nich w każdym młodych Beotów.
            Zamieszkującym Aspledon i Orchomenos minyjski
       przewodniczyli synowie Aresa: Askalaf i Jalmen.
       Życie im dała Astyocha w domostwie Azejdy Aktora,
       godna czci wielkiej dziewica; wstąpiwszy do górnej komnaty
515       mocy Aresa uległa, tajemnie z nim łoże dzieliła.
       Ci wyruszyli na wojnę w trzydziestu gładkich okrętach.
            Nad Fokejami miał Schedios dowództwo i Epistrofos,
       wielkodusznego Ifita synowie, Naubolidy.
       Ci Kiparyssem władali, a także Pytoną skalistą,
520       Krisą czcigodną, miastami Daulidą i Panopeją,
       Anemoreją i wkoło zamieszkiwanym Hiampolem,
       także nadrzeczni mieszkańcy doliny boskiego Kefizu,
       którzy władali Lilają u źródeł wód Kefizowych.
       Ci pociągnęli na wojnę w czterdziestu czarnych okrętach.
525       Wkoło Fokejów obchodząc, wodzowie sprawiali szeregi,
       a niedaleko, na lewo, Beoci się uzbrajali.
            Ajas, Ojleja syn żwawy, dowodził Lokryjczykami -
       mniejszy, nie taki ogromny jak Ajas, syn Telamona,
       niższy o wiele. Lecz chociaż drobny, w płóciennym pancerzu,
530       w rzucie swej włóczni przewyższał Achajów i wszystkich Hellenów.
       Ajas wiódł tych, którzy Kynos, Kaljaros, Opunt dzierżyli,
       Bessę i Skarfę, a także powabne miasto Augeje,
       Tarfę i Tronion leżący około nurtów Boagria.
       Z nim wyruszyło na wojnę czterdzieści czarnych okrętów
535       Lokrów, co mają siedziby naprzeciw świętej Eubei.
            A Eubei mieszkańców, dzielnością natchnionych Abantów,
       którzy Chalkidę, Eretrię i pełną winnic Histiaję
       mieli, i Kerynt nadmorski, i Dion na szczytach górzystych,
       oraz tych, co w Karystosie i Styrach zamieszkiwali -
540       tych Elefenor prowadził, co Aresowi był równy,
       wódz wielkodusznych Abantów, możnego syn Chalkodonta.
       Żwawi Abanci szli za nim z długimi na karku włosami,
       żądzą pałając, ażeby grotami wysmukłych jesionów
       wrogom przeszywać pancerze dokoła piersi skrwawionych.
545       Z nim wyruszyło na wojnę czterdzieści czarnych okrętów.
            A ci, co mieli siedziby w Atenach wspaniale wzniesionych,
       lud Erechteja o duszy wyniosłej, którego Atena,
       córa Dzeusowa, chowała, a gleba pszeniczna zrodziła;
       potem w bogatej świątyni w Atenach bogini mu dała
550       miejsce i tam go zjednuje ofiarą z owiec i wołów
      młodzież ateńska w biegnących lat nieskończonym kolisku.
       Ateńczykami dowodził Peteja syn, Menesteus;
       z ludzi żyjących na ziemi nie zdołał mu nikt dorównać
       w sprawianiu wozów bojowych i tarczowników wojennych,
555       współzawodniczyć z nim tylko mógł Nestor - od niego dojrzalszy.
       Wraz z Menesteusem ruszyło pięćdziesiąt czarnych okrętów.
            A z Salaminy wiódł Ajas okrętów lotnych dwanaście,
       tam je stawiając, gdzie przedtem stanęły ateńskie falangi.
            Owi, co Argos dzierżyli, a także Tyrynt warowny,
560       miasto Hermionę, Asinę w pobliżu zatoki głębokiej,
       oraz Ejony, Trojzenę, Epidaur w wino bogaty,
       Maset, a także Eginę, odważni młodzieńcy achajscy -
       tymi dowodził Diomedes waleczny, o głosie donośnym,
       wraz z Stenelosem, ten synem sławnego był Kapaneusa
565       umiłowanym, z nich trzeci Euryjalos, mąż równy
       bogom, a syn Mekisteusa możnego, Talajonidy.
       Nimi wszystkimi dowodził Diomedes o głosie donośnym,
       a osiemdziesiąt ciągnęło za nimi czarnych okrętów.
            Ci, co Mykeny dzierżyli, wzniesione miasto powabnie,
570       Korynt bogaty i pięknie zbudowane Kleony,
       którzy w Ornejach mieszkali i w Arajtyrze uroczej,
       i w Sikyonie, gdzie pierwszym królem był władca Adrastos,
       co Hyperezją władali i Gonoessą wyniosłą,
       którzy Pellenę i Ajgion dokoła zamieszkiwali
575       obok całego wybrzeża i w krąg Heliki szerokiej -
       tych Agamemnon był wodzem i stu przewodził okrętom,
       władca Atryda. Z nim liczne, a przy tym najwaleczniejsze
       wojska ciągnęły. Ten kroczył w spiżu blaskami siejącym,
       sławny najbardziej, bo wszystkich w krąg bohaterów przewyższał
580       swym dostojeństwem i wojsko najliczebniejsze prowadził.
            Ci, co władali głęboką doliną Lakedajmonu,
       Spartą, wraz z Faris i Messą bogatą w stada gołębi,
       którzy w powabnych Augejach, a także w Bryzejach mieszkali,
       co posiadali Amykle i Helos, miasto nadmorskie,
585       mieli siedziby swe w Laas i w krąg Ojtylu - pod wodzą
       szli Menelaja o głosie donośnym, brata Atrydy.
       Mieli sześćdziesiąt okrętów i z dala się uzbrajali.
       Sam Menelaos oddziały szykował, ufając w swe męstwo
       i zagrzewając do walki, bo pragnął głęboko w duszy
590       pomścić się wreszcie za troski i za westchnienia Heleny.
            Ci zaś, co w Pylos mieszkali, a także w Arenie powabnej,
       w Tryosie, gdzie płynie Alfejos, i w Ajpy uroczo wzniesionym,
       co Kiparysejs, a także Amfigeneję dzierżyli,
       oraz Pteleos i Helos, i Dorion - gdzie Muzy kazały
595       śpiewu zaprzestać na zawsze trackiemu Tamyrisowi,
       gdy od Euryta powracał ojchalijskiego z Ojchalii;
       twierdził ów bowiem chełpliwie, że zdoła same zwyciężyć
       Muzy w śpiewaniu, zrodzone z Dzeusa, co dzierży egidę,
       więc odebrały mu w gniewie wzrok i do pieśni natchnionej
600       zdolność, a w grze na kitarze bezsilnym go uczyniły -
      tymi to Nestor dowodził, przesławny jeździec gereński,
       z nim dziewięćdziesiąt płynęło okrętów gładko ciosanych.
            Tym, co w Arkadii osiedli u stóp Kylleny wysokiej
       koło grobowca Ajpyta, gdzie twarzą w twarz walczą męże,
605       co w Feneosie mieszkali i Orchomenos bogaty
       w stada dzierżyli, ci z Ripy, Stratii i wietrznej Enispy,
       którzy Tegeą władali i Mantineją powabną,
       co posiadali Stymfalos oraz w Parrazji mieszkali -
       tym Agapenor przewodził, syn Ankajosa przemożny,
610       wiodąc sześćdziesiąt okrętów. Na każdy wielu wkroczyło
       mężów z Arkadii, a wszyscy ćwiczeni w sztuce wojennej.
       Sam Agamemnon Atryda, władca narodów, okręty
       dał im o pięknych pokładach, aby płynęli przez morze
       ciemne jak wino, bo przedtem o morskie sprawy nie dbali.
615            Ci, co Buprazjon i boską Elidę zamieszkiwali,
       przestrzeń tę, którą Hyrmina oraz Myrsinos graniczny,
       skała Olenii i wreszcie Alejzjon wewnątrz zamyka -
       byli pod wodzą aż czterech dowódców. Za każdym z nich dziesięć
       lotnych płynęło okrętów z liczną załogą Epejów.
620       Tym przewodzili Amfimach, syn Kteatosa, i Talpios,
       syn Euryta. Ci obaj byli synami Aktora.
       Inną załogą kierował Diores Amarynkejda.
       Czwartym oddziałem dowodził Polyksejn do bogów podobny,
       Agastenesa możnego syn - co był wnukiem Augiasza.
625            Ci z Dulichionu i którzy Echiny zamieszkiwali
       święte, na wyspach leżące za morzem, na wprost Elidy -
       szli pod dowództwem Megesa, co Aresowi był równy,
       syna Fyleusa. Ten jeźdźcem był świetnym i miłym Dzeusowi;
       gniewny na ojca przed laty osiedlił się w Dulichionie.
630       Z nim wypłynęło na morze czterdzieści czarnych okrętów.
            Lud Kefallenów o duszach wyniosłych prowadził Odysej.
       Tych, co dzierżyli Itakę i Nerit pokryty lasami,
       co w Krokylei mieszkali i w Ajgilipie skalistej,
       Zakyntos mieli i Samos bogato w krąg zaludniony,
635       brzegi naprzeciw wysp oraz ląd stały zamieszkiwali -
       tymi dowodził Odysej rozumem Dzeusowi równy.
       Z nim purpurowo barwionych płynęło dwanaście okrętów.
            Wodzem Etolów był Toas, waleczny syn Andrajmona -
       tych, co w Pleuronie mieszkali, w Pylenie i Olenosie,
640       także w nadmorskiej Chalkidzie i w Kalydonie skalistym.
       Synów nie było już bowiem Ojneja o duszy wyniosłej
       ani też jego samego i Meleager już nie żył,
       więc Toasowi zlecono przewodzić wszystkim Etolom.
       Z nim wypłynęło na morze czterdzieści czarnych okrętów.
645            Kreteńczykami dowodził Idomeneus włócznią wsławiony -
       tymi, co Knossos dzierżyli, a także Gortynę warowną,
       Lyktos i Milet, i miasto Lykastos lśniące białością,
       Fajstos i Rytion, dwa grody ludnością liczną bogate,
       oraz nad resztą, co w miastach kreteńskich stu w krąg mieszkali.
650       Wodzem tych był Idomeneus władaniem włóczni wsławiony
     oraz Merion podobny do Enyaliosa zabójcy.
       Aż osiemdziesiąt wraz z nimi płynęło czarnych okrętów.
            A Heraklida Tlepolem, wódz wielki oraz szlachetny,
       z Rodos wiódł dziewięć okrętów walecznych mężów rodyjskich.
655       Rodyjczycy w oddziały trzy byli uszykowani:
       z Lindos, Jalysos i bielą jaśniejącego Kamejros -
       tymi dowodził Tlepolem wsławiony rzutem swej włóczni.
       Heraklesowej potędze zrodziła go Astyocheja;
       tę mąż sprowadził z Efyry, z wybrzeża wód Selleejsu,
660       wiele zburzywszy wpierw grodów szlachetnej krzepkiej młodzieży.
       Ale gdy dorósł Tlepolem w pałacu pięknie wzniesionym,
       ojcu swojemu przypadkiem bliskiego krewnego zabił.
       Był to sędziwy Likymnios, brat matki, szczep Aresowy.
       Tlepolem szybko okręty zbudował, lud uliczny zgromadził,
665       ruszył na morze i uszedł, zemstą mu bowiem grozili
       inni synowie i wnuki Heraklesowej potęgi.
       Wreszcie, błąkając się, przybył troskami znękany na Rodos.
       Tam osiedlili się trzema szczepami, obdarowani
       łaską przez Dzeusa, co władcą jest wszystkich bogów i ludzi.
670       Nieprzeliczonym bogactwem obsypał ich tam Kronida.
            Z Symy prowadził Nireus trzy jednakowe okręty,
       syn Charoposa, możnego władcy, i pięknej Aglai,
       Nireus, który urodą wszystkich przewyższał Danajów,
       tych, co pod Ilion przybyli, oprócz Pelidy bez skazy.
675       Ale był niezbyt waleczny, wojska niewiele prowadził.
            Tych, co Nisyros, Krapatos i Kasos w mocy swej mieli,
       Kos, miasto Eurypyla, a także wyspy Kalydny -
       otóż tych byli wodzami Fejdippos oraz Antifos,
       władcy możnego, Tessala, synowie dwaj, Heraklidy.
680       Ci prowadzili trzydzieści gładko ciosanych okrętów.
            Teraz ci jeszcze, co Argos Pelazgów zamieszkiwali,
       którzy Alopę i Alos, a także Trachinę dzierżyli,
       Ftyję i żyzną Helladę pięknością kobiet wsławioną,
       Myrmidonowie, a zwą ich: Helleni albo Achaje -
685       mieli pięćdziesiąt okrętów, a wodzem ich był Achilles.
       Ale nie brali udziału w walce na śmierć i na życie,
       wodza tam bowiem zabrakło, co by szeregom przewodził,
       gdyż szybkonogi i boski Achilles trwał na okręcie
       wciąż rozgniewany o pięknowłosą dziewczynę, Bryzejdę.
690       Tę wziął z Lyrnessu po wielu trudach i czynach wojennych,
       Lyrness zburzywszy do szczętu i mury tebańskie. Powalił
       Epistrofosa z Mynesem przez los przeznaczonych do włóczni,
       synów obydwóch Euenosa, możnego Selepijady.
       Za nią wzdychając, spoczywał. Niedługo miał się poderwać!
695            Tymi, co mieli Fylakę i Pyras okryty kwiatami,
       piękne dziedzictwo Demetry, a także trzód matkę, Itonę,
       Antron nadmorski i świeży od łąk soczystych Pteleos -
       tymi poprzednio dowodził Protesilaos waleczny,
       jeszcze za życia, lecz teraz już czarna ziemia go skryła.
700       Żona, co twarz rozdrapała z rozpaczy, w Fylace została
    i dom na wpół opuszczony. Dosięgnął go mąż dardański,
       gdy zeskakiwał z okrętu najpierwszy spośród Achajów.
       Choć bez dowódców nie byli, tęsknili za najprzedniejszym.
       Sprawia w nich wojska szeregi Podarkes, szczep Aresowy,
705       syn Ifiklosa znanego z mnogości trzód, Fylakidy.
       Bratem był Protesilaosa o duszy wyniosłej Podarkes,
       później od niego zrodzonym. A starszy był oraz dzielniejszy
       Protesilaos, bohater waleczny. Nie brakło ludowi
       wodza, lecz tęsknił wciąż za tym, co był najbardziej szlachetny.
710       Wraz z Podarkesem płynęło czterdzieści czarnych okrętów.
            Tych zaś, co w Ferach mieszkali nad pięknym Jeziorem Bojbejskim,
       w Bojbie, Glafyrach, a także w Jaolku pięknie wzniesionym -
       tych w jedenastu okrętach prowadził Eumelos, Admeta
       drogi syn, co go zrodziła małżonka boska, Alkestis,
715       swemu mężowi, wśród córek Peliasa z urody najpierwsza.
            Tych, co mieszkali w Metonie i w Taumakii powabnej,
       co Meliboją władali i Olizoną skalistą -
       wiódł z okrętami siedmioma wyborny łucznik Filoktet.
       Każdy z okrętów załogę miał z pięćdziesięciu wioślarzy,
720       także wytrawnych łuczników ćwiczonych w sztuce wojennej.
       Lecz sam Filoktet na wyspie spoczywał cierpieniem zmożony,
       w Lemnos przeświętym. Synowie Achajów go tam zostawili
       w bólu od rany zabójczej przez węża groźnego zadanej.
       Leżał tam, jęcząc. Lecz wkrótce mieli już sobie przypomnieć
725       obok okrętów Argiwi o Filoktecie mocarnym.
       Tamci, choć wodza nie brakło, tęsknili za najprzedniejszym.
       Medon szeregi ich sprawiał, potomek nieprawy Ojleja;
       Rene go miała z Ojlejem, co wiele miast w proch powalił.
            Tych zaś, co Trikkę dzierżyli i kamienistą Itomę,
730       miastem Ojchalią władali ojchalijskiego Euryta -
       tych prowadzili synowie dwaj Asklepiosa na wojnę,
       dobrzy lekarze obydwaj: Machaon i Podalejrios.
       Z nimi płynęło trzydzieści ciosanych gładko okrętów.
            Tymi, co mieli Ormenion i Hypereję źródlaną,
735       miasto Asterion, a także Titanos o białych szczytach -
       Eurypylos dowodził, syn Euajmona wyniosły.
       Z nim wypłynęło na morze czterdzieści czarnych okrętów.
            Tych, co w Argissie mieszkali oraz Gyrtonę dzierżyli,
       gród Oloosson białością lśniący, Elonę i Ortę -
740       tych Polypojtes prowadził nieustraszony. Był synem
       Pejritoosa, od Dzeusa ten wieczystego pochodził.
       Polypojtesa zrodziła mężowi Hippodameja
       sławna, w dniu kiedy pokonał Centaurów o bujnych grzywach,
       kiedy z Pelionu ich przegnał, ścigając aż do Ajtików.
745       Ale nie sam, Leonteus mu pomógł, szczep Aresowy,
       syn Kajneidy, Korona możnego o duszy wyniosłej.
       Z nimi ruszyło na morze czterdzieści czarnych okrętów.
            Z Kyfu Guneus dwadzieścia dwa wiódł na wojnę okręty,
       Enieńczycy szli za nim i Perajbowie waleczni -
750       ci, co w krąg mroźnej Dodony siedziby swe założyli
      i nad brzegami wdzięcznego Titaresjosu osiedli,
       który swe nurty prześliczne toczy do wód Penejowych,
       ale nie miesza z Penejem jak srebro przejrzystym fali,
       tylko po wierzchu przepływa rzeki, podobny oliwie,
755       Styksu odnogą jest bowiem, mściciela strasznej przysięgi.
            A Magnetami dowodził syn Tentredona, Protoos -
       tymi, co wkoło Penejos i Pelion okryty lasami
       zamieszkiwali. Protoos o duszy wyniosłej był z nimi.
       Z nim wypłynęło na morze czterdzieści czarnych okrętów.
760            Tacy więc byli wodzowie i władcy pośród Danajów,
       którzy z nich byli najlepsi w boju - ty, Muzo, mi powiedz -
       z ludzi i z koni, z tych wszystkich, co z Atrydami ruszyli.
            Konie ze wszystkich najlepsze Eumelos miał, Feretiada.
       Gdy bystronogie prowadził, podobne ptakom pędziły,
765       maścią jednakie i wiekiem, pod linię równe grzbietami.
       To srebrnołuki Apollon sam w Pierii je wyhodował,
       jedną i drugą klacz, postrach Aresa niosły wśród bitwy.
       A najprzedniejszy wśród mężów był Ajas, syn Telamona,
       póki Achilles trwał w gniewie. Ten był o wiele dzielniejszy,
770       także i konie, co niosły w boju bez skazy Pelidę.
       Ale on przy swych wygiętych, szybkich w żegludze okrętach
       leżał wciąż gniewny na ludów pasterza Agamemnona,
       syna Atreusa, gdy wojsko nad morzem o brzegi bijącym
       rozweselało się dysków rzucaniem, a także włóczni,
775       oraz łukami. Zaś konie, każdy przy swoim rydwanie,
       skubiąc pastewne rośliny rosnące na łąkach wilgotnych,
       stały. A władców rydwany porządnie okryte leżały
       pod namiotami, gdy oni wciąż tęskniąc za wodzem walecznym,
       to tu, to tam po obozie błądzili, nie myśląc o bitwie.
780            Wojsko zaś szło niby ogień, gdy całą ziemię ogarnie.
       Ziemia w głębinach jęczała, jak gdyby Dzeus rozgniewany,
       co piorunami się cieszy, wychłostał kraj w krąg Tyfona
       w skalnej Arimie, gdzie Tyfon, jak mówią, ma swoją dziedzinę -
       tak pod zbrojnymi stopami idących oddziałów w krąg ziemia
785       głośno jęczała. Z pośpiechem ogromnym przebyli równinę.
            Iris tymczasem, o stopach jak wicher lotnych, przybyła
       z wieścią żałosną od Dzeusa egidodzierżcy do Trojan.
       Ci naradzali się wtedy u wrót pałacu Pryjama
       wszyscy jak jeden mąż, wspólnie młodzieńcy wraz ze starcami.
790       Pośród nich Iris stanęła jak wicher lotna i rzekła,
       do Politesa Priamidy z głosu dźwięcznego podobna.
       Ten trwał na czatach ze strony trojańskiej, ufny w swe nogi.
       Siedział na szczycie grobowca starego Ajsyetesa,
       bacząc na chwilę, gdy ruszą od swych okrętów Achaje.
795       W jego postaci więc Iris o szybkich stopach tak rzekła:
            "Starcze Pryjamie, ty lubisz zazwyczaj rozwlekłe gawędy
       jak w czas pokoju, a przecież nas wojna dosięgła okrutna.
       Wiele już razy w zmaganiach z mężami uczestniczyłem,
       lecz nie widziałem oddziałów tak sprawnych i w takiej ilości.
800       Liściom na drzewach są bowiem i piaskom wybrzeża podobne,
     kiedy przechodzą równiną, ażeby na miasto uderzyć.
       Tobie, Hektorze, szczególnie to zlecam, co ty masz wypełnić!
       Wielu ma bowiem potężny Pryjama gród sprzymierzeńców.
       Wszyscy z nich w dali rozsiani władają odrębnym językiem.
805       Niechże im każdy z ich własnych dowódców wydaje rozkazy,
       niechaj ich wiedzie, sprawiwszy szeregi swoje do bitwy".
            Tak powiedziała. W jej słowach rozpoznał Hektor boginię.
       Zaraz obrady rozwiązał. Kto żyw, popędził się zbroić.
       Wszystkie wnet bramy rozwarto i wojsko nimi runęło
810       piesze i konne. Dokoła gwałtowna wrzawa wybuchła.
            Jest przed miejskimi bramami z daleka wyniosły pagórek
       pośród równiny, dostępny dokoła z tej i z tej strony.
       Ludzie wzniesieniu owemu nadali nazwę Batiei,
       a nieśmiertelni - grobowca zwycięskiej w skoku Myriny.
815       Tam podzieliły się Trojan oddziały i ich sprzymierzeńców.
            Trojan wiódł Hektor potężny o hełmie wiejącym kitami,
       sławny Priamida. W krąg niego najlepsze i najliczniejsze
       wojsko zbroiło się sprawnie, wyborne w rzucaniu włóczni.
            Ludem Dardanów dowodził Eneasz, syn Anchizesa,
820       przez Afrodytę, boginię, Anchizesowi zrodzony.
       Idy wąwozy boginię złączyły miłością z śmiertelnym.
       Wodzem sam nie był, z nim razem dwaj Antenora synowie
       w sztuce wojennej ćwiczeni: Archeloch oraz Akamas.
            Zamieszkujące w Zelei na krańcach podnóża Idy,
825       znane z bogactwa, pijące czarnego Ajsepu wody
       plemię trojańskie - pod wodzą sławnego szło Pandarosa,
       co Lykaona był synem, a łuk mu dał sam Apollon.
            Lud Adrasteją władnący i Apajsosu obszarem,
       co Pityeję posiadał i stromą górę Terei -
830       wiódł Amfios w lnianym pancerzu oraz Adrastos. Obydwaj
       byli synami Meropa perkozyjskiego, co wszystkich
       sztuką wieszczbiarską przewyższał, więc synom swoim na wojnę
       zgubę niosącą zabraniał iść, ale jego rozkazu
       nie usłuchali, bo Kery ponurej śmierci ich wiodły.
835            Tych, co Perkotę i Praktios dokoła zamieszkiwali,
       Sestos, a także Abydos, a nadto boską Arisbę -
       tych Hyrtakida prowadził Azjos, walecznych dowódca,
       Azjos ów, syn Hyrtakosa, ten, co go konie z Arisby,
       maści ognistej, ogromne, znad Selleejsu przyniosły.
840            A Hippotoos prowadził oddział Pelazgów wybranych
       przez los do włóczni - tych, którzy w Larisie żyznej osiedli.
       Z Hippotoosem Pylajos był wodzem, szczep Aresowy,
       Leta Pelazga obydwaj synowie, Teutamidy.
            Traków prowadził Akamas, a z nim Pejroos bohater.
845       Lud ten Hellespont odgradza o prądach bystro płynących.
            Wojsko Kikonów walczących włóczniami wiódł Eufemos,
       syn Troizena, szlachetnie wychowanego Keady.
            Dzielny Pyrajchmes prowadził Pajonów z krzywymi łukami -
       z dala ich wiódł, z Amydonu, znad wód Aksjosu szerokich,
850       rzeki Aksjosu, co piękne nurty po ziemi rozlewa.
    Paflagończykom przewodził Pylajmen o sercu walecznym
       z kraju Enetów, skąd rodem są muły dziko żyjące.
       Ci Enetowie Kytoros i Sezam w krąg osiedlili,
       w sławnych mieszkali domostwach na brzegach wód Parteniosu,
855       w Kromnie, w Ajgialu, a także wśród wzgórz Erytin wysokich.
            Halidzonami dowodził Odios, a z nim Epistrofos -
       z dala ich wiedli, z Aliby, z ziemi, skąd srebro jest rodem.
            Chromis dowodził Myzami, z nim razem Ennomos wróżbita,
       ale od Kery go czarnej wróżbiarstwo nie wyzwoliło,
860       pod Ajakidy padł bowiem szybkonogiego ciosami
       w rzece, gdzie także i inni tonęli dzielni Trojanie.
            Forkys wiódł Frygów, z nim razem Askanios do bogów podobny -
       z dala ich wiedli, z Askanii. Pragnęli starcia wśród bitwy.
            Mestles i dzielny Antifos byli wodzami Majonów,
865       Talajmenesa synowie i Nimfy Jeziora Gygai -
       ci prowadzili Majonów u stóp Tmolosu osiadłych.
            Nastes dowodził Karami o barbarzyńskim języku.
       Tych co władali Miletem i górą Ftejron lesistą,
       nurt posiadali Meandra i strome szczyty Mykali -
870       tych prowadzili do bitwy Amfimach dzielny i Nastes;
       sławni synowie Nomiona obaj, Amfimach i Nastes,
       który do bitwy szedł złotem okryty niby dziewczyna.
       Głupiec, bo to nie ustrzegło go od żałosnej zagłady,
       pod Ajakidy padł bowiem szybkonogiego ciosami
875       w rzece, a złoto wziął Achill w rzemiośle biegły wojennym.
            Lyków prowadził Sarpedon, a razem z nim Glaukos bez skazy -
       wiedli ich z Lykii dalekiej, znad brzegów Ksantu krętego.

Pieśń III. Przysięgi. Widok z muru. Pojedynek Aleksandra z Menelaosem.

     Więc gdy już wojska w ordynku wokół swych wodzów stanęły,
       z krzykiem ruszyli Trojanie, z pogwarem głośnym jak ptaki -
       z takim klangorem podniebnym lecą odlotne żurawie,
       co uciekając przed zimą i od nawałnic śnieżystych,
5       z krzykiem ogromnym wędrują nad bystry prąd Okeanu,
       zły los i krwawą zagładę ludowi niosąc Pigmejów,
       wczesnym świtaniem zjawione jak wróżba wojny złowrogiej.
       Gniewem dyszący, w milczeniu, szli naprzód mężni Achaje,
       duchem niezłomnym gotowi wspomagać siebie wzajemnie.
10            Jako mgła, którą gór szczyty osnuje wiatr południowy,
       zła dla pasterza trzód, ale złodziejom milsza od nocy,
       gdy wytężone spojrzenie na rzut kamienia nie sięga -
       taki do góry wzlatywał kurzawy tuman skłębiony
       spod nóg idących, bo z wielkim pośpiechem szli przez równinę.
15       Wreszcie zbliżyli się, idąc wciąż naprzód, jedni do drugich.
       Przed Trojanami do bogów podobny szedł Aleksander,
       skórą lamparta okryty, z wygiętym łukiem na barkach,
       z mieczem i dwiema włóczniami o lśniących grotach spiżowych.
       Tymi włóczniami potrząsał i najdzielniejszych Argiwów
20       na pojedynek wyzywał, wszystkich, do walki zażartej.
            Kiedy go tam Menelaos, kochanek Aresa, zobaczył
       stąpającego na czele wojsk ogromnymi krokami,
       jak lew raduje się w duszy, gdy jakiś łup niespodziany
       znajdzie w zaroślach: rogacza jelenia lub sarnę płochliwą,
25       głodny; pożera łapczywie zdobycz, choć sam osaczony,
       chociaż psy gnają go ścigłe i krzepcy młodzi myśliwi -
       taki był rad Menelaos, gdy Aleksandra na przedzie
       bogom równego zobaczył, bo chciał się pomścić na zdrajcy.
       Zaraz na ziemię z rydwanu w pełnym rynsztunku zeskoczył.
30            Kiedy podobny do bogów zobaczył go Aleksander
       widniejącego na czele, cofnął się z sercem struchlałym
       wstecz między tłum towarzyszy. Tak złego losu uniknął.
       Jak ten, kto węża na drodze w wąwozie górskim zobaczy,
       cofa się trwożnie, ze strachu trzęsą się pod nim kolana,
35       idzie do tyłu pośpiesznie, a bladość twarz mu okrywa -
       tak w ciżbę Trojan walecznych na widok syna Atreusa
       cofnął się bogom podobny, ze strachu drżąc, Aleksander.
       Hektor to widząc, lżącymi rozpoczął go łajać słowami:
            "Nędzny Parysie, z wyglądu waleczny, oszuście, babiarzu!
40       Pragnąłbym tego, a także by lepiej dla ciebie to było,
       abyś nie rodził się albo nim żonę pojąłeś - zginął,
       niźli na wstyd się narażać, na pośmiewisko dla innych.
       Jakże tam szydzą dziś z ciebie, jak drwią kędzierzawi Achaje.
       Sądząc po twoim wyglądzie, myśleli, że jesteś bohater,
45       wszakżeś tak piękny! Lecz nie ma odwagi w twym sercu i siły.
       Jakżeś ty zdołał, ty właśnie, na lotnych w żegludze okrętach
       głębie przepłynąć burzliwe z gromadą swych towarzyszy,
       wedrzeć się między lud obcy i uprowadzić kobietę
       z ziemi dalekiej, przecudną i krewną mężów walecznych,
50       ojcu twojemu i miastu, i narodowi na klęskę,
    wrogom na radość, a sobie samemu na pohańbienie?!
       Czemużeś ty z Menelajem, kochankiem Aresa, nie walczył?
       Poznałbyś, komu porwałeś małżonkę do kwiatu podobną.
       Nic byś nie wskórał kitarą ni Afrodyty darami,
55       włosem twym ani urodą, w pył powalony kurzawy.
       Gdyby Trojanie nie byli tak pobłażliwi, już dawno
       padłbyś pod gradem kamieni, złowrogich klęsk winowajco!".
            Wtedy do bogów podobny powiedział mu Aleksander:
            "Słusznie, Hektorze, mnie łajesz, zaiste słusznie, przyznaję.
60       Serce twe jest nieugięte, podobne do ostrej siekiery,
       która zagłębia się w drzewo, gdy cieśla zręcznie obrabia
       belki okrętu, narzędziem wzmacniając siłę człowieka -
       taki jest duch nieugięcie twardy w twej piersi walecznej.
       Lecz Afrodyty złocistej darom nie złorzecz miłosnym,
65       nie zasługują na wzgardę z rąk bogów chwalebne dary.
       Oni je sami nam dają, nie mamy nic z własnej woli.
       Jeśli zaś chcesz, abym stanął na placu boju i walczył,
       jednych i drugich powstrzymaj - Achajów wszystkich i Trojan,
       w środku zaś ja z Menelajem, kochankiem Aresa, staniemy,
70       by o Helenę i skarby zabrane bój stoczyć zażarty.
       Który z nas obu zwycięży, w spotkaniu przewyższy drugiego,
       ten wszystkie skarby zabierze i żonę do domu wprowadzi.
       Inni niech przyjaźń i wierny pakt zawrą. Wy tu zostaniecie,
       w Troi, a tamci odpłyną do Argos znanego z szlachetnych
75       koni i do Achai pięknością kobiet wsławionej".
            Tak powiedział. Z radością ogromną tych słów Hektor słuchał.
       Wyszedł na środek i Trojan falangi w marszu zatrzymał,
       włócznię ujmując w połowie. Na miejscu wszyscy stanęli,
       lecz kędzierzawi Achaje do niego z łuków mierzyli,
80       godząc ostrymi strzałami, miotając ciężkie kamienie.
       Wtedy zakrzyknął potężnie nad wodze wódz Agamemnon:
            "Stójcie, Argiwi, przestańcie pociski rzucać, Achaje!
       Chce do nas Hektor przemówić o hełmie wiejącym kitami".
            Tak powiedział. Przerwali natychmiast walkę i wszyscy
85       w miejscu stanęli, a Hektor do wojsk obydwóch powiedział:
            "Teraz, Trojanie i w pięknych nagolenicach Achaje,
       słów Aleksandra słuchajcie - to on tę wojnę rozpętał.
       Wzywa dziś jednych i drugich - Trojan i wszystkich Achajów,
       aby broń piękną zrzuciwszy, na ziemi ją żyznej złożyli.
90       W środku zaś on z Menelajem, kochankiem Aresa, wystąpi,
       by o Helenę i skarby zabrane bój stoczyć zażarty.
       Który z nich obu zwycięży, w spotkaniu drugiego przewyższy,
       ten wszystkie skarby zabierze i żonę do domu wprowadzi.
       Wojska zaś przyjaźń wzajemną i wierne niech zawrą przymierze".
95            Tak powiedział. A wszyscy w milczeniu głębokim słuchali.
       Wtedy o głosie potężnym odezwał się Menelaos :
            "Teraz i mnie posłuchajcie, bo przecież największe cierpienie
       właśnie me serce dosięgło, lecz trzeba zakończyć te spory
       Trojan i dzielnych Argiwów. Dosyć zła wszyscy doznali
100       przez Aleksandra i moją niezgodę. On dał jej początek.
    Komu z nas Mojra przeznaczy śmierć w pojedynku, ten zginie,
       a pozostali niech zawrą przymierze i wojnę zakończą.
       Dwoje tu jagniąt przynieście: baranka białego i owcę
       czarną - dla Ziemi i Słońca. Innego dla Dzeusa my damy.
105       I potężnego Pryjama wezwijcie, niech pakty potwierdzi
       sam, skoro synów gwałtownych posiada i przeniewierczych,
       aby ktoś nie mógł zuchwale Dzeusowi złamać przysięgi.
       Myśli młodzieńcze zazwyczaj kołyszą się niby na wietrze,
       ale gdy starzec jest obok, ten przed się, a także za siebie
110       spojrzy, by sprawa dla obu stron mogła wypaść najlepiej".
            Tak powiedział. Ucieszył Achajów wszystkich i Trojan,
       którzy mniemali, że teraz już skończą wojnę nieszczęsną.
       Więc ustawiają zaprzęgi konne w rząd, z wozów wychodzą,
       zbroje zdejmują i kładą je obok siebie na ziemi.
115       Jedni w pobliżu wojsk drugich. Niewielkie dzieliło ich pole.
       Najpierw więc Hektor heroldów obydwóch do miasta wysyła,
       aby jagnięta niezwłocznie tam przynieść i wezwać Pryjama,
       potem zaś król Agamemnon Taltybijosa wyprawia
       do wydrążonych okrętów, aby też jagnię rozkazał
120       przynieść. Ten zaraz usłuchał boskiego Agamemnona.
            A do Heleny o białych ramionach tymczasem przybyła
       Iris; kształt siostry przybrała mężowskiej, a Antenorydy
       żony, bo król Helikaon, syn Antenora, za żonę
       miał Laodikę, z piękności najpierwszą wśród córek Pryjama.
125       Iris znalazła Helenę w komnacie przy krosnach. Tam tkała
       szatę obszerną z purpury, dwustronną, a na niej zapasy
       jeźdźców wybornych trojańskich i spiżozbrojnych Achajów,
       którzy pod pięścią Aresa krwawego przez nią cierpieli.
       Blisko niej Iris o szybkich stopach stanęła i rzekła:
130            "Pójdź ze mną, moja kochana, przedziwne rzeczy zobaczysz:
       jeźdźców wybornych trojańskich i spiżozbrojnych Achajów,
       tych, którzy jedni na drugich Aresa w łzy obfitego
       nieśli wpierw przez tę równinę, morderczej wojny stęsknieni,
       a dziś w milczeniu zasiedli, przerwali krwawe zapasy
135       wsparci o tarcze przy włóczniach wysmukłych i wbitych do ziemi.
       Bo Menelaos, kochanek Aresa, a z nim Aleksander
       będą niedługo o ciebie długimi włóczniami walczyli,
       który odniesie zwycięstwo - ten miłą cię nazwie małżonką".
            Tymi słowami bogini w jej sercu tęsknotę zbudziła
140       słodką za pierwszym małżonkiem, za miastem i za rodzicami.
       Zaraz więc ciało okryła srebrzyście lśniącą zasłoną
       i opuściła komnatę, wzruszenia łzy wylewając.
       Sama nie poszła, służebne dwie kroczą śladem swej pani:
       córka Pitteusa, Ajtra, i wielkooka Klymene.
145       Prędko przybyły w to miejsce, gdzie Skajska widnieje brama.
       Tam przy Pryjamie zasiedli kręgiem: Pantoos, Tymojtes,
       Lampos i Klytios, Aresa potomek - wódz Hiketaon,
       z Ukalegonem Antenor, obydwaj znani z mądrości;
       ludu starszyzna czcigodna przy Skajskiej czuwała bramie.
150       Starość ich już uwolniła od walki, lecz byli mówcami
    znakomitymi, podobni leśnym piewikom, co w gęstwie
       drzewa ukryte tryskają dźwiękiem jak kwiat delikatnym -
       tak przewodnicy trojańscy wszyscy na baszcie siedzieli.
       A gdy ujrzeli Helenę ku baszcie podążającą,
155       jedni do drugich nieznacznie te słowa mówili skrzydlate:
            "Jak winić Trojan i w pięknych nagolenicach Achajów
       za to, że długo tak znoszą tę wojnę dla takiej kobiety,
       co nieśmiertelnym boginiom pięknością swoją jest równa.
       Ale choć piękna, jednakże niech wraca do kraju okrętem,
160       by nie przyniosła nam kiedyś i naszym dzieciom zagłady".
            Tak mówili. A Pryjam przywołał głośno Helenę:
            "Podejdź tu, córko kochana, bliżej i usiądź koło mnie.
       Swego pierwszego małżonka stąd ujrzysz, przyjaciół i krewnych.
       W tobie ja winy nie widzę, gdyż winni są tylko bogowie,
165       oni tę wojnę Achajów obfitą w łzy nam zesłali.
       Powiedz mi, jak się nazywa ten człowiek taki olbrzymi?
       Cóż to za Achaj, z wyglądu mąż jakiś dzielny i wielki?
       Wprawdzie nie wyższy od innych, co przerastają go głową,
       lecz tak pięknego, jak tamten, jeszczem nie widział na oczy,
170       a jak dostojny jest przy tym. Ten mąż na króla wygląda".
            Rzekła mu na to Helena, najbardziej boska wśród kobiet:
            "Drogi mój ojcze, przed tobą jam wstydu pełna i lęku!
       Bodajby śmierć mnie dosięgła okrutna, zanim w te strony
       z synem twym razem przybyłam, dom porzucając rodzinny,
175       rozkwitającą córeczkę i rówieśnice powabne.
       Ale nie stało się według mej chęci i płaczę na próżno.
       A o co pytasz i czego jesteś ciekawy - odpowiem.
       To Agamemnon Atryda, rozległej władca dziedziny,
       jako król - dobry, a także włócznią przepysznie władnący;
180       bratem był męża mnie nędznej. . . Czyż był nim kiedyś zaiste?".
            Tak powiedziała. A starzec podziwiał go i zawołał:
            "Dumny Atrydo, dla szczęścia zrodzony, przez bogów wybrany,
       wiele to młodzi achajskiej pod swoją władzą uginasz!
       Kiedyś, gdym przybył do Frygii, krainy w winorośl bogatej,
185       wielu tam Frygów widziałem, co rącze mieli rumaki -
       plemię Otreusa, a także Mygdona, co bogom był równy.
       Wojska obozem tam stały nad Sangariosu brzegami,
       jako sojusznik ja również znalazłem się między nimi,
       wtedy gdy go Amazonki napadły do mężów podobne.
190       Jednak nie było ich tylu, jak tych bystrookich Achajów".
            Potem zapytał znów starzec, gdy ujrzał Odyseusza:
            "Powiedz mi jeszcze, kochana córeczko, któż to jest taki,
       ten, co o głowę jest niższy od Agamemona Atrydy,
       ale wydaje się za to szerszy w ramionach i w piersi,
195       zbroję błyszczącą położył na ziemi w plony obfitej,
       sam zaś jak trzody przewodnik lustruje wojska szeregi,
       rzekłbyś - podobny trykowi o runie gęstowełnistym,
       który wśród wielkiej gromady srebrzystych owiec ugania".
            Odpowiedziała mu na to zrodzona z Dzeusa Helena:
200            "Ten - to jest syn Laertesa, Odysej wielce obrotny;
       wychowywała go twarda ziemia Itaki skalistej,
       znany jest z różnych forteli i z przebiegłości roztropnej".
            Zwrócił się ku niej rozumny Antenor i tak powiedział:
            "Zgodne są z prawdą, kobieto, te słowa, które wyrzekłaś.
205       Był tu już bowiem i przedtem w poselstwie boski Odysej
       z Menelaosem, kochankiem Aresa. Po ciebie przybyli.
       Wtedy przyjaźnie obydwóch w domostwie moim gościłem,
       dobrze poznając ich wygląd oraz przebiegłość roztropną.
       Kiedy znaleźli się obaj wśród Trojan na zgromadzeniu,
210       stojąc, górował ponad nim Menelaj szeroki w ramionach,
       ale gdy siedli obydwaj - przewyższał go Odyseusz.
       A gdy zaczęli snuć myśli swoje przebiegłe i słowa,
       zwięźle i krótko przemawiał wobec zebranych Menelaj,
       w słowach nielicznych, choć jasnych, bo nie był on gadatliwy
215       oraz od wątku nie zbaczał, chociaż latami był młodszy.
       Ale gdy podniósł się z miejsca Odysej wielce obrotny,
       stanął i w ziemię spoglądał z opuszczonymi oczami,
       berłem ni wstecz, ni do przodu nie ruszył, lecz wciąż nieruchomo
       trzymał je w ręku przed sobą, jakby trzech zliczyć nie umiał;
220       można by myśleć, że prostak albo z rozumu obrany.
       Jednak gdy wreszcie wydobył potężny głos ze swej piersi,
       słowa z ust sypiąc podobne wirem do śnieżnej zamieci,
       nikt ze śmiertelnych z Odysem w tej chwili nie mógł się równać.
       Patrząc na wygląd Odysa, przestalibyśmy się dziwić".
225            Starzec na widok Ajasa po raz już trzeci zapytał:
            "Kto jest ten jeszcze Achajczyk, mąż jakiś dzielny i wielki,
       co szerokością swych ramion i głową przewyższa Argiwów?".
            Odpowiedziała mu boska, o sukni powiewnej Helena:
            "Ten - to straszliwy jest Ajas, zagroda, co broni Achajów.
230       Wśród Kreteńczyków zaś, z tamtej strony, jak bóg - Idomeneus
       stoi, wodzowie kreteńscy przy nim skupili się wkoło.
       Nieraz go już Menelaos, kochanek Aresa, przyjmował
       w naszym domostwie, ilekroć z Krety przybywał w gościnę.
       Teraz i innych tam widzę Achajów o bystrym spojrzeniu,
235       których znam dobrze i wszystkich mogłabym nazwać z imienia;
       tylko dwóch dostrzec nie mogę, stojących na czele narodów -
       koni pogromcy, Kastora, i Polydeuka pięściarza,
       braci mych drogich, bo przecież ta sama zrodziła nas matka.
       Czyżby opuścić nie chcieli Lacedemonii powabnej?
240       Nie, chyba tutaj przybyli na lotnych w żegludze okrętach,
       ale nie chcieli do walki pospołu z innymi wyruszyć,
       bojąc się wstydu i hańby, tej, która jest moim udziałem".
            Tak mówiła, lecz tamtych już ziemia życie tworząca
       w Lacedemonii pokryła, w ich drogim kraju ojczystym.
245       A heroldowie tymczasem nieśli przez miasto ofiary
       paktu wiernego: jagnięta i wino radość dające,
       owoc uprawnych pól, w worach ze skóry koźlej. Idajos
       herold dzban przyniósł błyszczący i szczerozłote puchary,
       stając przy starcu Pryjamie i w takie odezwał się słowa:
250            "Synu Laomedonta, wstań z miejsca, wzywają cię pierwsi
    z Trojan, jeźdźców wybornych, i spiżozbrojnych Achajów,
       abyś stąd zszedł na równinę zaprzysiąc wierne przymierze,
       bo Aleksander z kochankiem Aresa, Menelaosem,
       będą o żonę walczyli długimi włóczniami zażarcie.
255       Który zwycięży, małżonkę i skarby wspaniałe zabierze,
       wojska zaś przyjaźń i wierny pakt zawrą. My tu zostaniemy,
       w Troi, a tamci odpłyną do Argos znanego z szlachetnych
       koni i do Achai pięknością kobiet wsławionej".
            Tak rzekł. Przestraszył się starzec i towarzyszom rozkazał
260       wóz przygotować bojowy, a ci usłuchali niezwłocznie.
       Wstąpił nań Pryjam sędziwy i lejce, wstecz ciągnąc, naprężył,
       razem z nim skoczył Antenor na piękny rydwan bojowy.
       Rącze rumaki ruszyły na pole przez Skajską bramę.
            A gdy znaleźli się obaj pośrodku Achajów i Trojan,
265       z wozu pięknego wysiedli na ziemię w plony obfitą,
       idąc pomiędzy wojskami walecznych Achajów i Trojan.
       Powstał przed nimi natychmiast nad wodze wódz Agamemnon
       i Odyseusz obrotny. A heroldowie czcigodni
       paktu wiernego ofiary zaczęli składać - więc wino
270       w dzbanach mieszają i wodę wnet wodzom leją na ręce.
       Sięgnął Atryda do boku ręką i chwycił nóż ostry,
       który przy pochwie od miecza wielkiego zawsze mu zwisał,
       wełnę na głowach jagnięcych obciął i podał heroldom,
       by rozdzielili ją pierwszym spomiędzy Achajów i Trojan.
275       Sam zaś Atryda potężny wzniósł ręce i zaczął się modlić:
            "Dzeusie, nasz ojcze, co władasz Idą, przesławny, mocarny;
       ty, który wszystko dostrzegasz i słyszysz wszystko, ty, Słońce;
       Rzeki i Ziemio; a także wy, co w podziemiach karzecie
       ludzi nieszczęsnych, tych, którzy nie dotrzymali przysięgi -
280       bądźcie nam teraz świadkami i strzeżcie wiernego przymierza!
       Jeśli więc Menelaosa zabije dziś Aleksander -
       niechże posiada Helenę i wszystkie skarby zabrane,
       my zaś do kraju wrócimy na lotnych w żegludze okrętach.
       Gdy Menelaos o jasnych włosach tamtego zabije -
285       wówczas Trojanie oddadzą Helenę i skarby zabrane.
       Przy tym daninę zapłacą przypadającą Argiwom,
       aby z niej mieli pożytek w przyszłości ludzie potomni.
       Gdyby natomiast król Pryjam i Pryjamowi synowie
       nie zapłacili daniny, chociażby padł Aleksander,
290       wtedy znów ruszę do walki i nie daruję zapłaty,
       trwać będę tu niestrudzenie, aż końca wojny doczekam".
            Rzekł - i jagnięce ciął gardła spiżem, co nie zna litości,
       potem je złożył na ziemi obydwa, jeszcze drgające,
       z duszy wyzute, zmartwiałe, bo spiż wypędził z nich życie.
295       Potem zebrani czerpali ze dzbana wino w puchary
       i ulewali w ofierze, do bogów wiecznych się modląc.
       I tak przemawiał niejeden spomiędzy Achajów i Trojan:
            "Dzeusie przesławny, mocarny, i wy, nieśmiertelni bogowie,
       bodajże tym, którzy pierwsi przymierza złamią przysięgi,
300       z głowy na ziemię wypłynął mózg jak z pucharów to wino,
     im i ich dzieciom, a żony w niewolę niech się dostaną".
            Tak mówili, lecz nie chciał Kronida ich modłów wysłuchać.
       Wtedy potomek Dardana, Pryjam, w te ozwał się słowa:
            "Teraz, Trojanie i w pięknych nagolenicach Achaje,
305       słów mych słuchajcie! Powracam do przewiewnego Ilionu,
       byłoby trudno mi bowiem na własne oczy oglądać
       syna miłego, jak walczy z Menelaosem, kochankiem
       boga Aresa. Dzeus tylko i nieśmiertelni bogowie
       wiedzą, któremu z nich obu śmiertelny kres przeznaczony".
310            Kładąc na wozie jagnięta, rzekł mąż, co bogom był równy.
       Potem na rydwan sam wstąpił i lejce, wstecz ciągnąc, wyprężył.
       Razem z nim skoczył Antenor na wóz przepiękny bojowy
       i zawróciwszy rumaki, ruszyli w stronę Ilionu.
       Hektor zaś, syn Pryjamowy, wraz z boskim Odyseuszem
315       najpierw bliskiego spotkania plac wymierzyli, a potem
       w hełmie spiżowym losami wstrząsali, aby wskazały,
       który z obydwóch ma pierwszy swą włócznię rzucić spiżową.
       Wtedy tłum zaczął się modlić, wznosząc do góry ramiona,
       i tak przemawiał niejeden spomiędzy Achajów i Trojan:
320            "Dzeusie, nasz ojcze, co władasz Idą, przesławny, mocarny,
       pozwól, by ten, który waśni wzajemnej stał się przyczyną,
       życie utracił i zstąpił w Hadesa dom niezgłębiony,
       nam zaś utrwalić daj przyjaźń wieczystą i wierne przymierze!".
            Tak przemawiali, a Hektor o hełmie wiejącym kitami,
325       wzrok odwróciwszy, hełm wstrząsnął - i wypadł los Parysowy.
       Wtedy zasiedli rzędami wszyscy, a każdy przy koniach
       swych bystronogich i zbrojach kunsztownych, co obok leżały.
       A na ramiona tymczasem już boski kładł Aleksander,
       mąż pięknowłosej Heleny, swą zbroję wykutą misternie.
330       Najpierw nałożył na nogi nagolenice ozdobne,
       mocno ściągnięte przy obu kostkach srebrnymi klamrami,
       potem pierś swoją pancerzem otoczył lśniącym dokoła -
       pancerz to był Lykaona, braterski, pasował na niego.
       Miecz przez ramiona spiżowy przewiesił jeszcze, srebrnymi
335       zdobny ćwiekami, i tarczę wziął w ręce, ogromną i ciężką,
       pięknej roboty hełm włożył o końskich grzywach na głowę
       dumną. U góry nad hełmem zachwiały się kity straszliwie.
       W końcu wziął włócznię, co dobrze mu pasowała do ręki.
       Wódz Menelaos waleczny w tym czasie także się zbroił.
340            Skoro więc już wśród swych drużyn obydwaj się uzbroili,
       wyszli na środek pomiędzy wojsko Achajów i Trojan
       strasznie na siebie patrzący. Lęk wszystkich Trojan przeniknął,
       jeźdźców wybornych, i w pięknych nagolenicach Achajów.
       W końcu wprost siebie na placu zmierzonym blisko stanęli,
345       potrząsający włóczniami i wrąc nienawiścią wzajemną.
       Wpierw Aleksander swą włócznię, która rzucała cień długi,
       cisnął, i celu nie chybił, w sam środek tarczy Atrydy,
       ale nie przebił wskroś spiżu, ugiął się bowiem na tarczy
       twardej grot włóczni. Więc podniósł spiż Menelaos Atryda
350       jako następny, do Dzeusa ojca żarliwie się modląc :
    "Pozwól mi, Dzeusie, ukarać tego, co zło mi wyrządził
       pierwszy, zwyciężyć mą ręką boskiego daj Aleksandra,
       niech się niejeden przerazi z żyjących ludzi w przyszłości
       niegodziwością odpłacać za przyjaźń i za gościnę".
355            Tak powiedział i włócznię, która rzucała cień długi,
       cisnął, i celu nie chybił, w sam środek tarczy Priamidy.
       Tarczę błyszczącą na wylot gwałtowna włócznia przebiła
       i przeorawszy przy biodrze pancerz kunsztownej roboty,
       trafiła prosto w podbrzusze, rwąc dołem chiton na strzępy
360       grotem. Lecz schylił się tamten i czarnej śmierci uniknął.
       Wtedy Atryda, chwyciwszy miecz ze srebrnymi ćwiekami,
       trzasnął w szczyt hełmu z sił wszystkich, lecz na grzebieniu spiżowym
       prysnął w trzy, w cztery kawały miecz i wysunął się z dłoni.
       Jęknął Atryda i spojrzał wzwyż na szerokie niebiosa:
365            "Dzeusie, mój ojcze, ze wszystkich, jacy są, bogów najgorszy!
       Że Aleksandra ukarzę niegodziwego, wierzyłem,
       ale mi teraz miecz w rękach prysnął i włócznia spiżowa
       próżno wymknęła się z ręki - już nie mam czym w niego ugodzić".
            Rzekł to i skoczył, pochwycił za kitę z grzyw końskich na hełmie,
370       wlokąc go między o pięknych nagolenicach Achajów.
       Szyję Parysa uroczą wzorzystym dławił rzemieniem,
       który pod brodą zapięty umacniał ciasno przyłbicę.
       Zawlókł go byłby do swoich i sławę zyskał niezmierną,
       gdyby się w lot nie spostrzegła Kipryda, córka Dzeusowa.
375       Silnie rzemień wołowy zwyciężonego przecięła,
       w dłoni żylastej jedynie została pusta przyłbica.
       Tę więc bohater Achajom o pięknych nagolenicach
       cisnął z rozmachem. Wnet wierni unieśli ją towarzysze.
       On rozjątrzony tymczasem, chcąc wroga zabić, znów natarł
380       włócznią spiżową. Tamtego porwała wnet Afrodyta,
       jak to jest w mocy bogini, i otuliwszy obłokiem,
       w lot do sypialni uniosła tchnącej woniami pachnideł.
       Sama przywołać Helenę śpieszy i wnet ją spotkała.
       Stała na baszcie wysokiej. Otaczał ją tłum Trojanek.
385       Sukni dotknąwszy przepięknej, leciutko ją pociągnęła,
       postać kobiety sędziwej przybrawszy do tej rozmowy -
       prządki. Kiedy Helena w Lacedemonii mieszkała,
       ta wełnę przędła jej zręcznie, najbardziej przez nią lubiana.
       W tej Afrodyta postaci zbliżając się, przemówiła:
390            "Pójdź! Aleksander cię wzywa, ażebyś do domu wracała.
       Czeka na ciebie w sypialni na łożu cudnie rzeźbionym,
       promieniejący pięknością i strojem. Ty anibyś zgadła,
       że z pojedynku powrócił, raczej, że pójdzie do tańca
       albo po tańcu skończonym usiadł, by spocząć przez chwilę".
395            Tak powiedziała i serce w piersiach Heleny wzburzyła;
       więc zobaczywszy jej szyję przepiękną, godną bogini,
       piersi, co budzą namiętność, i oczy blaskiem płonące,
       pełna trwożnego podziwu w takie ozwała się słowa:
            "Chcesz mnie, okrutna, na nowo jakimś podstępem omamić!
400       Gdzie, do jakiego wpierw miasta bogato zaludnionego
     mnie zaprowadzisz? Do Frygii czy do powabnej Meonii,
       jeśli i tam ulubieńca posiadasz z rodu śmiertelnych?
       Gdy Menelaos zwyciężył boskiego dziś Aleksandra
       i choć niegodną, do domu zamierza mnie uprowadzić,
405       ty pojawiłaś się tutaj, znów jakąś knująca zdradę!
       Idźże i przy nim pozostań, rzuć bogów zaszczytne drogi,
       nigdy swoimi stopami nie dotknij granic Olimpu,
       lecz troszcz się zawsze o niego, opiekuj się nim i pilnuj,
       aż cię małżonką uczyni w przyszłości lub niewolnicą.
410       Ja już nie pójdę do niego. To nie przystoi zaiste,
       bym sposobiła mu łoże. Znowu by ze mnie Trojanki
       drwiły pospołu. Już dosyć mam smutkiem serce zgryzione".
            Boska jej wnet Afrodyta gniewem płonąca odpowie:
            "Ty mnie nie drażnij, zuchwała, nie gniewaj, bo cię porzucę
415       i znienawidzę tak samo, jak teraz kocham bezmiernie.
       Klęski jednakże: okrutne na oba ludy sprowadzę
       i na Danajów, i Trojan, ty zginiesz śmiercią okrutną".
            Tak powiedziała. Strach przejął zrodzoną z Dzeusa Helenę.
       Poszła w milczeniu okryta zasłoną lśniącą srebrzyście,
420       wszystkich Trojanek uwagi uchodząc. Szła przed nią bogini.
       Gdy w Aleksandra domostwo przepiękne już obie wstąpiły,
       służebne do swej roboty wzięły się żywo, a ona,
       boska małżonka, w sypialni wysoko sklepionej stanęła.
       Wnet Afrodyta, bogini śmiech kochająca, uniosła
425       krzesło i przed Aleksandrem naprzeciw je postawiła.
       Siadła tam Dzeusa, co dzierży egidę, latorośl - Helena
       i odwróciwszy swe oczy od męża, tak go łajała:
            "Z bitwy powracasz! Bodajbyś zginął tam raczej, zmożony
       ręką dzielnego człowieka, co był mym pierwszym małżonkiem.
430       A tak się przedtem chełpiłeś, że Menelaosa, kochanka
       Aresowego, prześcigniesz siłą i ręką, i włócznią.
       Idź więc i niech Menelaos, kochanek Aresa, i teraz
       stanie do walki dwukrotnie wraz z tobą, lecz dobrze ci radzę:
       zostaw go lepiej w spokoju i przeciw Menelajowi
435       jasnowłosemu do bitwy nie ruszaj, spotkania nie żądaj
       tak nieroztropnie, gdyż prędko pokonałby ciebie swą włócznią".
            Na to Parys takimi wnet odpowiedział słowami:
            "Żono, już nie rań mi duszy i ciężkich zarzutów zaprzestań.
       Dziś Menelaos mnie wprawdzie zwyciężył z pomocą Ateny,
440       ale i ja go zwyciężę. I mnie pomagają bogowie.
       Pójdź teraz, spocznij na łożu! Oddajmy się dziś miłości!
       Nigdy mi serca, zaprawdę, tak żądza nie omroczyła,
       nawet w tym dniu, gdy raz pierwszy z Lacedemonii powabnej
       z tobą, porwaną, płynąłem na lotnych w żegludze okrętach
445       i gdy złączyła nas miłość i łoże na wyspie Kranai -
       kocham cię teraz tak samo i słodka mnie żądza porywa!".
            Tak powiedział i pierwszy do łoża szedł, za nim małżonka.
            A gdy na łożu rzeźbionym oboje odpoczywali,
       błąkał się wściekle wśród tłumu, jak dzikie zwierzę, Atryda,
450       chcąc podobnego do bogów napotkać gdzie Aleksandra,
    lecz kochankowi Aresa, Menelaosowi, nie zdołał
       nikt Aleksandra ni z Trojan, ni z ich sprzymierzeńców pokazać.
       Jeśli kto go zobaczył, nie ukryłby go z miłości,
       wszystkim był bowiem ten człowiek jak czarna śmierć nienawistny.
455       Wtedy rzekł do nich te słowa nad wodze wódz Agamemnon:
            "Mnie, Dardanidzi, Trojanie i sprzymierzeńcy, słuchajcie!
       Dziś Menelaos, kochanek Aresa, w spotkaniu zwyciężył!
       Więc nam oddajcie Helenę argejską i skarby zabrane
       zwróćcie, także daninę zapłaćcie od was należną,
460       aby z niej mieli pożytek w przyszłości ludzie potomni".
       Tak powiedział Atryda - poparli go wszyscy Achaje.

Pieśń IV. Złamanie przysiąg. Agamemnona przegląd wojsk.

    Miejsca zająwszy w krąg Dzeusa, bogowie się zgromadzili
       w złotej komnacie na ucztę. Wśród bogów Hebe dostojna
       nektar rozlewa; bogowie jedni ku drugim złociste
       czary podnoszą, na Trojan gród spoglądając z wyżyny.
5       Dzeus, syn Kronosa, spróbował rozgniewać wyniosłą Herę,
       słówkiem jątrzącym podrażnić, i tak z przekąsem powiedział:
            "Dwie Menelaos boginie ma, co troskliwie go strzegą:
       Herę argejską i dzielną z Alalkomenaj Atenę.
       Ale cóż z tego, że obie cieszą się jego widokiem,
10       patrząc z daleka. Inaczej o swego dba Afrodyta
       Parysa. Śmiech kochająca bogini stale jest przy nim.
       Teraz go też ocaliła, wydarła ze szponów śmierci,
       choć Menelaos, kochanek Aresa, w boju zwyciężył.
       Trzeba się nam zastanowić, jak by tę sprawę zakończyć.
15       Czy mamy wrogą nienawiść i straszną wojnę rozpętać
       znowu? czy trwałą przyjaźnią związać obydwa narody?
       Jeśli to wyda się wszystkim bogom przyjemne i miłe,
       miasto rodzinne Pryjama nienaruszone zostanie,
       a Menelaos Helenę argejską z miasta zabierze".
20            Tak Dzeus powiedział. Zmarszczyły się na to Atena i Hera;
       siedząc przy sobie, wszelakich nieszczęść Trojanom życzyły.
       Jednak Atena zmilczała, nie powiedziała ni słowa;
       choć rozgniewana na Dzeusa ojca, złość w sercu zdławiła.
       Hera natomiast, nie mieszcząc gniewu w swej piersi, tak rzekła:
25            "Synu Kronosa okrutny! Jakie mówiłeś tu słowa?
       Czyżbyś chciał trud mój niezmierny i pot, co zalewał mi czoło,
       bezużytecznym uczynić? Toż umęczyłam swe konie,
       wojska gromadząc na zgubę Pryjama i jego dzieci.
       Rządź, lecz my - inni bogowie - nie każdy rozkaz uznamy".
30            Dzeus, co obłoki gromadzi, z ogromnym gniewem zakrzyknął:
            "Cóż ci, nieszczęsna, zrobili złego synowie Pryjama
       oraz sam Pryjam, że z taką zaciekłą złością nastajesz,
       by Ilion pięknie wzniesiony, sławny gród Trojan, w proch zetrzeć?!
       Gdybyś ty mogła przekroczyć bramy i mury wysokie,
35       tobyś Pryjama i synów Priamowych żywcem pożarła
       wraz z Trojanami wszystkimi i wściekły gniew nasyciła.
       Rób, co chcesz! Mimo wszystkiego, nie życzę sobie, by spory
       ciebie i mnie powaśniły i wiodły do trwałej wojny!
       Ale coś jeszcze ci powiem, a ty w umyśle swym rozważ:
40       jeślibym ja też zapragnął jakoweś miasto w pył zetrzeć,
       które okaże się tobie drogie i zechcesz go bronić,
       niczym nie będziesz powściągać mojego gniewu - ustąpisz! -
       bo i ja wolę ci daję bez serca mojego woli.
       Wierz mi, ze wszystkich pod słońcem czy wyiskrzonym gwiazdami
45       niebem, gdziekolwiek mieszkają tylko śmiertelni, największą
       czcią miasto Ilion obdarzam święte i starca Pryjama
       oraz Pryjama lud, włócznią władającego tak dzielnie.
       Nigdy tam bowiem na moim ołtarzu nie braknie ofiary
       z wina i zwierząt spalanych, co dla nas czci jest wyrazem".
50            Na to mu tak wielkooka, dostojna Hera odrzekła:
    "Trzy miasta są mi najmilsze ze wszystkich innych na ziemi:
       Argos i Sparta, a trzecie - szerokouliczne Mykeny.
       Zburz je, o ile nienawiść nakaże ci ich zniszczenie.
       Ja się nie będę wstawiała o nie i sporów zaniecham.
55       Jeśliby nawet ich zguba w mym sercu gniew obudziła,
       gniewem nie zdołam cię wstrzymać, wszak jesteś ode mnie silniejszy!
       Ale mój trud i zabiegi nie mogą przepaść daremnie.
       Jestem boginią. Mój boski ród jednakowy jest z twoim!
       Życie mnie także przebiegły dał Kronos, więc me dostojeństwo
60       z rodu boskiego pochodzi, a także z imienia małżonki
       twojej, co władzę najwyższą sprawujesz wśród nieśmiertelnych.
       Ale już w końcu ustąpmy wzajemnie jedno drugiemu:
       ty - mnie, ja - tobie. Świadkami niech będą inni bogowie
       wiecznie żyjący! Ty zechciej rozkazać boskiej Atenie,
65       aby zstąpiła pomiędzy Achajów dzielnych i Trojan.
       Niechże nakłoni lud Trojan, by na walecznych Argiwów
       zbrojnie natarli i przez to układy pierwsi zerwali".
            Tak powiedziała. Wysłuchał ją Ojciec bogów i ludzi.
       Zaraz do boskiej Ateny te słowa powiedział skrzydlate:
70            "Śpiesz i szeregi odszukaj Achajów dzielnych i Trojan.
       Nakłoń lud Trojan podstępnie, ażeby na mężnych Argiwów
       zbrojnie natarli i przez to układy pierwsi zerwali".
            Tymi słowami podniecił nienawiść w sercu Ateny.
       Zaraz spłynęła na ziemię ze szczytów śnieżnego Olimpu.
75       Jak gwiazda, którą zapalił syn przebiegłego Kronosa
       na znak dla morskich żeglarzy lub wojujących narodów,
       świecąc, wspaniale dokoła rozrzuca iskry błyszczące -
       gwieździe podobna Atena pomknęła, błyszcząc, na ziemię,
       w środek dwóch wojsk. Spoglądali na nią przejęci zdumieniem
80       jeźdźcy trojańscy i w pięknych nagolenicach Achaje.
       Tak się odzywał niejeden patrzący na swego sąsiada:
            "Albo rozpęta się wojna złowroga i wrzawa bitewna,
       albo połączy przymierzem przyjaznym obydwie strony
       Dzeus, co dla rodu ludzkiego jedynym władcą jest wojny".
85            Tak się odezwał niejeden spomiędzy Achajów i Trojan.
            W ciżbę trojańskich wojsk zeszła Atena i kształt Laodoka
       Antenorydy, co mocny był w rzucie włóczni, przyjęła.
       Bogom równego Pandara szukała, chcąc w tłumie go spotkać.
       Wreszcie znalazła. Potężny, bez skazy, syn Lykaona
90       stał. Otaczały go krzepkie szeregi tarcze noszących
       ludów, co wraz z nim od bystrych Ajsepu prądów przybyły.
       Blisko stanęła Atena i rzekła te słowa skrzydlate:
            "Lykaonido waleczny, czy zechcesz dziś mnie usłuchać?
       Odważ się na Menelaja strzałę niechybną wypuścić,
95       wszystkim Trojanom na radość, a sobie na sławę ogromną.
       Król Aleksander ci będzie rad spośród wszystkich najbardziej.
       Pewno obdarzy cię pierwszy najświetniejszymi darami,
       gdy Menelaja, dzielnego syna Atreusa, zobaczy
       ułożonego na stosie z piersią przeszytą twą strzałą.
100       Nuże więc, mierz w Menelaja sławnego, a przedtem wznieś modły
    do lykijskiego Apolla; ten jest łucznikiem przesławnym.
       Przyrzecz mu dać hekatombę wspaniałą z owiec szlachetnych,
       kiedy powrócisz do domu, do miasta świętego, Zelei".
            Tak powiedziała Atena i nierozważnego skłoniła.
105       Szybko łuk gładki wydobył, co z rogów był wyrobiony
       kozła dzikiego. Sam kiedyś, polując, w pierś go ugodził,
       skryty w zasadzce, gdy zwierzę zeskakiwało ze skały;
       prosto w pierś trafił, a kozioł ze szczytu na wznak się zwalił.
       Głowę zdobiły mu rogi długości szesnastu dłoni.
110       Wypolerował te rogi mistrz i kunsztownie ozdobił,
       złączył to wszystko i spoił wygięcia złotymi hakami.
       Pandar łuk mocno napięty uważnie oparł na ziemi,
       w krąg towarzysze szlachetni z tarczami przed nim stanęli,
       aby powstrzymać natarcie walecznych synów Achajów,
115       zanim Menelaj, syn dzielny Atreusa, nie będzie trafiony.
       Pandar pokrywę kołczanu odkrył i strzałę zeń dobył,
       jeszcze nie tkniętą, pierzastą, co rodzi czarne boleści.
       Wnet na cięciwie grot ostry położył i zaniósł modły
       do lykijskiego Apolla, co jest łucznikiem przesławnym,
120       z owiec szlachetnych ślubując mu hekatombę wspaniałą,
       gdy już do domu powróci, do miasta świętego, Zelei.
       Ujął za brzechwę naciętą razem z cięciwą wołową,
       strunę przyciągnął do piersi, do łuku grotu żelazo.
       A gdy potężny łuk napiął tak, że ten przyjął kształt koła,
125       dźwięknął róg, struna jęknęła donośnie, a strzała wzleciała
       ostro, kanciasta, pragnąca na wskroś tłum cały przeorać.
            Lecz, Menelausie, chronili cię nieśmiertelni bogowie
       szczęśni - z nich córa Dzeusowa, darząca łupem, najpierwsza.
       Ona stanęła przed tobą, przed mściwą strzałą cię strzegła;
130       ona jej grot odpędziła od twego ciała, jak matka,
       która od dziecka, co słodko zasypia, muchy odgania;
       ona zwróciła żeleźce tam, gdzie spinają się złote
       klamry na pasie i pancerz łączy się dwoma płatami.
       W ten więc pas szczelnie zapięty ugodził ostry grot strzały.
135       Pas ów misternej roboty na wskroś żeleźce przedarło,
       pancerz kunsztownie wykuty przeryło, a także skórzany
       płat, co ma ciało osłaniać miękkie - dla włóczni zagrodę
       dobrze chroniącą. Lecz strzała i ten płat również przeszyła,
       ale żeleźce wierzchołkiem zaledwie skórę drasnęło.
140       Zaraz krew ciemna jak chmura zaczęła sączyć się z rany.
            Tak jak gorącą czerwienią kość słonia barwi kobieta
       rodem z Meonii lub Karii, ozdobny konia naczółek,
       składa go potem w komnacie; wielu by jeźdźców pragnęło
       mieć go, lecz taka ozdoba złożona będzie dla króla,
145       naraz obydwóch uświetni jednako: woźnicę i konia -
       tak zabarwiła ci nogi krew, Menelaju, purpurą
       z bioder po kształtnych goleniach do pięknych kostek płynąca.
            Wzdrygnął się z grozy i żalu nad wodze wódz Agamemnon,
       kiedy krew ciemną zobaczył wysączającą się z rany.
150       Wzdrygnął się także Aresa kochanek, sam Menelaos,
     ale gdy brzechwę zobaczył i grot od strzały na zewnątrz,
       zamierający dech znowu powrócił do jego piersi.
       Wziął Menelausa za rękę i tak rzekł wódz Agamemnon,
       ciężko wzdychając, a za nim wzdychali w krąg towarzysze:
155            "Bracie kochany, na twoją śmierć zaprzysiągłem przymierze,
       przeciw Trojanom jednego stawiając w bój za Achajów.
       Trojan zraniła cię strzała. Zdeptano święte przysięgi.
       Lecz potwierdzona przysięga krwią jagniąt, winem ofiarnym
       oraz poręką prawicy nie może zostać daremna.
160       Choćby natychmiast ich nawet nie skarał Władca Olimpu,
       tego dokona w przyszłości. Zapłacą za to nam szczodrzej -
       swymi własnymi głowami, a także żon swych i dzieci.
       Duszą i całym umysłem wierzę w to wszystko najświęciej:
       przyjdzie dzień taki, że padnie w gruz Ilion święty zwalony,
165       padnie i Pryjam, i naród zbrojnego w jesion Pryjama,
       a Dzeus Kronida, co sterem spraw wszelkich włada z wysoka,
       sam nad wszystkimi potrząśnie straszliwą swoją egidą,
       za wiarołomstwo ich karząc. Nie będzie to bezskuteczne!
       Lecz, Menelausie, o ciebie mnie gnębi ciężka zgryzota,
170       abyś nie umarł, by Mojra dni twoich nie dopełniła.
       Do bezwodnego bym Argos powrócił wówczas zhańbiony.
       Zaraz by wtedy Achaje ojczyznę swą przypomnieli,
       pozostawiając na chwałę Pryjama króla i Trojan
       w Argos zrodzoną Helenę. W trojańskiej ziemi twe kości
175       będą próchniały, gdy padniesz, a dzieła swego nie skończysz.
       Powie tam wtedy niejeden z zuchwałych Trojan i butnych,
       gdy Menelausa o sławie rozgłośnej grobowiec podepcze:
            ŤNiechby swój gniew Agamemnon we wszystkich sprawach tak kończył,
       jako i dziś, gdy daremnie sprowadził wojsko Achajów,
180       aby do domu powrócić, do miłej ziemi ojczystej,
       wiodąc stąd puste okręty, a Menelausa porzucił!ť.
       Powie tak któryś. A wtedy niechże mnie ziemia pochłonie!".
            Aby otuchy mu dodać, rzekł jasnowłosy Menelaj:
            "Bracie, odwagi! Nie wzniecaj trwogi wśród ludu Achajów.
185       Ostry bełt rany śmiertelnej nie zadał. Z zewnątrz mnie chronił
       pas wyprawiony misternie, a pod tym pasem skórzany
       płat z spiżowymi blatami. Płatnerz je dobrze wyrobił".
            Na to mu tak odpowiedział władca i wódz Agamemnon:
            "Bodaj tak było, jak mówisz, kochany mój Menelausie!
190       Zaraz ci lekarz opatrzy ranę i do niej przyłoży
       leki przeróżne, co przerwą ból czarny niby krew skrzepła".
            Rzekł i przywołał boskiego herolda wnet, Taltybiosa:
            "Taltybijosie, natychmiast zawezwij tu Machaona,
       co Asklepiosa jest synem bez skazy; niech tutaj przybędzie,
195       niech Menelaja opatrzy, dzielnego syna Atreusa.
       Łucznik go jakiś w rzemiośle ćwiczony ugodził swą strzałą,
       z Trojan czy z Lyków; dla siebie na chwałę - a nam na cierpienie".
            Tak powiedział, a herold wezwania jego usłuchał.
       Ruszył z ogromnym pośpiechem przez tłum spiżozbrojnych Achajów
200       i Machaona herosa wyglądał oczyma. Zobaczył
    wreszcie. Ten stał wśród szeregów krzepkiego tłumu, co tarcze
       nosił, a przybył z nim z Trikki z ogromnych stad koni słynącej.
       Stanął tuż przy nim i takie powiedział słowa skrzydlate:
            "Pójdź, Asklepiado! Przyzywa cię władca nasz, Agamemnon,
205       byś Menelaja dzielnego opatrzył, syna Atreusa.
       Łucznik go jakiś w rzemiośle ćwiczony ugodził swą strzałą,
       z Trojan czy z Lyków; na chwałę dla siebie - a nam na cierpienie!".
            Tak powiedział Taltybios i serce w piersiach mu wzruszył.
       Weszli w tłum, prędko przez obóz szeroki przechodząc Achajów.
210       A gdy już doszli do miejsca, gdzie jasnowłosy Menelaj
       ranny przebywał, a wkoło go otaczali wodzowie
       najdostojniejsi, ten stanął wśród nich do bogów podobny.
       Z pasa, co szczelnie opinał rannego, wydobył grot strzały,
       aż się wygięły wstecz przy tym żeleźca ostre zadziory,
215       potem zdjął z niego pas lśniący i płat spod pasa skórzany,
       lędźwie chroniący - blatami ze spiżu płatnerz go pokrył.
       Kiedy zaś ranę obejrzał, gdzie gorzka strzała trafiła,
       wyssał z niej krew i kojące do rany leki przyłożył
       zręcznie. Dał niegdyś je Chejron rozumny ojcu drogiemu.
220            Gdy tak się o Menelaja troszczono o głosie donośnym,
       Trojan szeregi do szturmu ruszyły pod tarcz osłoną.
       Zbroje więc także Achaje włożyli walki spragnieni.
       Snem zmorzonego nie ujrzałbyś wtedy Agamemnona,
       ni ukrytego tchórzliwie czy niechętnego rozprawie,
225       rwał się on bowiem gwałtownie do bitwy dla mężów zaszczytnej.
       Konie zostawił i rydwan od spiżu połyskujący -
       miał je pod swoją opieką, zdyszane, Eurymedon,
       mężny syn Ptolemajosa; temu dał życie Pejrajos.
       Eurymedon miał z końmi być blisko, jeżeli wodzowi
230       sprawiającemu szeregi osłabłyby naraz kolana.
       Wódz ruszył pieszo natychmiast, by przejrzeć mężów oddziały.
       I gdy któregoś z Danajów władnących bystrymi źrebcami
       w bój śpieszącego zobaczył, przystawał i tak ich zagrzewał:
            "Niechże zajadłość wojenna, Argiwi, wśród was nie osłabnie!
235       Kłamstwu Dzeus ojciec na pewno orędownikiem nie będzie,
       ale to sprawi tym, którzy złamali pierwsi przysięgę,
       że delikatną im skórę poszarpią sępy drapieżne,
       my zaś ich miłe małżonki, a także dzieci nieletnie
       uprowadzimy na swoich okrętach, gdy miasto weźmiemy".
240            Kiedy zaś ujrzał, że stroni niejeden od krwawej rozprawy,
       łajał ich groźnie pełnymi wielkiego gniewu słowami:
            "Tchórze, niezdolni do walki wręcz, bezwstydnicy Argiwi!
       Czemu stoicie zakrzepli w zdumieniu jak młode jelenie,
       które zmęczone gonitwą pośród równiny szerokiej
245       stają, bo cała ich siła z serc im jelenich uciekła?
       Właśnie i wy tak stoicie zdumieni, nie idąc do walki!
       Oczekujecie na Trojan, by bliżej okrętów podeszli,
       które na brzeg wyciągnięte o pięknych burtach tam stoją,
       aby zobaczyć, czy ręki nie wzniesie nad wami Kronida?".
250            Władzę sprawując, tak sprawiał dowódca wojsk swoich szeregi.
    Potem do wojsk Kreteńczyków przez mężów tłum się przedostał.
       Ci w gotowości bitewnej stali w krąg Idomeneusa.
       Ten stał na czele oddziałów z odwagi do dzika podobny,
       a Meryjones na tyłach zagrzewał dalsze falangi.
255       Widząc ich, spłonął radością nad wodze wódz Agamemnon,
       Idomeneusa słodkimi jak miód powitał słowami:
            "Ciebie spomiędzy Danajów władnących bystrymi źrebcami
       czczę, Idomenie, najbardziej w bitwach i w czynach twych innych,
       podczas uczt także, gdy wino ciemne należne starszyźnie
260       najdostojniejsi z Argiwów mieszają z wodą w kraterach,
       bowiem gdy porcję swą wszyscy o bujnych włosach Danaje
       dawno wypili, twój puchar wciąż pełny stoi przed tobą,
       tak jak i mój, byśmy mogli pić, kiedy dusza zapragnie.
       Ruszaj więc teraz do bitwy jak dawniej pyszny swą siłą!".
265            Na to mu rzekł Idomeneus kreteński, dowódca waleczny:
            "Zawsze, Atrydo, twym wiernym ja towarzyszem zostanę,
       jak obiecałem ci kiedyś i potwierdziłem skinieniem.
       Raczej zachęcaj mi innych o bujnych włosach Achajów,
       aby zechcieli na Trojan uderzyć szybko, co swoją
270       świętą złamali przysięgę. Na nich śmierć czeka i kara.
       Pierwsi albowiem, wbrew naszym układom, zaczęli walczyć".
            Tak powiedział. Atryda z radością w sercu szedł dalej.
       I do obydwóch Ajasów przez mężów tłum się przedostał.
       Zbroje wdziewali obydwaj. Za nimi chmura piechoty.
275       Niby kóz pasterz, gdy chmurę z wierzchołka skały zobaczy,
       która od morza nadciąga zachodnim wichrem pędzona;
       z dala wydaje się jemu ta chmura czarna jak smoła,
       kiedy znad morza nadciąga, zapowiedź burzy straszliwej,
       pasterz kóz z trwogi drży, patrząc, i stado gna do pieczary -
280       tak z Ajasami dzielnymi przez boga wyhodowane
       mężnej młodzieży falangi w bój wyruszały ponury;
       ciemne jak las się jeżyły nad nimi tarcze i włócznie.
       Widząc ich zbrojnych, radował się w sercu wódz Agamemnon
       i do obydwóch Ajasów te słowa wyrzekł skrzydlate:
285            "Dzielni dowódcy w spiż zbrojnych Argiwów, dwaj Ajasowie!
       Ani was trzeba zagrzewać, ani wydawać rozkazy,
       w wojsku swym bowiem wy sami wzniecacie zapał do walki.
       Gdybyś ty, Dzeusie, nasz ojcze, Ateno i Apollonie,
       tchnęli we wszystkie w krąg serca żar, który w piersiach tych płonie,
290       prędko by zwalił się w gruzy potężny gród władcy Priama,
       wzięty naszymi rękami i w proch bez śladu rozbity".
            Tak powiedział i tamtych opuścił, do wojsk idąc innych.
       Najpierw napotkał Nestora, dźwięcznego mówcę Pylosu.
       Ten towarzyszy swych sprawiał i zapał wzniecał do walki
295       w krąg Pelagonta wielkiego, Chromiosa i Alastora,
       władcy Bijasa, pasterza narodów, oraz Hajmona.
       Jazdę na czele ustawił wraz z końmi i rydwanami,
       pieszych skierował na tyły, licznych, odwagą szlachetnych -
       twierdzę bitewną, a słabszych pośrodku wojsk swych umieścił,
300       aby tchórzliwych konieczność zmusiła sama do walki.
    Najpierw tym z konnych zaprzęgów wydał rozkazy - polecił
       konie na razie wstrzymywać i wielkiej ciżby unikać:
            "Niechaj nie ufa nikt sztuce jeździeckiej ani odwadze
       i z Trojanami nie idzie do walki, nim inni wyruszą,
305       ani ośmieli się cofać. To wasze siły osłabi.
       Jeśli natomiast ktoś z wozu dosięgnie innych zaprzęgów,
       zaraz niech włócznią uderza, tak będzie o wiele lepiej.
       Miasta i mury w przeszłości tak zdobywali przodkowie -
       namysł rozważny i ducha mężnego mając w swej piersi".
310            Tak w doświadczeniu wojennym starzec swe wojsko zagrzewał.
       Widząc go, wódz Agamemnon ucieszył się i do niego
       rozradowany w te słowa ozwał się zaraz skrzydlate:
            "Bodajby, starcze, podobnie jak duch niezłomny w twej piersi
       mogły ci służyć kolana i siły niewyczerpane.
315       Ale cię starość przygniata wspólna dla wszystkich. Bodajby
       inny mąż dźwigał jej brzemię, a tyś był jeszcze wśród młodych".
            Na to mu jeździec gereński, wódz Nestor, tak odpowiedział:
            "Pragnąłbym tego, Atrydo, sam niźli ty jeszcze bardziej,
       abym był taki jak kiedyś, gdym zabił Ereutaliona,
320       ale bogowie nie dają wszystkiego ludziom śmiertelnym.
       Kiedyś i ja byłem młody, a teraz mnie starość przygniata.
       Ale wśród jeźdźców zostanę i będę im wszystkim przewodził
       radą i słowem, bo to jest zaszczytną nagrodą starości.
       Miotać oszczepem przystoi młodzieży o tyle ode mnie
325       lat mniej mającej, co wierzy w niewyczerpane swe siły".
            Tak powiedział. Atryda z radością w sercu go minął.
       Dalej stał syn Peteosa, Menesteus, jeździec wyborny,
       wśród Ateńczyków gromady znanych z zawołań bojowych.
       Obok nich Odys przebiegły. Najbliżej był od Atrydy,
330       a Kefallenów szeregi niepokonane w krąg niego
       stały, bo do nich obydwóch nie doszły bojowe okrzyki,
       gdyż wyruszyły przed chwilą do krwawej walki falangi
       Trojan w jeździectwie wspaniałych oraz Achajów. Więc stali
       w oczekiwaniu na inny jakowyś oddział achajski,
335       który na Trojan uderzy i pierwszy bitwę rozpocznie.
       Kiedy ich ujrzał nad wodze wódz Agamemnon, z łajaniem
       zaraz odezwał się słowem skrzydlatym i do nich powiedział:
            "Peteosa, przez Dzeusa hodowanego, potomku
       oraz ty, znany z podstępów złych, zysku chciwy jedynie,
340       czemu to z boku stoicie, tchórząc? Czekacie na innych?
       Bardziej przystałoby chyba obydwóm w pierwszych szeregach
       stanąć i w bitwie płomiennej na wroga mężnie uderzyć!
       Przecież was pierwszych na uczty do siebie wciąż zapraszałem,
       gdy wyprawiali starszyźnie jakowąś ucztę Achaje.
345       Miło wam było mięsiwa wyjadać z rożna i winem
       słodkim jak miód poić gardła, ile zapragnie go dusza;
       teraz zaś miło wam patrzeć z daleka, chociażby Achajów
       dziesięć oddziałów ciągnęło, by spiżem walczyć okrutnym".
            Patrząc na niego złym okiem, przebiegły rzekł Odyseusz:
350            "Jakież ci słowa, Atrydo, zza płotu zębów uciekły?!
    Więc opieszali jesteśmy Achaje, którzy na Trojan,
       jeźdźców wybornych, Aresa ostrego żagiew wzniecamy?
       Ujrzysz, gdy zechcesz i jeśli na sprawach tych tak ci zależy,
       że Telemacha miłego ojciec w najpierwszych szeregach
355       stanie naprzeciw trojańskich jeźdźców. Na wiatr to mówiłeś".
            Władca i wódz Agamemnon z uśmiechem mu na to powiedział,
       widząc, że wodza obraził, i zaraz cofnął swe słowa:
            "Laertiado, przez Dzeusa zrodzony, przebiegły Odysie,
       ani ja ciebie nie ganię, ani wydaję rozkazy,
360       dobrze wiem bowiem, że serce uczucia żywi w twej piersi
       dla mnie przyjazne. O wszystkim przecież myślimy podobnie.
       Ale już idź. Do tej sprawy wrócimy później. Jeżeli
       teraz coś źle powiedziałem, niech to zniweczą bogowie".
            Tak powiedział i odszedł do innych wojsk, a te porzucił.
365       Znalazł wnet syna Tydeusa, Diomeda o duszy wyniosłej.
       Stał wśród rumaków i wozów ściśle spojonych w zaprzęgi.
       Obok zaś nich stał Stenelos, szlachetny syn Kapaneja.
       Widząc go, łajać go począł władca i wódz Agamemnon
       i odzywając się, takie powiedział słowa skrzydlate:
370            "Synu Tydeusa bez trwogi, który był jeźdźcem wspaniałym,
       czemu się lękasz i szlakom bitwy bezczynnie przyglądasz?
       Tchórzyć tak nie miał w zwyczaju spragniony walki Tydeusz -
       pośród przyjaciół kochanych pierwszy w bój ruszał i walczył.
       Mówią tak ci, co widzieli go w bitwie. Ja sam go nie znałem
375       ani widziałem go kiedy, ale przewyższać miał innych.
       Kiedyś do Myken wyruszył, rzuciwszy wojenne szeregi,
       wraz z Polynejkiem do bogów podobnym, by wojsko zgromadzić.
       Z wojskiem zamierzał uderzyć na święte mury tebańskie.
       Bardzo prosili, by sławnych móc sprzymierzeńców pozyskać.
380       Tamci nie chcieli odmówić, lecz chętnie ich próśb wysłuchali.
       Jednak Dzeus zesłał złe znaki i udaremnił te plany.
       Pozostawili więc Teby i w dalszą drogę ruszyli.
       Gdy nad Azopem stanęli trawami i trzciną zarosłym,
       stąd znów Achaje Tydeusa z poselstwem innym wysłali.
385       Zaraz wyruszył i zastał potomków licznych Kadmosa,
       gdy ucztował w pałacu potęgi Eteoklesa.
       Tam, choć był gościem jedynym, wyborny jeździec Tydeus
       wcale się nie bał, choć przecież był sam wśród wielu Kadmejów,
       lecz do zawodów ich wyzwał i wszystkich w walce zwyciężył
390       łatwo. Pomocą mu była w zmaganiach wszelkich Atena.
       Gniewni Kadmeje, chłostając rumaki swe ościeniami,
       w drodze powrotnej zasadzkę na niego przygotowali.
       Wodzów na czele dwóch było i pięćdziesięciu młodzieży:
       Majon, syn Hajmona, do nieśmiertelnych podobny,
395       i Autofona potomek, Polyfont w bitwie uparty -
       ale Tydeus tym także sromotny koniec zgotował.
       Wszystkich pokonał. Jednego wyprawił tylko do domu -
       życie Majona oszczędził żądaniom bogów posłuszny.
       Taki był oto Tydeus etolski! Syn jego wśród bitwy
400       dużo od niego jest gorszy, w gadaniu za to silniejszy!".
     Tak powiedział. Diomedes nie odrzekł na to ni słowa,
       z czcią wysłuchując w milczeniu słów króla, choć były surowe.
       Ale mu syn Kapaneusa sławnego tak odpowiedział:
            "Nie wypowiadaj, Atrydo, kłamstw, bo ci prawda wiadoma -
405       ojców obydwaj dzielnością o wieleśmy już przerośli.
       Chyba to wiesz, żeśmy Teby o siedmiu bramach zdobyli,
       chociaż pod mury Aresa przybyło wojska niewiele,
       posłuszni boskim wyrokom i ufni w pomoc Dzeusową.
       Nasi ojcowie zaś własną zginęli nieroztropnością -
410       sławy więc ich z naszą sławą nawet nie staraj się równać!".
            Patrząc na niego złym okiem, tak rzekł potężny Diomedes:
            "Zamilcz, mój drogi, i lepiej w milczeniu słów mych posłuchaj!
       Żalu do Agamemnona, pasterza narodów, nie czuję
       za to, że zapał w Achajach o pięknych nagolenicach
415       wzbudza do walki, bo sławę zdobędzie sam, gdy Achaje
       Trojan zwyciężą i święty Ilionu gród w pył powalą.
       Ciężka zaś boleść nań spadnie, jeżeli ulegną Achaje.
       Nuże więc, także my obaj do walk zaciętych wyruszmy!".
            Tak powiedział. I skoczył w pełnym rynsztunku na ziemię.
420       Zbroja spiżowa w krąg piersi władcy straszliwie zabrzękła,
       kiedy wyruszał. Takiego i dzielny by się przeraził!
            I tak jak fala, co wzdętym wałem przy skalnym wybrzeżu
       kłębi się, w krąg bałwanami gwałtownym wichrem wzburzona,
       najpierw z daleka na morzu wre, potężnieje, a potem
425       chluśnie na brzeg w dzikim pędzie, zagrzmi przy cyplu i wkoło
       skałę zaleje wydęta, i słoną pianą w krąg tryśnie -
       tak poruszały się gęsto jak fale falangi Danajów,
       śpiesząc zdyszane do walki. Każdemu rozkazy wydaje
       własny dowódca. W milczeniu szli inni. I anibyś odgadł,
430       że się przybliża tak liczne wojsko mające głos w piersi.
       Milcząc, stąpali, lękając się wodzów. Na wszystkich dokoła
       barwny połyskał rynsztunek. Szli naprzód okryci zbrojami.
            Trojan zaś wojska tysiączne, jak owce w bogacza zagrodzie
       podczas udoju, gdy stoją, dając jak śnieg białe mleko,
435       i pobekują bez przerwy, bo słyszą jagnięce głosy -
       tak rozlegały się Trojan okrzyki po równi szerokiej.
       Bowiem gwar nie był jednaki u wszystkich i mowa nie jedna -
       wojska przeróżne tam były i pomieszane języki.
       Tamtych pchał Ares do walki, a tych jasnooka Atena,
440       Trwoga i Zgroza, i wiecznie wzburzona, zawzięta Niezgoda,
       co towarzyszką jest wierną i siostrą Aresa, zabójcy
       mężów. Na razie niewielka, lecz potem dorasta i sięga
       głową do nieba powały, choć przy tym stąpa po ziemi.
       Wtedy pomiędzy nich także rozterkę im wspólną rzuciła,
445       błądząc pomiędzy tłumami i jęki wzmagając człowiecze.
            Kiedy zbliżyły się wojska nacierające na siebie,
       wręcz się zderzyły puklerze i włócznie, i mężów zawziętość
       w zbroje spiżowe odzianych, a w środku tarcze wypukłe
       zwarły się jedne z drugimi. Zgiełk straszny o niebo uderzył.
450       Razem zmieszały się skargi i krzyk radosny zwycięzców;
    tych, co ginęli, i ciosy wymierzających. Krwi strumień
       spłynął na ziemię. Jak bystre potoki z gór spadające,
       razem spływając w dolinę, zmieszają swe rwące wody
       z wielkich dwóch źródeł w głębokiej wytryskujących dolinie;
455       z dala od gór szum tej wody do trzód pasterza dociera -
       tak gdy zmieszały się wojska, zgiełk wybuchł straszny i wrzawa.
            Pierwszy Antiloch pokonał zbrojnego Echepolosa
       Talyzjadę, co walczył wśród Trojan w pierwszych szeregach.
       W guz hełmu włócznią go trafił, gdzie końska chwiała się grzywa,
460       czoło na wskroś przeszywając. W kość czaszki ostrze spiżowe
       zaraz głęboko się wdarło i noc mu oczy zakryła.
       Runął na ziemię jak baszta w zamęcie bitwy okrutnej.
       Wnet Elefenor za nogi pochwycił padającego,
       syn Chalkodonta, dowódca Abantów o duszach wyniosłych.
465       Wlókł go więc pod pociskami, co w krąg padały, by prędzej
       zbroję mu zedrzeć, lecz jego wysiłek był krótkotrwały.
       Bowiem gdy wlókł poległego, Agenor spostrzegł waleczny,
       że pochylony odsłonił na boku żebra spod tarczy,
       pchnąwszy go ostrzem spiżowym, w lot mu rozwiązał kolana -
470       tak opuściła go dusza, a nad nim bitwa zawrzała
       straszna Achajów i Trojan. Do stada wilków podobni
       jedni natarli na drugich. Pierś o pierś walczył mąż z mężem.
            Ajas tam, syn Telamona, Antemionidę ugodził
       Simoejzjosa, młodego jak kwiat, co dała mu życie
475       matka, gdy z Idy wierzchołka wybiegła nad brzeg Simoentu
       z ojcem i z matką pospołu, ażeby stada oglądać.
       Simoejzjosa więc imię mu dano, lecz on swym rodzicom
       długu wdzięczności nie spłacił, bo życie miał krótkotrwałe,
       włócznią Ajasa o duszy wyniosłej okrutnie przecięte.
480       Podczas natarcia ugodził go Ajas grotem swym w piersi,
       ponad brodawką, wysoko. Na wskroś mu włócznia spiżowa
       ramię rozdarła, a chłopiec na ziemię padł - jak topola,
       która na łące wilgotnej obok wielkiego mokradła
       smukła wyrosła, koroną gałęzi na szczycie okryta,
485       kiedy kołodziej jej gładki pień ostrym zetnie żelazem,
       żeby z niej koła wytoczyć do ozdobnego rydwanu;
       długo, nim wyschnie, nad brzegiem bujnego leży strumienia.
       Taki to był Simoejzjos Antemionida nim Ajas,
       Dzeusa potomek, zdarł z niego zbroję. Ajasa Antifos
490       w lśniącym pancerzu, Pryjama syn, pragnął dosięgnąć włócznią,
       ale nie trafił. Ugodził za to Leukosa, co wiernym
       był towarzyszem Odysa. W podbrzusze grot go ugodził.
       Gdy poległego z nim dźwigał, padł. Z rąk wymknęły się zwłoki.
       Gniewem zapłonął straszliwym za to zabójstwo Odysej,
495       przedarł się w pierwsze szeregi w błyszczący spiż uzbrojony,
       stanął w pobliżu i włócznię świetlistą z ręki wypuścił,
       w krąg rozejrzawszy się przedtem. Cofnęli się wnet Trojanie
       przed lotem włóczni, bo oszczep na próżno mu z rąk się nie wymknął.
       Demokoonta ugodził. Pryjama ten był nieprawym
500       synem. Z Abydos od koni wyprawił się bystrolotnych.
    O przyjaciela Odysej na niego gniewny cios włóczni
       w skroń mu skierował, wskroś ostrze przez drugą skroń się przedarło
       w locie gwałtownym. Natychmiast noc jego oczy zakryła.
       Runął z łoskotem, a zbroja na powalonym zabrzękła.
505       Pierwsze szeregi wstecz pierzchły, wraz z nimi Hektor przesławny.
       Głośno krzyknęli Argiwi i martwych swych unosili,
       naprzód wciąż idąc. Zapłonął straszliwym gniewem Apollon,
       widząc to z szczytu Pergamu. Zakrzyknął, wzywając tak Trojan:
            "Jeźdźcy wyborni, Trojanie! Naprzód, wytrwajcie mi w walce
510       przeciw Argiwom! Ich skóra nie jest z żelaza ni z głazu,
       aby raniące ich ciała spiżowe ciosy odbiła.
       Przecież Achilles, Tetydy syn pięknowłosej, nie walczy,
       lecz przy okrętach wciąż żuje gniew, co przeżera mu serce!".
            Groźny Apollon tak wołał z miasta. Tymczasem Atena,
515       córa Dzeusowa, przesławna Tritogeneja, wśród tłumu
       krocząc Achajów, podnieca zbyt opieszałych do walki.
       Mojra śmiertelna dosięgła Dioreja Amarynkejdę.
       Został zraniony rzuconym celnie potężnym kamieniem
       w kostkę u prawej goleni. Dowódca Traków go rzucił
520       z Ajnos przybyły, Pejroos, waleczny syn Imbrasowy.
       Ścięgna obydwa i kości głaz bezlitosny pokruszył
       do cna, Dioreja powalił na wznak w kurzawę, na ziemię.
       Ranny obydwa ramiona wyciągnął do swych towarzyszy
       drogich, zaledwie dyszący, gdy Pejroos nagle doskoczył,
525       ten, co go trafił, i włócznią brzuch mu przeorał. Wnętrzności
       ugodzonego na ziemię wnet wypłynęły i oczy
       noc mu okryła. Lecz Toas z Etolii ugodził swą włócznią
       w pierś Pejroosa. Głęboko spiż włóczni płuca przeorał.
       Do zranionego przyskoczył Toas i włócznię potężną
530       wyrwał mu z piersi, a potem wyciągnął miecz obosieczny,
       uniósł i ciął w środek brzucha. I tak wyszarpnął zeń duszę.
       Zbroi mu jednak nie zabrał. Stanęli w krąg towarzysze,
       Tracy o włosach spiętrzonych z długimi w dłoniach włóczniami.
       Chociaż był wielki, potężny i mocny, jednakże zdołali
535       swoich osłonić. Zaś Toas zląkł się gromady i cofnął.
            Tak więc leżeli w kurzawie przy sobie jeden i drugi:
       Traków i dzielnych Epejów spiżopancerni wodzowie,
       martwi, a wielu dokoła obok nich innych poległych.
       Pewno by takiej robocie bitewnej nikt nie przyganił,
540       gdyby tam przybył nie ranny i ostrzem nie tknięty spiżowym,
       idąc przez pole bitewne, a wiodła go Pallas Atena,
       dzierżąc za rękę i chroniąc od ciosów zewsząd grożących.
       Wielu w tym dniu bowiem Trojan i wielu dzielnych Achajów
       obok w kurzawie leżało, poległych jeden przy drugim.

Pieśń V. Waleczne czyny Diomedesa.

    Pallas Atena tymczasem Diomeda, syna Tydeusa,
       siłą i męstwem natchnęła, aby pomiędzy wszystkimi
       w krąg Argiwami zajaśniał i sławę zyskał szlachetną.
       Rozpłomieniła hełm jego i tarczę blaskiem pożogi.
5       Stał się do gwiazdy jesiennej podobny, która jaśnieje
       blaskiem najbardziej ognistym, gdy wstaje z fal Okeanu.
       Taki mu blask rozpaliła nad głową i na ramionach.
       Skoczył ochoczo Diomedes w środek walczących, w tłum liczny.
            Możny tam Dares bez skazy uwijał się pośród Trojan,
10       kapłan Hefajsta, i obaj stawali przy nim synowie:
       Fegeus oraz Idajos, wszelakiej walki świadomi.
       Obaj z daleka od innych na Diomedesa ruszyli
       konnym zaprzęgiem, a Diomed pieszo przeciwko nim śpieszył.
       Gdy nacierając na siebie, wzajemnie się przybliżyli,
15       Fegeus pierwszy swą włócznię, która rzucała cień długi,
       cisnął, lecz ponad ramieniem lewym przeleciał grot ostry
       włóczni i chybił. Następnie włócznię na wroga skierował
       syn Tydeusa, Diomedes, i nie na darmo ją rzucił -
       trafił go w sam środek piersi i z wozu zepchnął na ziemię.
20       Wtedy Idajos zeskoczył z wozu i ukrył się w tłumie
       z trwogi. Odwagi mu zbrakło, by stanąć za brata, co zginął.
       Byłby i on tam nie uszedł żałobnej Kery i śmierci,
       gdyby Hefajstos nie okrył go mgłą i tak nie ocalił,
       aby starcowi oszczędzić przytłaczającej zgryzoty.
25       Zaprzęg zagarnął Diomedes Tydejda o duszy wyniosłej
       i towarzyszom powierzył, by do okrętów go wiedli.
       Gdy wielkoduszni Trojanie spostrzegli synów Daresa:
       tego w popłochu ucieczki, tamtego zwłoki przy wozie,
       w duszach wzburzyli się wszyscy. Lecz jasnooka Atena,
30       wziąwszy za rękę groźnego Aresa, tak zagrzewała:
            "Krwią ubroczony Aresie, Aresie, zdobywco grodów,
       chyba już pozostawimy Trojan i dzielnych Achiwów
       w walce, a Dzeus niech rozstrzygnie, którym z nich przyznać zwycięstwo.
       My zaś usuńmy się, aby gniew Dzeusa nas nie dosięgnął".
35            Tak powiedziała i z bitwy groźnego Aresa wywiodła,
       i usadziła na stromym brzegu krętego Skamandra.
       Trojan ścigali Danaje. A każdy z dowódców jednego
       męża położył. Z nich pierwszy nad wodze wódz Agamemnon
       strącił z rydwanu Odiosa wielkiego. Wódz Halidzonów
40       kiedy odwracał się, został przeszyty włócznią przez plecy,
       w środek pomiędzy ramiona. Grot ostry pierś mu przeorał.
       Runął na ziemię z hałasem, aż zbroja na nim zadźwiękła.
            Zaś Idomeneus Fajstosa pokonał, potomka Borosa,
       rodem z Meonii, co przybył z Tarny o skibach szerokich.
45       Wódz Idomeneus wsławiony ciosami włóczni oszczepem
       pchnął go ogromnym w bark prawy, gdy tamten wstępował na rydwan.
       Zwalił się z wozu i ciemność ponura go ogarnęła.
       Zbroję Fajstosa woźnice Idomeneusa porwali.
            A Skamandriosa, co łowcą był świetnym, syna Strofiosa,
50       wódz Menelaos powalił żeleźcem ostrym swej włóczni.
     Był to myśliwy szlachetny. Artemis go sama uczyła
       trafiać wszelką zwierzynę, żywioną przez lasy na górach.
       Lecz mu nie przyszła z pomocą Artemis pociskom życzliwa
       ani też biegłość w miotaniu strzał celnych, a był nią wsławiony,
55       gdyż Menelaos Atryda, co znany ciosami był włóczni,
       podczas ucieczki wprost w plecy go trafił i przeszył swą włócznią
       w środku pomiędzy barkami. Na wskroś mu piersi przeorał.
       Twarzą w proch runął Skamandrios, aż na nim zbroja dźwięknęła.
            Merion zabił Ferekla, co synem był Harmonidy,
60       który miał ręce tak sprawne, że każdy przedmiot kunsztowny
       umiał wykonać. Kochała go bowiem Pallas Atena.
       Właśnie on Aleksandrowi okręty lotne budował -
       złego wszelkiego przyczynę, co zgubę przyniosły Troi,
       także i jemu. Nieznane były mu boskie wyroki.
65       Jego, gdy w biegu zaciętym Meryjon wreszcie doścignął,
       w prawą pachwinę pchnął włócznią. Grot ostry na wskroś mu przeorał
       pęcherz i wyszedł pod kością, gwałtownym lotem niesiony.
       Padł na kolana Fereklos i śmierć go w krąg ogarnęła.
            Meges ugodził Pedaja, co synem był Antenora
70       z niepoślubionej kobiety, lecz go chowała Teano
       boska wraz z dziećmi swoimi, z miłości do swego małżonka.
       Tego Fylejda, co słynny był w rzucie włóczni, ugodził
       z bliska, grot mu wbijając w kark pochylony pod głową.
       Między zębami spiż przeszedł i język podciął od dołu.
75       Runął w proch Pedaj i chwycił z bólu grot zimny zębami.
            Eurypylos, syn dzielny Euajmona, boskiego
       pchnął Hypsenora, co synem był Dolopiona, kapłana
       Skamandrowego o duszy wyniosłej. Lud czcił go jak boga.
       Tego więc Eurypylos, przesławny syn Euajmona,
80       podczas ucieczki doścignął i mieczem w ramię ugodził.
       Ciosu strasznego rozmachem mocarną odrąbał mu rękę.
       Krwią ubroczona na ziemię upadła, a oczy rannego
       śmierć purpurowa i Mojra nieprzemożona okryła.
            Takie walczący znosili trudy w okrutnej rozprawie.
85       Ale nie wiedziałbyś wtedy, gdzie walczył potomek Tydeusa:
       może był w tłumie wojsk Trojan, a może pośród Achajów.
       Rzece wzburzonej podobny przetaczał się przez równinę,
       z gór spływającej, spienionej, co tamy w pędzie rozrywa.
       Ani jej wały potężne zatrzymać w biegu nie mogą,
90       ani zapory, co winnic bogatych w owoce strzegą;
       gdy niespodzianie nadciągnie nabrzmiała Dzeusa ulewą,
       ludzkich rąk prace padają pod jej falami dokoła -
       tak pod Tydejdy naporem strasznym padały falangi
       Trojan. Nie mogli go wstrzymać jednego, choć było ich wielu.
95            Ale gdy z dala go ujrzał przesławny syn Lykaona,
       jak po równinie przebiegał, trwożąc trojańskie falangi,
       zaraz łuk zwrócił wygięty przeciw synowi Tydeusa
       i pędzącego wciąż naprzód w prawy bark strzałą ugodził,
       w samo spojenie pancerza. Ostra przedarła się strzała
100       na wskroś przez ramię i pancerz gorącą krwią ubroczyła.
    Głosem ogromnym zawołał waleczny syn Lykaona:
            "Naprzód, Trojanie o duszach wyniosłych, co konie ościeniem
       w pędzie naglicie! Trafiony jest najdzielniejszy z Achajów!
       Ciosu mej strzały potężnej nie zniesie długo, jeżeli
105       z Lykii mnie tutaj sprowadził istotnie Władca, syn Dzeusa!".
            Tak powiedział chełpliwie. Ale Diomeda nie zmogła
       strzała. Wycofał się jednak. Naprzeciw koni i wozu
       stanął i do Stenelosa Kapaneidy powiedział:
            "Kapanejdo kochany, zejdź z wozu i przybliż się do mnie,
110       gorzką mi strzałę wyciągnij, co po bełt w barku utkwiła!".
            Tak powiedział. Stenelos skoczył z zaprzęgu na ziemię,
       stanął tuż obok i strzałę pierzastą z barku wyciągnął.
       Krew wytrysnęła strumieniem spod zbroi kunsztownie wykutej.
       Wtedy Diomedes o głosie donośnym przemówił w te słowa:
115            "Usłysz mnie, córo Potężna Kronidy, co dzierży egidę!
       Jeśli pomogłaś mi kiedy lub ojcu mojemu łaskawie
       w bitwie okrutnej, to okaż i teraz swą łaskę, Ateno!
       Pozwól mi tego odnaleźć i przybliż na rzut mej włóczni,
       który mnie zranił i teraz przechwala się, i powiada,
120       że już niedługo oglądać będę wspaniały blask słońca".
            Tak przemawiał w modlitwie. Spełniła ją Pallas Atena:
       dała mu lekkość i zwinne w działaniu ramiona i nogi.
       Obok stanęła i takie wyrzekła słowa skrzydlate:
            "Przeciw Trojanom do walki idź, Diomedesie, i ufaj!
125       Tchnęłam ci bowiem odwagę w pierś, dawne męstwo ojcowe
       nieustraszone Tydeusa, jeźdźca, co tarczą potrząsał.
       Z oczu pomrokę ci starłam, co przedtem wzrok twój słoniła,
       abyś mógł poznać, czy boga spotkałeś w bitwie, czy męża.
       Gdyby zaś który bóg stanął przed tobą, ażeby walczyć -
130       z nieśmiertelnymi unikaj walki, do bitwy nie stawaj
       z nikim, lecz gdy Afrodytę, Dzeusową córę, napotkasz
       w bitwie, tę możesz bezkarnie swym spiżem ostrym zadrasnąć".
            To powiedziawszy, Atena o jasnych oczach odeszła.
       Syn zaś Tydeusa natychmiast wmieszał się w pierwsze szeregi.
135       Jeśli przeciwko Trojanom pełen zapału wpierw walczył,
       teraz przybyło mu trzykroć odwagi. Do lwa był podobny,
       kiedy go pasterz, co owiec pilnuje śnieżystorunych,
       zrani, gdy zwierzę przeskoczy zagrodę, lecz lwa nie położy,
       moc tylko w rannym obudzi, a potem nawet nie walczy,
140       tylko w zagrodzie się schroni, a owce już niestrzeżone
       płoszą się, wkoło biegając, zanim zabite nie padną;
       lew wyskakuje z zagrody, swą raną i krwią rozjuszony -
       z taką wściekłością na Trojan skoczył potężny Diomedes.
            Padł Astynoos, a potem Hypejron, pasterz narodów:
145       temu wbił ponad brodawkę grot włóczni spiżem okuty,
       mieczem zaś wielkim ugodził drugiego tuż przy ramieniu -
       ciosem tym ramię odrąbał całe od karku i szyi.
       Odbiegł, by ścigać Abanta i Polyida. Obydwóm
       Eurydamant dał życie, co sny tłumaczył, sędziwy,
150       ale im nie przepowiedział ich snów, gdy szli na wyprawę,
     bo ich potężny Diomedes zabił i zabrał im zbroje.
       Ksanta następnie doścignął oraz Toona, Fajnopa
       synów, zrodzonych w podeszłym już wieku ojcowym. Sędziwy
       syna innego już nie miał, dziedzica swojej spuścizny.
155       W bitwie obydwóch zwyciężył i miłe życie im wydarł
       dzielny Diomedes, a ojcu tylko zgryzotę zostawił
       i narzekanie, bo żywych po walce ich nie powitał
       nigdy, a mienie ojcowskie przypadło krewnym dalekim.
            Także pokonał dwóch synów Pryjama z rodu Dardana.
160       Stali na jednym rydwanie - Chromios i mężny Echemmon.
       I tak jak lew, gdy na stado napadnie i grzbiety rozdziera
       krowy lub wołu, co błądzą pasące się w leśnej gęstwinie -
       tak ich z konnego zaprzęgu obydwóch potomek Tydeusa
       zwalił bezwolnych i zabił, a potem zabrał im zbroje;
165       zaś towarzysze rumaki w stronę okrętów powiedli.
            Gdy go zobaczył Eneasz, jak mężów szyki druzgotał,
       szybko przez pole bitewne i gęstwę włóczni pośpieszył,
       aby odnaleźć gdziekolwiek równego bogom Pandara.
       Znalazł go wreszcie. Bez skazy, potężny był syn Lykaona.
170       Stanął więc przed nim i w takie do niego ozwał się słowa:
            "Gdzie chowasz łuk twój, Pandarze, i strzały twe uskrzydlone
       oraz twą sławę? W niej przecież mąż żaden ci nie dorówna
       tutaj ni w Lykii. Nie może nikt pysznić się, że dzielniejszy.
       Nuże więc, ręce do Dzeusa wznieś i na wroga swą strzałę
175       skieruj, co widać silniejszy jest od nas i tyle już złego
       przyniósł Trojanom, szlachetnym wielu rozwiązał kolana;
       jeśli to nie jest bóg jakiś, co gniewem pała na Trojan
       o zaniedbaną ofiarę. Ciężki jest bowiem gniew boski".
            Na to mu tak odpowiedział przesławny syn Lykaona:
180            "Mój Eneaszu, doradco Trojan w pancerzach spiżowych!
       Mąż ten do Tydeusowego syna zupełnie podobny,
       z tarczy poznaję go, z hełmu, co ma potrójne grzebienie,
       konie są także te same. Ale czy bóg to - nie zgadnę.
       Jeśli ten człowiek, jak mówię, to dzielny potomek Tydeusa,
185       myślę, że z boga pomocą jakiegoś tutaj szaleje,
       ktoś z nieśmiertelnych jest przy nim - obłokiem okrył ramiona,
       strzałę lecącą na niego ostrą widocznie odwrócił,
       gdyż wypuściłem już strzałę na niego i w ramię trafiłem
       prawe, gdzie płaty pancerza przystają ściśle spojone.
190       Mogłem przypuszczać, że zejdzie już do Hadesu, że padnie,
       ale go nie zwyciężyłem. Bóg jakiś jest rozgniewany.
       Aby go ścigać, tu nie mam swych koni i nie mam rydwanu.
       U Lykaona w pałacu jest wozów bojowych dwukolnych
       aż jedenaście, są piękne, świeżo zrobione i nowe,
195       w krąg kobiercami okryte; przy każdym stoją dwa konie,
       jedząc jak śnieg biały jęczmień i pszenne ziarno obficie.
       Starzec Lykaon, władnący wybornie włócznią, polecał
       jeszcze w swym domu wzniesionym pięknie, gdy miałem wyruszyć,
       abym wziął wóz zaprzężony w dwa bystre i mocne rumaki
200       i pośród zmagań potężnych Trojan prowadził do bitwy.
     Nie posłuchałem go jednak, choć lepiej było posłuchać.
       Koni szczędziłem w obawie, że może paszy zabraknie
       w tłumie tak licznym. Przywykły mieć zawsze obrok obfity.
       Więc zostawiłem je w domu i pieszo tu do Ilionu
205       z łukiem przybyłem. Jednakże nie miałem z niego pociechy.
       W dwóch bowiem najdostojniejszych już strzały swe wypuściłem:
       w syna Tydeusa, a przedtem także w Atrydę. Obydwóch
       strzały trafiły na pewno, lecz tylko ich rozwścieczyłem.
       Widzę, że w chwili złej zdjąłem z stoiska swój łuk wygięty,
210       w tamtym dniu, kiedy ruszałem do uroczego Ilionu,
       Trojan prowadząc, by pomoc boskiemu nieść Hektorowi.
       Jeśli zaś kiedy powrócę i wzrok mój będzie oglądał
       moją ojczyznę, małżonkę i dom wysoko wzniesiony,
       niechże mi wtedy ktoś obcy od karku głowę odetnie,
215       gdybym ja wtedy nie rzucił łuku w ogniste płomienie,
       ręką druzgocąc go przedtem. Bo noszę go nadaremnie".
            Na to mu tak odpowiedział Eneasz, Trojan dowódca:
            "Nie mówże tak. W naszych losach dopóty nic się nie zmieni,
       zanim przeciwko tamtemu mężowi z wozami i końmi
220       nie wyruszymy do walki, by z bronią twarzą w twarz stanąć.
       Nuże, na moim rydwanie stań, abyś sam się przekonał,
       jakie są konie trojańskie, jak mogą poprzez równinę
       tu i tam pędzić gwałtownie, w pościgu albo w odwrocie.
       Te nas w ucieczce do miasta ocalą, jeżeli znowu
225       Dzeus Diomedesa Tydejdę obdarzy sławą zwycięstwa.
       Dalej więc, chwytaj do ręki biczysko i lejce błyszczące,
       z bronią w zaprzęgu ja stanę i będę gotów do walki.
       Jeśli zaś wolisz na niego nacierać, końmi się zajmę".
            Na to mu tak odpowiedział przesławny syn Lykaona:
230            "Mój Eneaszu, ty lepiej ujmij swe lejce i konie,
       bo pod znajomym woźnicą unosić im wóz wygięty
       łatwiej, gdy przyjdzie wycofać się nam przed synem Tydeusa.
       Mogłyby spłoszyć się bowiem albo ociągać się w bitwie,
       zamiast ratować nas, głosu czekając sobie znanego.
235       Wtedy by syn Tydeusa o wielkiej duszy na pewno
       zabił nas obu, a konie o mocnych kopytach zagrabił.
       Sam więc pokieruj swoimi końmi i wozem wśród walki,
       ja zaś na niego obrócę w ataku ostry grot włóczni".
            Po tej rozmowie na barwny rydwan obydwaj skoczyli,
240       przeciw synowi Tydeusa zwracając konie ogniste.
       Spostrzegł ich obu Stenelos, przesławny syn Kapaneusa,
       i do Tydejdy natychmiast te wyrzekł słowa skrzydlate:
            "Synu Tydeusa, Diomedzie, duszy mej miły najbardziej,
       widzę dwóch mężów potężnych ochotą do walki płonących,
245       siłę mających niezmierną: z nich jeden łucznik wspaniały,
       Pandar, syn Lykaona, jak sam się pyszni, a drugi,
       syn Anchizesa dumnego, Eneasz, tym pochodzeniem
       może się chełpić, zaś matką bogini jest Afrodyta.
       Dalej więc, konie cofnijmy i wóz, bo lepiej dla ciebie
250       w pierwszych szeregach nie stawać, byś życia miłego nie stracił".
    Spojrzał na niego złym okiem i tak rzekł potężny Diomedes:
            "Ty o ucieczce mi nie mów, bo mnie nie zdołasz nakłonić;
       nie jest mi to przyrodzone, ażebym walczył tchórzliwie
       albo uciekał bez walki. Mój zapał jest niewyczerpany.
255       Także na wóz twój bojowy nie wejdę, ale samotnie
       stanę do walki, bo Pallas Atena mi drżeć nie dozwoli.
       Już ich nie będą do domu wieść lotem bystre rumaki.
       Obydwaj padną z rąk naszych. Jeden z nich tylko ujść może.
       Teraz coś powiem, a dobrze tę rzecz w umyśle zachowaj:
260       jeśli mi sławy użyczy pełna rad dobrych Atena,
       jeśli obydwóch zabiję, ty nasze rącze rumaki
       wstrzymaj na miejscu, z siedzenia mocno ściągając lejcami.
       Pomnij, by konie pochwycić Eneaszowe i pędzić
       wprost do Achajów o pięknych nagolenicach od Trojan.
265       One są bowiem ze stada, które Dzeus grzmiący Trosowi
       dał, Ganimeda porwanie tak nagradzając. Dlatego
       z wszystkich są koni najlepsze, jakie istnieją pod słońcem.
       Wódz nad wodzami Anchizes okradł ten ród, bo tajemnie
       klacze swe, bez Laomedonta wiedzy, przez konie Dzeusowe
270       pokrył. Te w jego domostwie sześcioro źrebiąt zrodziły:
       cztery dla siebie zatrzymał i szczodrze wykarmił je w żłobie,
       dwa zaś dał Eneaszowi, najszybsze z wszystkich rumaków.
       Jeśli je dziś zdobędziemy, zyskamy sławę ogromną".
            Tak o tych sprawach mówili do siebie jeden i drugi.
275       Tamci zbliżali się szybko, nagląc swe rącze rumaki.
       Pierwszy rzekł do Diomedesa przesławny syn Lykaona:
            "Synu sławnego Tydeusa, o duszy mocarnej wojaku,
       grot nie pokonał cię ostry ni gorzka strzała pierzasta.
       Teraz użyję swej włóczni, ta może dosięgnie cię wreszcie".
280            Rzekł tak i cisnął z rozmachem swą włócznię, co długi na ziemię
       cień rzucała, i trafił w tarczę Tydejdy. Na wylot
       ostrze spiżowe przedarło zaporę i pancerz drasnęło.
       Głosem potężnym zawołał przesławny syn Lykaona:
            "Jednak cię w bok ugodziłem na wskroś i tak myślę, że teraz
285       wytrwać nie zdołasz już długo. Zaszczytną dałeś mi sławę".
            Na to potężny Diomedes, co nie znał trwogi, powiedział:
            "Mylisz się, celu chybiłeś. I myślę, że nie ustaniecie
       w swoim zapale, aż któryś z was dwóch nie padnie i swoją
       krwią nie nasyci Aresa, co bojownikiem jest srogim".
290            Tak powiedział i cisnął grot. Skierowała Atena
       włócznię przy nosie pod okiem. Ostrze przez biel się przedarło
       zębów i język mu dołem spiż bezlitosny przeorał,
       obciął i nisko pod brodą w gwałtownym locie się dobył.
       Zwalił się Pandar z rydwanu, aż chrzęstem zbroja zadźwiękła,
295       lekka i połyskująca, a konie skoczyły w bok szybkonogie,
       lękiem przejęte i dusza bez sił go wnet opuściła.
       Skoczył Eneasz na ziemię z olbrzymią włócznią i tarczą.
       Zląkł się, by mu przyjaciela zwłok nie zabrali Achaje.
       Wokół martwego obiega jak lew świadomy swej siły,
300       włócznię przed druhem postawił, krągłą go tarczą osłonił,
    przeszywającym okrzykiem grożąc, że każdy polegnie
       z rąk jego, kto się przybliży. Wtedy pochwycił do ręki
       syn Tydeusa głaz wielki, jakiego by dziś nie dźwignęło
       dwóch mężów. On go poderwał bez trudu w górę, sam jeden.
305       Głazem tym cisnął z rozmachem i Eneasza ugodził,
       w biodro trafiając, tam gdzie się krągła kość w stawie obraca.
       Staw mu zdruzgotał i oba ścięgna przy stawie poszarpał,
       rwąc skórę ostrym kamieniem. Zachwiał się ranny bohater,
       przykląkł na jedno kolano, mocarną ręką oparcia
310       szukał na ziemi. I oczy noc czarna mu przesłoniła.
            Zginąłby marnie Eneasz, wódz dzielny mężów walecznych,
       gdyby go tam Afrodyty matczyny wzrok nie wyśledził.
       Życie mu dała przed laty z pasterzem trzód, Anchizesem.
       Prędko do syna miłego przypadła, oplotła uściskiem,
315       rozpościerając świetlistą swą szatę, by ustrzec, uchronić
       od strzał - ażeby go któryś z Achajów jeźdźców niechybnym
       spiżem przez pierś nie ugodził i nie wyszarpnął zeń duszy.
       Tak więc starała się unieść z potyczki syna miłego.
            Lecz Kapaneusa waleczny syn nie zapomniał rozkazów
320       przez Diomedesa wydanych, męża o głosie donośnym.
       Prędko zatrzymał swe rącze rumaki o mocnych kopytach
       z dala od bitwy i cugle do ramy wozu przywiązał,
       sam zaś za pięknogrzywymi końmi poskoczył i rydwan
       Eneaszowy skierował od Trojan w stronę Achajów
325       w nagolenicach ozdobnych. I Dejpylowi powierzył,
       towarzyszowi drogiemu nad wszystkich, co nie znał trwogi,
       aby je wywiódł pod gładkie okręty. A sam bohater
       wstąpił na rydwan i szybko cugle złociste pochwycił.
       Wnet za Tydejdą ruszyły konie o mocnych kopytach
330       ostrym galopem. Ów bronią spiżową godził w Kiprydę,
       wiedząc, że ona nie władnie siłą tych bogów i bogiń,
       które kierują wojnami i wiodą mężów do bitwy -
       nie jest Ateną ni groźną Enyo, miast burzycielką.
       Skoro ją tylko dopędził przez ciżbę wojska skłębioną
335       syn Tydeusa o duszy wielkiej, natychmiast skierował
       włócznię przeciwko bogini i w rękę ją delikatną
       zranił boleśnie. Grot przebił z łatwością szatę pachnącą
       ambrozyjskimi woniami, rękami Charyt utkaną,
       skórę zdzierając przy palcach. I boska krew popłynęła,
340       inna niż ludzka. Nie taką mają szczęśliwi bogowie.
       Wszakże nie żywią się chlebem, nie piją ciemnego wina,
       więc ziemska krew w nich nie płynie. Stąd zowią się nieśmiertelni!
       Głośno krzyknąwszy, rozplotła ramiona i opuściła
       syna. Od razu na ręce porwał go Fojbos Apollon,
345       chmurą skrywając rannego, by ktoś z Achajów niechybnym
       spiżem go w pierś nie ugodził i nie wyszarpnął zeń duszy.
       Wtedy zawołał Diomedes, mąż groźny o głosie donośnym:
            "Oddal się, córko Dzeusowa, zejdź z pola zmagań i bitwy!
       Nie dość, że słabe kobiety podszeptem złym niepokoisz,
350       jeszcze do walki się wtrącasz! Ja ci wnet bitwę pokażę!
    Drżeć będziesz z trwogi, gdy nawet z daleka o niej usłyszysz!".
            Tak rzekł. I zaraz bogini odeszła zbolała i drżąca.
       Lotna jak wicher Iryda wywiodła ją z ciżby walczących
       bardzo cierpiącą. Od skrzepłej krwi śnieżna skóra sczerniała.
355       Wreszcie znalazła Aresa. Od placu bitwy daleko
       siedział bezczynnie. Broń jego i bystre konie mgła gęsta
       wokół osnuła. Kipryda, zgiąwszy kolana, o konie
       w złotym zaprzęgu chodzące i rydwan brata prosiła:
            "Ratuj mnie, bracie kochany, i użycz wozu i koni,
360       abym wróciła na Olimp, do bóstw nieśmiertelnych siedziby.
       Cierpię ogromnie od rany. Mąż mi ją zadał śmiertelny,
       syn Tydeusa, co z Dzeusem gotów by stanąć do walki".
            Tak się skarżyła. I Ares swój zaprzęg dał jej złocisty.
       Boska Kipryda na rydwan wstępuje smutna i drżąca.
365       Iris przy boku jej staje, ujmuje wodze świetliste,
       konie zacina. I w górę wzbiły się rącze rumaki -
       szybko dosięgły Olimpu, siedziby bóstw nieśmiertelnych.
       Tam zatrzymała rumaki jak wicher lotna Iryda,
       z wozu wyprzęgła i obrok im ambrozyjski rzuciła.
370       A Afrodyta przypadła do kolan Dionie bogini,
       matce swej miłej. Ta córkę ujęła w czułe ramiona
       i dłonią głaskać zaczęła, i do niej rzekła te słowa:
            "Droga córeczko, któż tobie krzywdę wyrządził z Niebianów,
       niezawinioną, jak gdybyś ty im zrobiła co złego?".
375            Na to jej śmiech kochająca tak Afrodyta odrzekła:
            "Syn Tydeusa mnie zranił, Diomedes o duszy wyniosłej,
       za to, żem wyprowadziła z bitwy miłego mi syna,
       tego, co z wszystkich najbardziej mi drogi jest, Eneasza.
       Teraz nie tylko trwa wojna mordercza Achajów i Trojan,
380       z nieśmiertelnymi już bowiem stanęli do walki Danaje".
            Na to jej rzekła Diona, najdostojniejsza wśród bogiń:
            "Bądźże cierpliwa, córeczko, i wytrwaj, chociaż strapiona,
       wielu z nas bowiem, mieszkańców Olimpu, już przecierpiało
       dużo przez ludzi i wzajem krzywd sobie wiele zadało.
385       Ares niemało wycierpiał przez Efialtesa z Otosem,
       synów dwóch Aloeusowych; związany potężnym powrozem,
       w baszcie spiżowej zamknięty trzynaście tam długich miesięcy
       przebył i zginąłby pewnie bóg Ares wciąż wojen niesyty,
       gdyby macocha olbrzymów, słynąca z kras Eriboja,
390       nie wyprawiła Hermesa, a ten go wykradł z niewoli.
       Bardzo już Ares zgnębiony był, tak go pęta zmęczyły.
       Hera nie mniej wycierpiała, gdy dzielny syn Amfitriona
       w prawą pierś trafił ją strzałą spiczastą o grocie potrójnym,
       boleść ją wtedy tak samo niewysłowiona objęła.
395       Jeszcze i Hades, ten mocarz wśród bogów, strzałą gwałtowną
       był ugodzony przez syna Dzeusa, co dzierży egidę.
       W bramie umarłych go trafił i skazał go na cierpienia.
       Hades do Dzeusa pałacu na Olimp błogosławiony
       przyszedł cierpieniem przejęty, z sercem zbolałym, bo strzała
400       w krzepkim ramieniu utkwiła i zatrwożyła mu duszę.
    Wtedy Pajeon mu leki uśmierzające przyłożył
       i wnet wyleczył. Śmierć bowiem nie była jego udziałem.
       Oto okrutnik, bezbożnik, co zło popełnia bez lęku,
       który swym łukiem udręczył i bogów, mieszkańców Olimpu!
405       Jego nasłała na ciebie o jasnych oczach Atena.
       Głupiec! Bo w myśli nie zważył syn Tydeusa, Diomedes,
       że nie pożyje ten długo, kto walczy z nieśmiertelnymi.
       Dzieci na jego kolanach pieszczotliwymi słowami
       już go nie nazwą, gdy wróci do domu z wojny okrutnej.
410       Teraz więc niechaj się strzeże Tydejda, choć jest tak mocarny,
       aby nie stanął do walki z nim ktoś o wiele silniejszy.
       Aby mu Ajgialeja, roztropna córka Adrasta,
       płaczem ze snu nie budziła swych domowników kochanych,
       tęskniąc za swoim małżonkiem, najwaleczniejszym z Achajów -
415       żona dostojna Diomeda, który jest jeźdźcem wybornym".
            Tak powiedziała i z ręki krew nieśmiertelną otarła.
       Ręka zgoiła się zaraz, nieznośne cierpienia ustały.
       Gdy zobaczyły to obie boginie, Atena i Hera,
       w takie się słowa do Dzeusa Kronidy z przekąsem ozwały,
420       pierwsza zaś rzekła bogini o jasnych oczach, Atena:
            "Dzeusie, mój ojcze, czy gniewny o to, co powiem, nie będziesz?
       Pewno Kipryda zdołała nakłonić którąś z Achajek,
       aby z nią poszła do Trojan - kocha ich teraz ogromnie;
       podczas pogłaskań, przymileń z tą pięknoszatą Achajką
425       może swą dłoń delikatną o złotą spinkę zraniła?".
            Tak powiedziała. Uśmiechnął się Ojciec bogów i ludzi
       i Afrodytę złocistą wzywając, tak jej powiedział:
            "Dzieła wojenne, córeczko, to nie jest twoja dziedzina.
       Zajmij się lepiej miłością i małżeńskimi sprawami,
430       Ares gwałtowny niech myśli o wojnie oraz Atena".
            Tak między sobą mówili bogowie jedni i drudzy.
       A Eneasza tymczasem Diomedes o głosie donośnym
       ścigał, choć wiedział, że ręce samego Apolla go strzegą.
       Jednak nie zważał na boga wielkiego i w gniewie zawzięty
435       chciał Eneasza pokonać i sławną zabrać mu zbroję.
       Trzykroć dopadał do niego niesiony żądzą zabójstwa,
       lecz jaśniejącą mu tarczę trzykroć odepchnął Apollon.
       Kiedy zaś czwarty poskoczył raz, do demona podobny,
       krzykiem straszliwym przemówił Apollon, co trafia z daleka:
440            "Więcej rozwagi, Tydejdo! Zaniechaj mnie! Czyż z bogami
       chciałbyś się równać? Wszak nie jest jednaki ród nieśmiertelnych
       bogów, mieszkańców Olimpu, i ludzi chodzących po ziemi".
            Tak powiedział. Więc trochę cofnął się syn Tydeusa,
       strzegąc się gniewu Apolla, boga, co trafia z daleka.
445       A Eneasza Apollon, unosząc z ciżby, osadził
       w świętym Pergamie, gdzie stała świątynia jego imienia.
       Tam Artemida, co strzałom jest rada, i Leto bogini
       w wielkim go domu leczyły i miały o nim staranie,
       a srebrnołuki Apollon utworzył postać zupełnie
450       do Eneasza podobną i w takim samym rynsztunku.
    Wkoło zaś tego zjawiska Trojanie i boscy Achaje
       siekli się wzajem po tarczach ze skór wołowych, przed piersią
       pięknie sklepionych, i ciosy zadając przez lekkie tarcze.
       Do okrutnego Aresa zwrócił się Fojbos Apollon:
455            "Krwią ubroczony Aresie, Aresie, murów zdobywco!
       Czyżbyś się nie mógł do bitwy włączyć i tego usunąć
       męża - to syn jest Tydeusa, co z samym Dzeusem by walczył.
       Najpierw poranił Kiprydę, przy zgięciu w dłoń ją ugodził,
       potem mnie ścigał zawzięcie, podobny sam do demona".
460            Tak powiedział i zasiadł z dala na szczytach Pergamu.
       Trojan szeregi zaś Ares, co zaraz przybył, zagrzewał,
       do Akamanta podobny szybkiego, Traków dowódcy.
       Synów Pryjama przez Dzeusa wyhodowanych tak wzywał:
            "Króla Pryjama synowie przez boga wyhodowani!
465       Dokąd pozwalać będziecie swój lud wybijać Achajom?
       Kiedy pod bramy wzniesione pięknie podejdą, by walczyć?
       Leży na polu bitewnym na równi z boskim Hektorem
       czczony Eneasz, Anchizes go spłodził o duszy wyniosłej,
       więc szlachetnego ocalmy dziś towarzysza wśród bitwy".
470            Tak powiedział i w każdym gniewnego ducha rozpalił.
       Zaraz przemówił Sarpedon i gromił boskiego Hektora:
            "Gdzie jest twe męstwo, Hektorze, bo przedtem byłeś waleczny?
       Sądzisz, że miasto nie padnie bez wojska i bez sprzymierzonych
       ludów, że bracia wystarczą twoi i sióstr twych mężowie?
475       Teraz żadnego z nich dojrzeć, żadnego wypatrzyć nie mogę,
       gdzieś tam przypadli w ukryciu jak psiarnia przed lwem strwożona,
       w walce my tylko stajemy, choć tylko wam sprzymierzeni.
       Także ja sam, sprzymierzeniec, z daleka tutaj przybyłem,
       z Lykii, co leży w oddali, znad Ksantu wód niezgłębionych,
480       i opuściłem małżonkę kochaną i syna niemowlę;
       wielkie dostatki tam - każdy mieć mógłby to, czego zapragnie.
       Jednak i Lyków zagrzewam do walki, sam dzielnie staję
       z przeciwnikami w spotkaniu, chociaż nic nie mam w tym mieście,
       co by Achaje stąd mogli unieść czy w walce zagrabić,
485       ty zaś sam stoisz bezczynnie i nawet nie rozkazujesz,
       aby w sprawności wytrwali w obronie waszych małżonek.
       Obyście kiedyś w łowiecką pętlicę nie byli schwytani,
       pastwą nie stali się wrogów ani zbyt łatwą zdobyczą
       tych, co by prędko wasz licznie gród zamieszkany zburzyli.
490       Ty powinieneś pamiętać o tym nocami i we dnie,
       by sprzymierzonych wodzowie, co na twe prośby przybyli
       z dala, do końca wytrwali. Mocnych zarzutów unikaj".
            Tak powiedział Sarpedon. I wzburzył tym serce Hektora.
       Zaraz poderwał się z wozu i z bronią zeskoczył na ziemię,
495       groźnie włóczniami ostrymi potrząsał i wszystkie szeregi,
       zapał wzniecając, przebiegał i budził gotowość do walki.
       Wojska zwróciły się szybko i przed Achajami stanęły.
       W zwartych szeregach czekali nieustraszeni Argiwi.
       I tak jak wiatr, co na świętych klepiskach plewy odsiewa,
500       gdy zboże wieją rolnicy, a jasnowłosa Demeter
    z wiatru ożywczą pomocą ziarno od plewy oddziela,
       dołem zaś plewy spiętrzone bielą się - tak i Achajów
       biała spowiła kurzawa, która od zwartych szeregów
       w niebo o barwie spiżowej leciała spod kopyt rumaków
505       znów prowadzonych do walki woźniców zręcznymi rękami.
       Wojsko ruszyło do szturmu. A noc rozpostarł dokoła
       Ares gwałtowny, skrywając bitwę, bo wspomóc chciał Trojan.
       Wszędzie z odsieczą przybywał i polecenia wypełniał
       boga, Fojbosa Apolla o złotym mieczu. Ten prosił,
510       aby pobudzał wśród Trojan ducha, bo Pallas Atena
       z pola odeszła. Ta była wielką pomocą Danajom.
            Fojbos zaś sam Eneasza z pełnego bogactwa przybytku
       znów wyprowadził. Odwagę tchnął w pierś pasterza narodów -
       wśród towarzyszów Eneasz stanął. Ogromnie mu radzi
515       byli, że żyje i do nich powraca nieporaniony,
       męstwem szlachetnym płonący. Lecz o nic go nie pytali,
       krwawy trud bowiem przeszkadzał, a budził go Srebrnołuki,
       Ares zbroczony krwią martwych i Eris niesyta waśni.
            Dwaj Ajasowie, Diomedes, a z nimi i Odyseusz
520       zapał wojenny w Danajach budzili, choć sami nie czuli
       lęku przed Trojan natarciem ani przed wrzawą ataku.
       Nieporuszeni czekali, podobni chmurom Kroniona
       wspartym na szczytach wysokich gór, zawieszonym na niebie
       pełnym cichości, gdy jeszcze śpi Boreasza zawziętość,
525       inne też wiatry burzliwe tchnienia wstrzymały, co wkrótce
       chmury szarawe gwałtownym zrywem dokoła rozmiotą -
       tak i Danaje czekali Trojan nieustraszenie.
       W tłumie Atryda przechodził, rozdając liczne rozkazy:
            "Bądźcie mi mężni, kochani, i w sercu dzielność zamknijcie,
530       i wspomagajcie się wzajem w czasie rozprawy okrutnej.
       Pośród idących w przód wspólnie mniej ginie, więcej jest żywych,
       gdy ktoś ucieka, omija go sława i ocalenie!".
            Tak rzekł i włócznię swą cisnął. Deikoonta ugodził -
       co Eneasza był wiernym druhem, o duszy wyniosłej -
535       syna Pergasa. Trojanie równie jak synów Pryjama
       czcili go, bowiem miał zwyczaj na czele stawać do bitwy.
       W tarczę ugodził go włócznią władca i wódz Agamemnon.
       Ta nie zdołała powstrzymać grotu i ostrze spiżowe
       na wskroś przedarło pancerza płat dolny, w podbrzuszu utkwiło.
540       Runął z hałasem na ziemię, aż zbroja na nim zabrzękła.
            Wtedy Eneasz, co mężem był najdzielniejszym wśród Trojan,
       zabił Diokla dwóch synów: Kretona i Orsilocha.
       Ojciec ich w Ferze przebywał. Gród to był pięknie wzniesiony,
       obfitujący w dostatki. Ród od Alfeja pochodził,
545       rzeki toczącej szerokie wody przez ziemię Pylosu.
       Strumień ten Orsilochowi dał życie i nad licznymi
       dał mu panować ludami. Orsiloch był ojcem Diokla
       z duszą wyniosłą. Diokles miał dwoje dzieci, bliźnięta:
       Kreton, a drugi Orsiloch - wszelakich walk byli świadomi.
550       Kiedy dorośli, obydwaj razem na czarnych okrętach
    do Ilionu z innymi wraz Argiwami przybyli
       Agamemnona czci bronić, za Menelaja cześć walczyć,
       obu Atrydów. Lecz straszny los tam ich śmiercią dosięgnął.
       Młodym dwóm lwiątkom podobni, które na górach wysokich
555       były przez matkę chowane w głębokiej leśnej gęstwinie,
       zdolne niebawem porywać woły i owce tuczone,
       także na ludzkie osady napadać, aż w końcu same
       giną, obydwa zabite przez ludzi ostrzem spiżowym -
       tak z Eneasza rąk padli jak te lwy męstwem zuchwałe,
560       obaj i legli na ziemi niby dwie jodły wyniosłe.
            Śmiercią obydwóch zgnębiony kochanek Aresa, Menelaj,
       szedł pośród pierwszych szeregów okryty spiżem promiennym,
       włócznią potrząsał. A męstwo Ares mu w sercu rozpalił,
       pragnąc, ażeby go ręka Eneaszowa ugięła.
565       Kiedy go ujrzał Antiloch, wielkodusznego Nestora
       syn, przez czołowe szeregi przeszedł, o ludów pasterza
       bojąc się, aby nie uległ i trudu ich nie zmarnował.
       Szli więc, trzymając ramiona i ostrza włóczni ku sobie
       wzajem zwrócone. Obydwaj płonęli pragnieniem walki.
570       Wreszcie przystanął Antiloch obok pasterza narodów.
       Wtedy nie dotrwał Eneasz, chociaż tak skory do bitwy,
       widząc, jak tamtych dwu mężów stanęło jeden przy drugim.
       Wtedy ci dwaj, gdy poległych do wojsk achajskich zawlekli,
       ciała dwóch tamtych nieszczęsnych do rąk przyjaciół złożyli,
575       sami zaś w pierwsze szeregi wrócili, znów stając do walki.
            Tam Pylajmena zabili, co Aresowi był równy,
       Paflagończyków z tarczami wodza o duszy wyniosłej.
       Jego to właśnie Atryda, wsławiony włócznią Menelaj,
       pchnął, kiedy stał, swoim grotem i wprost w obojczyk ugodził.
580       Znowu Antiloch Mydona, woźnicę, syna Atymnia,
       który kierował zaprzęgiem, w staw ramieniowy ugodził
       głazem, gdy końmi zawracał bystrymi, o mocnych kopytach.
       Z dłoni mu lejce zdobione kością słoniową wypadły
       w pył. A Antiloch przystąpił i mieczem ciął go po skroni,
585       tak że ten, dysząc, natychmiast na twarz z pięknego się stoczył
       wozu i głową w dół runął, zaryty w ziemię ramieniem.
       Długo tak tkwił, bo natrafił na sypki piach i głęboki,
       nim zawadziły o niego konie, strącając na ziemię.
       Konie zaś pognał Antiloch w stronę obozu Achajów.
590            Spostrzegł ich Hektor i poznał, i zaraz ku nim popędził
       z krzykiem. A za nim w ślad poszły trojańskie zwarte falangi
       mężne. Na czele ich Ares szedł i czcigodna Enyo,
       Zamęt wojenny i wrzawa kroczyły razem z boginią.
       Ares zaś włócznią olbrzymią z jesionu potrząsał w swym ręku
595       i to Hektora wyprzedzał, to śladem jego stóp kroczył.
            Zadrżał, gdy zoczył Hektora, Diomedes o głosie donośnym.
       I tak jak człowiek idący szeroką równiną przystaje
       w drodze, wstrzymany prądami strumienia, co spływa do morza,
       widząc, jak burzy się pianą, i cofa się wstecz zatrwożony -
600       tak się wycofał Tydejda i rzekł do wojska te słowa:
    "Drodzy, dlaczego boskiego tak podziwiamy Hektora,
       że niezawodnie swą włócznię miota, że dzielny wojownik?!
       Przecież bóg jakiś jest zawsze przy nim i chroni od zguby!
       Teraz też przy nim jest Ares, do śmiertelnego człowieka
605       bardzo podobny. Więc dalej, do Trojan twarzą zwróceni
       wstecz idźmy, walki szalonej z bogami nie podejmując".
            Tak powiedział. Trojanie tymczasem już blisko podeszli.
       Hektor tam zabił dwóch mężów w wojennym rzemiośle ćwiczonych.
       Byli na jednym rydwanie - Menestes, a z nim Anchijalos.
610            Zdjęty litością wnet Ajas, potężny syn Telamona,
       stanął w pobliżu i cisnął włócznię siejącą blaskami.
       Trafił w Amfiosa, Selaga syna, co w Paisos
       mieszkał, bogaty w wszelakie dobra i włości, lecz Mojra
       iść mu kazała w przymierzu z Pryjamem i jego synami.
615       Teraz go syn Telamona, Ajas, w pas lśniący ugodził;
       włócznia, co długi rzucała cień, w brzuchu mu się zaryła.
       Runął z hałasem na ziemię. Przyskoczył Ajas wspaniały,
       aby mu zbroję zwlec. Wtedy Trojanie go zasypali
       chmurą pocisków. Z nich wiele w tarczy Ajasa utkwiło.
620       Ajas wsparł stopę na zwłokach i grot wyszarpnął spiżowy
       z ciała martwego. Jednakże rynsztunku pięknej roboty
       z ramion mu ściągnąć nie zdołał. Rażono go pociskami.
       Zląkł się ponadto strasznego ataku Trojan walecznych,
       gdyż nacierali nań liczni oraz waleczni z włóczniami,
625       więc choć potężny i dzielny, i w boju nieustraszony,
       został odparty i cofnąć się musiał przed siłą mnogości.
            Takie więc trudy znosili wśród walki nieubłaganej.
       Tlepolemosa dzielnego, wielkiego syna Herakla,
       Mojra potężna przeciwko Sarpedonowi zwróciła
630       bogom równemu. Gdy obaj śpiesząc, wzajemnie do siebie
       blisko podeszli, przemówił pierwszy Tlepolem, wnuk Dzeusa,
       który obłoki gromadzi, i wypowiedział te słowa:
            "Mój Sarpedonie, doradco Lyków! Mów, jaka konieczność
       zmusza cię, abyś tu przybył, drżąc, wojny spraw nieświadomy.
635       Fałsz to, co głoszą, żeś z rodu Dzeusa, co dzierży egidę!
       Jeszcze ci wiele brakuje, abyś tym mężom dorównał,
       którym dał życie Dzeus władca w pradawnej erze ludzkości.
       Takim, jak to powiadają, miał być Herakles potężny,
       ojciec mój nieustępliwy w mozołach, mąż o lwiej duszy,
640       który tu kiedyś przypłynął po konie Laomedonta,
       mając sześć tylko okrętów i ludzi liczbę niewielką,
       z nimi Ilionu gród zburzył, pustosząc miasta ulice.
       W tobie zaś dusza jest licha i wojsko twoje marnieje.
       Mniemam, że wielkiej pomocy z ciebie dla Trojan nie będzie,
645       mimo że z Lykii przybyłeś, choćbyś był nawet dzielniejszy,
       gdyż pokonany przeze mnie do bram Hadesu odejdziesz".
            Na to mu tak odpowiedział Sarpedon, Lyków dowódca:
            "Tlepolemosie, to prawda, że Ilion zburzył Herakles,
       mszcząc się za lekceważenie pysznego Laomedonta,
650       który niepomny dobrodziejstw zelżył go złymi słowami
    i nie chciał koni mu oddać, choć ten szedł po nie z daleka.
       Ale dziś ciebie ostrzegam, że padniesz i czarna Kera
       z moich rąk ciebie dosięgnie. Przez celny cios mojej włóczni
       chwałę ja zyskam, a Hades sławny źrebcami twą duszę".
655            Tak powiedział Sarpedon. W lot jesionową swą włócznię
       podniósł Tlepolem i długie dwaj przeciwnicy oszczepy
       z rąk jednocześnie cisnęli. Sarpedon w szyję ugodził,
       w sam środek, Tlepolemosa. Na wskroś się ostrze przedarło,
       oczy zaś ugodzonego ponura noc przesłoniła.
660       Zdążył jednakże Tlepolem pchnąć Sarpedona swą włócznią
       długą w bok lewy i trafił. Na wskroś się ostrze przedarło.
       W kości grot utkwił, lecz ojciec teraz go jeszcze ocalił.
            Więc Sarpedona boskiego chwycili wnet towarzysze,
       uprowadzając go z bitwy. Ciężyła mu długa włócznia,
665       która się wlokła poza nim, bo nie pomyślał nikt o tym,
       żeby mu z biodra wyciągnąć włócznię z jesionu. Wygodniej
       byłoby kroczyć rannemu, lecz bitwą byli zajęci.
            A Tlepolema o pięknych nagolenicach Achaje
       z pola zabrali i nieśli. Spostrzegł go boski Odysej.
670       Męstwo przejęło mu duszę i miłe serce wzburzyło.
       Zaczął głęboko rozważać w umyśle swoim i duchu,
       czy syna Dzeusa, co gromy donośne ciska, dosięgnąć,
       czy Lyków całą gromadę w odwet żywota pozbawić.
       Lecz nie dopuścił los, aby Odysej o duszy wyniosłej
675       ostrzem spiżowym pokonać potomka mógł Dzeusowego.
       Myśl Odyseja do tłumu Lyków Atena zwróciła.
       A więc pokonał Kojrana i Alastora, i Chromia,
       i Alkandrosa, i Halia, Prytana i Noemona.
       Więcej by Lyków położył na pewno boski Odysej,
680       gdyby nie nadbiegł sam Hektor o hełmie wiejącym kitami,
       wielki, do pierwszych szeregów, błyszczącym spiżem okryty,
       postrach niosący Danajom. Bardzo się nim uradował
       syn Dzeusa, dzielny Sarpedon, i skargę zawarł w tych słowach:
            "Synu Pryjama, nie pozwól, abym tu leżąc, Danajów
685       stał się zdobyczą, uratuj mnie! Niech opuści mnie życie
       w mieście, tam u was, gdy nie jest mi przeznaczone do domu
       kiedyś swojego powrócić i miłej ziemi ojczystej,
       żonę kochaną radując i syna, dziecko nieletnie".
            Tak powiedział. Lecz Hektor o hełmie wiejącym kitami
690       minął rannego bez słowa, bo pragnął, aby czym prędzej
       atak odeprzeć Argiwów i dusze wyszarpnąć z tak wielu.
       A Sarpedona, co bogom był równy, szlachetni druhowie
       usadowili pod dębem Dzeusa, co dzierży egidę.
       Zaraz mu włócznię z jesionu, co tkwiła w biodrze, wyjmuje
695       mężny Pelagon. Był zawsze mu towarzyszem kochanym.
       Dusza opuszcza rannego i mrok jego oczy okrywa.
       Oddech jednakże pochwycił, przez Boreasza owiany
       tchnieniem ożywczym, co prędko krzepi osłabłą w nim duszę.
            Widząc Aresa Argiwi i w spiż zakutego Hektora,
700       nie wycofują się szybko w stronę swych czarnych okrętów
     ani prą naprzód wśród walki, ale do tyłu powoli
       ciągle cofają się. Ares dał poznać się im wśród Trojan.
            Kogo wpierw, kogo na końcu miłego życia pozbawił
       Hektor, Pryjama waleczny syn, i bóg Ares spiżowy?
705       Więc Teutranta pierwszego oraz woźnicę, Oresta,
       etolijskiego Trechosa i Ojnomaosa z Helenem,
       synem Ojnopa, i wreszcie Oresbia o pasie błyszczącym,
       który siedzibę miał w Hyli, gdzie wielkie skarby zgromadził,
       obok zatoki Kefizis; tam również inni Beoci
710       zamieszkiwali i dobra mieli ogromnie bogate.
            Kiedy spostrzegła to Hera, o białych ramionach bogini,
       że tak padają Argiwi w zamęcie bitwy okrutnej,
       zaraz do Pallas Ateny te słowa rzekła skrzydlate:
            "Biada nam, córo Niezłomna Dzeusa, co dzierży egidę,
715       gdyż obietnice zawodne otrzymał od nas Menelaj,
       że do ojczyzny powróci jako zdobywca Ilionu.
       Czyż Aresowi zgubnemu tak szaleć nie przeszkodzimy?
       Nuże więc, razem pomyślmy, jak im skuteczną dać pomoc".
            Tak powiedziała. Nie była jej nieposłuszna Atena.
720       Więc zaprzęgając rumaki, naczółki im złote włożyła
       Hera, odwieczna bogini, córa wielkiego Kronosa.
       Hebe jej koła na osie żelazne rydwanu zakłada,
       krągłe, wykute ze spiżu, ośmioma szprychami wzmocnione.
       Są niezniszczalne ich dzwona złociste, na zewnątrz ujęte
725       ciasną obręczą ze spiżu lśniącego, co cieszy spojrzenie.
       Błyszczą się piasty srebrzyste, pięknie z dwóch stron wytoczone.
       W dwuosobowym rydwanie podtrzymywały siedzenie
       pasy złociste i srebrne, a dwie poręcze dokoła
       wóz otaczały. Ze srebra był dyszel. Na jego zaś szczycie
730       jarzmo ze złota nakłada Hebe i uprząż przesuwa
       piękną, złocistą. Następnie Hera pod jarzmo wprowadza
       swe bystronogie rumaki, żądna zamętu i bitwy.
            Wtedy Atena w lot, córa Dzeusa, co dzierży egidę,
       w ojca domostwie swój peplos miękki i barwny zdejmuje,
735       pięknie własnymi rękami utkany i ozdobiony,
       aby na siebie wdziać pancerz Dzeusa, co chmury gromadzi;
       zbroję nakłada, by udział wziąć w opłakanej tej wojnie.
       Na barki swoje narzuca chwastami ozdobną egidę,
       straszną, bo dreszcz wzbudzający postrach dokoła ją wieńczy.
740       Jest w niej Niezgoda i Przemoc, Napadu zgiełk i ścigania,
       jest także głowa Gorgony, lęk budzącego potwora,
       groźna, okropna, przez Dzeusa egidodzierżcę stworzona.
       Dwuprzyłbicowy włożyła hełm o poczwórnym grzebieniu,
       cały ze złota. Na wojsko stu miast na pewno by starczył.
745       Nogą wstąpiła na rydwan lśniący i włócznię ujęła
       ciężką, olbrzymią i twardą, która zwycięża szeregi
       mężów herosów, na których gniew spadnie córy Dzeusowej.
            Hera smagnęła biczyskiem zniecierpliwione rumaki -
       same rozwarły się wrota nieba przez Hory strzeżone;
750       im powierzony jest Olimp i całe niebo szerokie,
    mogą otworzyć lub zamknąć cienistej chmury zasłonę.
       Więc skierowały boginie wspięte do biegu rumaki
       w stronę Kronidy. Sam siedział od innych bogów z daleka,
       na najgórniejszym ze szczytów Olimpu o wielu wierzchołkach.
755       Hera, o białych ramionach bogini, wstrzymała tam konie
       i zapytała Kronidę, możnego Dzeusa, słowami:
            "Dzeusie, nasz ojcze! Czy gniewu nie czujesz za czyny Aresa,
       który tak wielu wygubił mężów z narodu Achajów,
       ładu jakiegoś niepomny? Żal mnie przejmuje. Natomiast
760       cieszy się z tego Kipryda i srebrnołuki Apollon,
       że nakłonili tamtego, co nie zna sprawiedliwości.
       Dzeusie, nasz ojcze, czy będziesz gniewał się na mnie, jeżeli
       ciosem dosięgnę Aresa i wygnam z walki okrutnej?".
            Na to jej tak odpowiedział Dzeus, co obłoki gromadzi:
765            "Wypraw więc żywo przeciwko niemu zwycięską Atenę,
       co najdotkliwsze mu ciosy zwykła zadawać wśród walki".
            Tak powiedział. Z radością słuchała go białoramienna
       Hera bogini. Zacięła konie. Posłusznie ruszyły,
       środkiem cwałując pomiędzy gwiaździstym niebem i ziemią.
770       Ile promiennej przestrzeni ogarnie człowiek oczami,
       patrząc ze skały na morze koloru ciemnego wina,
       tyle zawierał skok każdy pędzących z rżeniem rumaków.
       Gdy już do Troi przybyły nad rzeki wzdęte falami,
       gdzie Simoejsu prąd wartki łączy się z prądem Skamandra,
775       konie wstrzymała tam Hera, białoramienna bogini.
       Zaraz wyprzęgła je z wozu i chmurą cienistą okryła.
       Aby nakarmić je, wydał ambrozję nurt Simoejsu.
            Obie boginie szły niby dwie gołębice spłoszone,
       płonąc pragnieniem, by przynieść ratunek mężom Argiwów.
780       Kiedy na miejsce przybyły, gdzie liczni i najwaleczniejsi
       stali dokoła Diomeda, świetnego jeźdźca, gromadą
       zwartą, podobni lwom, które swą zdobycz żywcem zżerają,
       albo do krzepkich odyńców o sile niewyczerpanej -
       tam przystanęła bogini Hera o białych ramionach
785       z krzykiem, przybrawszy Stentora postać o głosie spiżowym,
       który mógł wydać głos taki, jak wspólny krzyk pięćdziesięciu:
            "Hańba Argiwi! Wy tchórze, mężni z wyglądu jedynie!
       Póki do bitwy wyruszał wraz z wami boski Achilles,
       póty Trojanie za bramę Dardańską nie wychodzili
790       nigdy. Lękali się bowiem potężnej włóczni Achilla,
       ale dziś z dala od miasta przy waszych walczą okrętach".
            Tak powiedziała i w każdym zapał i męstwo wznieciła.
       Pallas Atena tymczasem szła śpiesznie do syna Tydeusa
       i odnalazła Diomeda władcę przy koniach i wozie.
795       Ranę swą chłodził, tę, którą Pandaros strzałą mu zadał,
       spływał mu bowiem pot na nią spod szerokiego rzemienia
       tarczy okrągłej. Oblany był potem. Bolała go ręka.
       Rzemień więc uniósł do góry i z ręki czarną krew ścierał.
       Pallas Atena, o jarzmo rumaków wspierając się, rzekła:
800            "Mało do ojca podobny syn urodzony z Tydeusa!
    Wprawdzie ów wzrost miał niewielki, lecz jaki to był wojownik!
       Nawet w tym czasie, gdy sama nie pozwoliłam mu walczyć
       ani uderzać gwałtownie, gdyż od Achajów daleko
       do Teb z poselstwem wyruszył pomiędzy licznych Kadmejów,
805       gdy mu kazałam w pałacu jak najspokojniej ucztować -
       wytrwać nie zdołał, lecz mając duszę jak zawsze waleczną,
       młódź do zawodów wyzywał kadmejską i wszystkich zwyciężał
       łatwo, bo byłam w spotkaniach pomocą mu niezawodną.
       Teraz stanęłam przy tobie i będę ciebie chroniła,
810       lecz rozkazuję ci śmiało walczyć przeciwko Trojanom.
       Może to bitwy trud wielki osłabił twoje kolana
       albo strach spętał, co serce odbiera? I odtąd nie wolno
       zwać ci się synem Tydeusa, dzielnego syna Ojneusa".
            Na to jej tak w odpowiedzi odrzekł potężny Diomedes:
815            "Wiem, żeś bogini i córa Dzeusa, co dzierży egidę,
       więc rzetelnymi ci słowy odpowiem i nic nie ukryję:
       strach mnie nie spętał, co serce odbiera, nie zmogło znużenie,
       tylko pamiętam dokładnie rozkazy przez ciebie wydane -
       błogosławionych mi bogów kazałaś w spotkaniu unikać,
820       wszystkich, lecz gdy Afrodyta, Dzeusowa córa, do bitwy
       stanie, tę mogłem jedynie ugodzić swym ostrzem spiżowym.
       Więc ustąpiłem sam z pola i innym także Argiwom
       rozkaz wydałem, by przy mnie tu zgromadzili się wszyscy.
       Przecież wiem dobrze, że Ares jest wodzem bitwy dzisiejszej".
825            Na to odrzekła bogini, o jasnych oczach Atena:
            "Sercu mojemu najmilszy Diomedzie, synu Tydeusa,
       już nie unikaj w spotkaniu Aresa i nieśmiertelnych
       innych, bo ja dziś dla ciebie będę niezłomną obroną.
       Skieruj więc wprost na Aresa konie o mocnych kopytach,
830       uderz nań z bliska i niech cię Ares gwałtowny nie trwoży,
       plaga śmiertelnych, szaleniec, co wspiera jednych i drugich -
       Herze i mnie tak niedawno uroczystymi słowami
       przyrzekł iść przeciw Trojanom, a wspomóc w walce Argiwów,
       teraz pomaga Trojanom, a o Achajach zapomniał".
835            Rzekła tak i Stenelosa pchnęła z zaprzęgu na ziemię,
       z tyłu sięgając ramieniem. Stenelos szybko zeskoczył.
       Sama zaś miejsce zajęła obok boskiego Diomeda,
       żądzą walk płonąc, bogini. Oś zaskrzypiała bukowa
       głośno pod groźną boginią i mężem najwaleczniejszym.
840       Bicz pochwyciła i lejce Pallas Atena, natychmiast
       w stronę Aresa kierując konie o mocnych kopytach.
       Ten Perifanta olbrzyma właśnie śmiertelnie ugodził,
       najmężniejszego z Etolów, syna sławnego Ochezja.
       Życia pozbawił go Ares. Natomiast Pallas Atena
845       hełm Hadesowy przywdziała, żeby jej Ares nie dojrzał.
            Kiedy morderca śmiertelnych, Ares, Diomeda zobaczył,
       w lot Perifanta olbrzyma w tym samym miejscu zostawił
       rozciągniętego na ziemi, gdzie przedtem wyszarpał zeń duszę.
       Sam zaś naprzeciw Diomeda, co jeźdźcem był świetnym, poskoczył.
850       Kiedy zbliżyli się obaj, wzajemnie śpiesząc do siebie,
    podniósł się Ares i ponad jarzmem i koni lejcami
       cisnął swą włócznię spiżową, ażeby wyszarpnąć zeń duszę.
       Lecz ją chwyciła bogini, o jasnych oczach Atena,
       i odtrąciła z rydwanu, więc ta przeleciała na próżno.
855       Wtedy Diomedes o głosie donośnym wnet cisnął z kolei
       włócznię spiżową. Kieruje tę zaraz Pallas Atena
       w dolną część brzucha Aresa, tu, gdzie pancerza płat sięga.
       W cel zamierzony grot trafił i piękną skórę przeorał.
       Włócznię wyrwała bogini. Okropnie Ares spiżowy
860       krzyknął - tak jak jedenaście albo dwanaście tysięcy
       mężów na wojnie, gdy wiodą bój nienawistny Aresa.
       Na to wołanie przeniknął dreszcz i Achajów, i Trojan,
       trwogą przejętych, tak Ares bitwy niesyty zawrzasnął.
            Jaki wydaje się przestwór od chmur żałobnych ponury,
865       kiedy wiatr zerwie się wściekły po całodziennym upale -
       takim się wydał Tydejdzie Diomedesowi spiżowy
       Ares, gdy razem z chmurami wstępował w niebo szerokie.
       Przybył natychmiast do bogów na szczyt stromego Olimpu.
       Zasiadł przy Dzeusie Kronidzie i obolały na duszy
870       krew nieśmiertelną mu wskazał, co wysączała się z rany,
       i rozżaleniem przejęty wyrzekł te słowa skrzydlate:
            "Dzeusie, mój ojcze! Czy widząc złe czyny, gniewu nie czujesz?
       Zawsze jesteśmy, bogowie, najbardziej poszkodowani
       postępowaniem tych innych, gdy ludziom pomoc niesiemy.
875       Wszyscy jesteśmy przeciwko tobie, boś córę szaloną
       zrodził, co zgubę nam niesie, czynom oddana przeklętym.
       Przecież my, wszyscy bogowie, mieszkańcy wiecznego Olimpu,
       tobie jesteśmy posłuszni i każdy ulega twej mocy,
       ale tej nigdy nie skarcisz ani słowami, ni czynem,
880       jeszcze pobudzasz ją, przecież to twoje dziecko rodzone.
       Ona skłoniła Diomeda, dumnego syna Tydeusa,
       aby dziś nam, nieśmiertelnym bogom, swą pychą zagrażał.
       Najpierw zuchwale w dłoń zranił przy samym zgięciu Kiprydę,
       potem przeciwko mnie stanął, podobny sam do demona.
885       Nogi mnie tylko uniosły szybkie, inaczej bym długo
       musiał cierpienia sam znosić w ogromnym tłumie poległych
       albo moc życia utracić pod jego ciosem spiżowym".
            Spojrzał złym okiem i tak rzekł Dzeus, co obłoki gromadzi:
            "Siedząc tu, skarg swych zaniechaj! Zwodzisz i jednych, i drugich.
890       Jesteś mi wrogi najbardziej ze wszystkich bogów Olimpu,
       miła ci bowiem jest zawsze niezgoda, bitwa i wojna.
       Matki jest w tobie zawziętość i upór nieprzełamany,
       Hery; z niemałym ją trudem poskramiam ja sam słowami.
       Sądzę, że twoje cierpienia z jej wynikają porady.
895       Ale pozwolić nie mogę, byś dłużej znosił te bóle,
       ród twój ode mnie pochodzi i ze mnie cię matka zrodziła.
       Gdyby to inn y bóg jakiś tobie, okrutny, dał życie,
       w większą głąb byłbyś niż Dzieci Urana dawno strącony".
            Tak powiedział i kazał wyleczyć go Pajeonowi.
900       A więc Pajeon mu leki przyłożył uśmierzające
     i wnet uzdrowił, bo przecież los go nie ścigał śmiertelny.
       I tak jak biały płyn mleka zaraz pod sokiem figowym
       krzepnie i ścina się prędko mieszany ręką człowieka -
       tak okrutnego Aresa prędko uleczył Pajeon.
905       Hebe obmyła go później i strojnie go przyodziała,
       a on przy Dzeusie Kronidzie siadł dumny ze swojej chwały.
            Obie boginie do domu Dzeusa wielkiego wracały:
       Hera argiwska i Pallas Atena alalkomenejska,
       które od mordów wstrzymały Aresa - zgubę śmiertelnych.

Pieśń VI. Pożegnanie Hektora z Andromachą.

    Tak więc Achajów i Trojan bój opuścili bogowie.
       Walka w tej stronie, to w tamtej wre na równinie bez przerwy,
       włócznie zwracają się jednych przeciwko drugim spiżowe
       między bystrymi nurtami Ksantosu i Simoisu.
5            Telamonida, z Ajasów pierwszy, obrona Achajów,
       Trojan falangi zdruzgotał i światło życia zapewnił
       swym towarzyszom, gdy zabił wśród Traków najdzielniejszego.
       Był to potężny Akamas, syn Eussora możnego.
       Najpierw ugodził go w grzebień na hełmie z końskimi kitami.
10       W czole grot utkwił spiżowy i przez kość czaszki do końca
       przeszedł głęboko. I zaraz ciemność mu oczy zakryła.
            Dzielny Diomedes o głosie donośnym pokonał Aksyla
       Teutranidę, mieszkańca Arisby zabudowanej
       pięknie. Miał w życiu dostatek i bardzo go ludzie kochali,
15       bo podejmował gościnnie wszystkich, mieszkając przy drodze.
       Ale go nikt nie osłonił z przyjaciół od nędznej zagłady,
       wcześniej stanąwszy do walki. Obydwóch zabił Diomedes,
       z towarzyszami. Kalezjos zaprzęgiem jego kierował
       tego dnia jako woźnica. Obydwaj poszli pod ziemię.
20            Euryjalos zdarł zbroję z Dresosa i Ofeltiosa.
       Potem Ajsepa jął ścigać oraz Pedasa. Tych Nimfa,
       Abarbareja, zrodziła Bukolionowi bez skazy.
       Bukolion cześć budzącego Laomedonta był synem,
       z rodu najstarszy, w ukryciu przez swoją matkę zrodzony.
25       Kiedy pasł owce, połączył się z Nimfą miłością i łożem,
       która ulegle mu chłopców bliźniaczych dwóch urodziła.
       Właśnie tym siłę życiową i mocne rozwiązał kolana
       syn Mekisteusa i z ramion każdego z nich ściągnął zbroję.
            Astyalosa powalił w proch Polypojtes waleczny,
30       gdy Pidytesa z Perkoty w lot Odyseusz rozbroił
       drzewcem spiżowym, a Teukros - boskiego Aretaona.
       Zaś Ablerosa - Antiloch, syn Nestorowy, swą włócznią
       zgładził świetlistą, Elata - nad wodze wódz Agamemnon;
       mieszkał Elatos nad brzegiem Satnioejsu wartkiego
35       w dumnym Pedasie. Fylaka trafił Leitos bohater
       podczas ucieczki. Eurypyl - Melantijosa rozbroił,
       a Menelaos o głosie donośnym - Adrasta pochwycił
       żywcem. Spłoszyły się jego konie na krwawej równinie
       i w tamaryszku pachnący krzak zaplątane złamały
40       w zaokrąglonym rydwanie przód dyszla. Same skoczyły
       kłusem do miasta jak inne gnane przestrachem rumaki.
       On zaś potoczył się z wozu na łeb i runął przy kole
       twarzą w kurzawę. Zobaczył to Menelaos Atryda,
       podbiegł ku niemu w lot z włócznią cień rzucającą na ziemię
45       długi. Adrastos jął błagać, objął zwycięzcy kolana:
            "Przyjmij zapłatę, Atrydo, za moje życie. Dostaniesz
       okup bez ceny. Bogaty mój ojciec i skarbów ma wiele:
       spiżu i złota, i rzeczy pięknie wykutych z żelaza.
       Ojciec ci za mnie z radością da okup nieprzeliczony,
50       jeśli się dowie, żem został żyw przy okrętach Achajów".
    Tak powiedział i serce nakłonił w piersiach Atrydy.
       Prędko zamierzał go oddać towarzyszowi, do lotnych
       aby go zabrał okrętów, gdy podszedł wódz Agamemnon
       szybko naprzeciw i groźnie napominając, zakrzyknął:
55            "Biada ci, Menelaosie! Tak o tych ludzi się troszczysz
       czule? Czy z tobą Trojanie najlepiej postępowali
       w domu? Niech skrycie nie ujdzie przed nieuchronną zagładą
       z naszych rąk żaden, z tych nawet, którzy u matki są w łonie
       przed urodzeniem noszeni. I ci nie ujdą, lecz wszyscy
60       zginą w Ilionie bez prawa pogrzebu i zapomniani".
            To powiedziawszy, bohater serce w swym bracie odmienił,
       mówiąc, jak los nakazywał. Menelaj zaraz odsunął
       bohaterskiego Adrasta rękę, a wódz Agamemnon
       pchnął go w dół brzucha. Ten runął. Wtedy Atryda, stanąwszy
65       nogą na jego pierś, włócznię wyszarpnął zeń jesionową.
       Wtedy wzywając Argiwów, zawołał Nestor donośnie:
            "Drodzy i bohaterscy Danaje, Aresa czciciele!
       Niechże nikt teraz swej części łupu z poległych nie bierze,
       z tyłu zostając, by unieść, ile się da, ku okrętom.
70       Pozabijajmy wpierw wrogów. Później będziemy bezpiecznie
       ciała umarłych obdzierać z rynsztunków pośród równiny".
            To powiedziawszy, podniecił we wszystkich gniew i wzburzenie.
       Wtedy na pewno Trojanie ścigani przez bitnych Achajów
       wpadliby znów do Ilionu, słabością własną zmożeni,
75       jeśliby przy Eneaszu i przy Hektorze nie stanął
       syn Pryjamowy, Helenos, z wróżbitów wszystkich najlepszy:
            "Ty, Eneaszu, i bracie Hektorze - największy trud zawsze
       Trojan i Lyków spoczywa wciąż na was, bo obaj najlepsi
       w każdym zamyśle jesteście, czy walczyć potrzeba, czy radzić.
80       Stańcie więc tu i wstrzymujcie wojsko przed miasta bramami,
       tu i tam wszędzie przechodząc, ażeby uciekający
       w rękach swych kobiet nie legli na pośmiewisko dla wrogów.
       Kiedy zaś wszystkie falangi do bitwy znów zagrzejecie,
       pozostaniemy, by walczyć wytrwale przeciwko Danajom,
85       choćby najbardziej nękani. Tak nakazuje konieczność.
       Ty zaś, Hektorze, do miasta pójdziesz, by matce powiedzieć
       naszej, ażeby zebrała na zamku wysokim kobiety
       starsze w przybytku bogini, o jasnych oczach Ateny.
       A otworzywszy kluczami wrota domostwa świętego,
90       szatę niech z komnat kobiecych wybierze najbardziej powabną,
       najobszerniejszą i przez nią najwięcej ze wszystkich lubianą -
       tę na kolanach niech złoży bogini Ateny z pokorą,
       przyobiecując w świątyni z dwunastu jałówek ofiarę,
       niezaprzęganych do jarzma i jednorocznych. Niech błaga
95       o zmiłowanie nad miastem, żonami Trojan i dziećmi.
       Niechaj Atena przed synem Tydeusa nasz Ilion osłoni,
       w rzucie swej włóczni okrutnym, w pościgu wodzem straszliwym,
       który jest z wszystkich Achajów - tak twierdzę - najpotężniejszy.
       Nawet Achilles, obrońca mężów, nie tak mnie zatrważa,
100       choć od bogini - jak mówią - pochodzi. Lecz tamten straszliwie
    sroży się. Nikt w zajadłości nie zdoła jemu dorównać".
            Tak powiedział. I Hektor usłuchał brata swojego.
       Z wozu natychmiast zeskoczył w pełnym rynsztunku na ziemię
       i potrząsając ostrymi włóczniami, przeglądał szeregi.
105       Wszystkich zagrzewał do walki, do strasznej podniecał rozprawy.
       Wnet obrócili szeregi i przeciw Achajom stanęli.
       Zaraz Argiwi cofnęli się wstecz i zabijać przestali,
       sądząc, że ktoś z nieśmiertelnych z gwiezdnego nieba przybywa,
       aby pomagać Trojanom. Tak nagle szyk się odwrócił.
110       Hektor zaś Trojan do bitwy przyzywał, wołając donośnie:
            "Nieustraszeni Trojanie i sprzymierzeńcy przesławni!
       Drodzy mi, bądźcie mężami, o harcie ducha pomnijcie,
       teraz gdy sam do Ilionu odejdę, by starcom w obradach
       udział biorącym powiedzieć, a także naszym małżonkom,
115       by hekatombę przyrzekłszy, o pomoc bogów prosili".
            Rzekł i oddalił się Hektor o hełmie wiejącym kitami.
       Po obu kostkach i szyi tłukła go skóra sczerniała
       brzegu krągłego na krańcach tarczy pośrodku wypukłej.
       Glaukos zaś, syn Hippolocha, i syn Tydeusa, Diomedes,
120       walki spragnieni wejść w środek starali się między wojskami.
       Kiedy się wreszcie zbliżyli, wzajemnie idąc ku sobie,
       wtedy odezwał się pierwszy Diomedes o głosie donośnym:
            "Czy, najdzielniejszy, należysz do grona ludzi śmiertelnych?
       Gdyż nie widziałem cię przedtem wśród walki, co mężów obdarza
125       sławą. Lecz teraz o wiele ty sam przewyższyłeś twych wszystkich
       męstwem, czekając na moją włócznię, co rzuca cień długi.
       Z moją potęgą się mierzą nieszczęsnych rodziców synowie.
       Jeśliś jednakże zszedł z nieba, należąc do nieśmiertelnych,
       to nie zamierzam z bogami, co w niebie mieszkają, walczyć.
130       Wszakże i Likurg potężny, syn Dryasa, nie żył zbyt długo,
       kiedy z bogami, co w niebie mieszkają, rozpoczął niesnaski.
       Szalejącego on kiedyś Dyjonizosa piastunki
       ścigał na świętym Nysejon. Wszystkie strwożone rzuciły
       tyrsy bakchiczne na ziemię, przez mężobójcę Likurga
135       biczem na woły smagane. A przerażony Dionizos
       w fali zanurzył się morskiej, gdzie go przyjęła Tetyda
       przestraszonego. Bo mocno drżał przed Likurga groźbami.
       A na Likurga zawrzeli gniewem szczęśliwi bogowie.
       Syn go Kronosa oślepił i Likurg nie żył już długo,
140       wszyscy go bowiem wieczyści znienawidzili bogowie.
       Więc z szczęśliwymi bogami ja także nie pragnę walczyć.
       Ale gdy jesteś z śmiertelnych, co żywią się ziemi plonami,
       przybliż się do mnie, a prędzej dosięgniesz progu zagłady".
            Na to mu tak odpowiedział syn Hippolocha przesławny:
145            "Czemu mnie pytasz o ród mój, Tydejdo o duszy wyniosłej?
       Taki już los ludzkich rodów jak losy nietrwałych liści -
       jedne na ziemię wiatr zrzuca liście, a inne wydaje
       rozkwitający las, kiedy zbliża się pora wiosenna.
       Z rodem człowieczym to samo: jeden rozkwita, a drugi
150       pada. Opowiem - jeżeli chcesz poznać, by dobrze już wiedzieć -
     jaki jest ród mój, choć ludziom te dzieje dobrze są znane.
       W mieście Efyrze, w zakątku Argos, gdzie dobrej nie braknie
       paszy dla koni, żył Syzyf najprzebieglejszy wśród ludzi,
       syn Ajolosa. Ów Syzyf miał także syna Glaukosa,
155       a zaś z Glaukosa zrodzony był Bellerofon bez skazy.
       Tego pięknością bogowie i pełną powabu siłą
       obdarowali. Lecz Projtos gotował mu w duszy zagładę.
       Z granic go państwa swojego wypędził, bo był najsilniejszy
       spośród Argiwów. Dzeus bowiem pod jego berło ich oddał.
160       Żona Projtosa, Anteja boska, gorąco pragnęła
       złączyć się tajną miłością z nim, lecz nie mogła nakłonić
       Bellerofonta, bo ten był rozważny i w sercu uczciwy.
       Wtedy, kłamliwa, do męża, króla Projtosa, wyrzekła:
            ŤAlbo sam umrzyj, Projtosie, lub zabij Bellerofonta,
165       który chciał ze mną miłością połączyć się wbrew mej woliť.
       Tak powiedziała. Gniew przejął władcę, gdy o tym usłyszał.
       Chociaż uniknął zabójstwa, bo tego lękał się w duszy,
       ale do Lykii go wysłał, dodając znaki zbrodnicze.
       Wiele wypisał zabójczych słów na tabliczkach złożonych,
170       każąc je ojcu swej żony oddać. Przez niego miał zginąć.
       Udał się więc Bellerofon do Lykii pod bogów osłoną.
       Kiedy już przybył na miejsce, nad Ksantu wody płynące,
       przyjął go władca dostojny szerokiej Lykii łaskawie -
       dziewięć dni gościł i dziewięć cielców poświęcił w ofierze.
175       Lecz gdy w dziesiątym dniu wzeszła różanopalca Jutrzenka,
       zaczął go pytać o wszystko i chciał te znaki zobaczyć,
       jakie od zięcia, Projtosa, przynosił mu Bellerofont.
       A gdy otrzymał znak zguby przez męża córki przysłany,
       najpierw rozkazał mu zabić Chimerę niepokonaną,
180       która swój ród wywodziła od bogów, a nie od ludzi.
       Z przodu lwem była, od tyłu wężem, a kozą pośrodku,
       strasznie zionącą potężnym, płomiennym ogniem zagłady.
       Ale on zabił Chimerę, ufając bożym wyrokom.
       Miał z Solymami następnie prowadzić wojnę przesławną;
185       z walk najtrudniejszą, jak mówił, z tych, które z ludźmi prowadził.
       I Amazonki, po trzecie, pokonał, mężczyznom równe.
       W końcu, gdy wracał, król uknuł podstępny plan przeciw niemu:
       z Lykii szerokiej zawezwał młodzieńców najwaleczniejszych
       i przygotował zasadzkę; lecz z nich nie powrócił do domu
190       żaden, bo ich Bellerofon pokonał co do jednego.
       Wreszcie, gdy władca waleczność i boski ród jego ocenił,
       w kraju zatrzymał go, córkę dając mu własną za żonę,
       oraz zaszczyty królewskie wszystkie na pół z nim podzielił.
       A Lykijczycy mu ziemi najlepszej ofiarowali
195       piękny szmat, dobry na ogród i do rolniczej uprawy.
       Bellerofonta małżonka zrodziła mu troje dzieci:
       Isandra i Hippolocha, i córkę Laodameję.
       Z Laodameją miłością połączył się Dzeus Kronida.
       Od niej pochodził Sarpedon w spiż zbrojny, bogom podobny.
200       Ale gdy wszyscy bogowie tamtego znienawidzili,
     zaczął się biedak wałęsać sam wśród alejskiej równiny,
       z sercem zgryzotą przeżartym, stroniący od wszystkich ludzi.
       Syna Isandra mu zabrał Ares wciąż wojen niesyty,
       wtedy gdy stanął do walki z Solymów ludem przesławnym.
205       Córkę mu gniewna Artemis o złotych lejcach zabiła.
       Mnie Hippolochos dał życie, z takiego się rodu wywodzę.
       Posłał mnie tu do Troady i nakazywał usilnie,
       abym waleczny był zawsze i męstwem innych przewyższał,
       aby swym ojcom nie przynieść wstydu, co bardziej czci godni
210       wiedli swój żywot w Efyrze i w kraju Lykii szerokiej.
       Z takiego rodu pochodzę i taką to krwią się szczycę".
            Tak powiedział. Rad słuchał Diomedes o głosie donośnym.
       Włócznię wbił w ziemię żywiącą obficie wielu i słowy,
       które jak miód były słodkie, rzekł do pasterza narodów:
215            "Jesteś mi teraz mym gościem po ojcach odziedziczonym.
       Boski Ojneus albowiem Bellerofonta bez skazy
       gościł przed laty w swym domu, przyjmując przez dni dwadzieścia.
       Wtedy z nich jeden drugiemu nawzajem dał piękny podarek:
       świetną purpurą błyszczący pas był podarkiem Ojneusa,
220       darem zaś Bellerofonta złocisty puchar podwójny.
       W domu ten dar zostawiłem, gdym podejmował wyprawę.
       Ojca mojego Tydeusa nie pomnę, bo niemowlęciem
       byłem, jak padł pod Tebami, gdy ginął naród Achajów.
       Teraz więc jesteś mi w Argos ze wszystkich gości najmilszy -
225       w Lykii ty będziesz mnie gościł, jeśli tam kiedy przybędę.
       Więc oszczędzajmy swych włóczni nawzajem w bitwy zamęcie,
       przecież dość Trojan mam innych i sprzymierzeńców przesławnych
       do zabijania, jeżeli da bóg i nogi dościgną.
       Ty zaś masz dosyć Achajów, by ich pokonać, gdy zdołasz.
230       Teraz zamieńmy swe zbroje, aby i inni poznali,
       że uważamy się wzajem za druhów dziedzicznych po ojcach".
            Gdy to powiedział, obydwaj skoczyli z wozów na ziemię,
       jeden drugiego za rękę ujął i przyjaźń zawarli.
       Wtedy to Dzeus Glaukosowi widocznie rozum odebrał,
235       gdyż ten synowi Tydeusa, Diomedesowi, dał zbroję
       złotą wartości stu wołów za spiż wart wołów dziewięciu.
            Hektor tymczasem do Skajskiej doszedł już bramy i dębu
       rozłożystego. Wnet Trojan żony i córki doń biegną
       i obstępują, pytając o synów, braci i krewnych,
240       inne o mężów. A Hektor kazał im modły zanosić
       wszystkim do bogów. Niejedną los oczekiwał złowrogi.
            Kiedy już stanął w domostwie pięknym możnego Pryjama -
       zdobny był pałac w krużganki rzeźbione, a wewnątrz pałacu
       było pięćdziesiąt sypialni z wygładzonego kamienia,
245       jedna przy drugiej wzniesione w pobliżu; synowie Pryjama
       mogli spoczywać przy swoich ślubem związanych małżonkach;
       w dalszej połowie dziedzińca, naprzeciw, dla córek wzniesiono
       komnat dwanaście wyniosłych z wygładzonego kamienia,
       jedna przy drugiej; tam znowu liczni Pryjama zięciowie
250       mogli spoczywać przy swoich czcigodnych, skromnych małżonkach -
    Hektor tam spotkał swą matkę słynną z dobroci, idącą
       do najpiękniejszej z swych córek, uroczej Laodikei.
       Matka przywarła do ręki syna i rzekła te słowa:
            "Po co przybyłeś, mój synu, rzucając walkę okrutną?
255       Bardzo nas gnębią widocznie synowie Achajów niosący
       zgubę, gdy walczą w krąg miasta, jeżeli skłoniło cię serce,
       aby tu przyjść i ze szczytu grodu do Dzeusa wznieść ręce.
       Ale zaczekaj - przyniosę ci wina jak miód słodkiego,
       abyś na cześć ojca Dzeusa i innych bóstw nieśmiertelnych
260       ulał w ofierze, nim zaczniesz sam pić, by zgasić pragnienie.
       Wino sił doda mężowi, jeśli nadmiernie się strudzi,
       tak jak się ty utrudziłeś, w obronie stając swych bliskich".
            Na to rzekł Hektor potężny o hełmie wiejącym kitami:
            "Matko, nie dawaj mi wina, co serce słodyczą napełnia,
265       sił nie odbieraj. Nie mogę przecież zapomnieć o bitwie.
       Boję się wino ulewać Dzeusowi ciemne, nie myjąc
       przedtem rąk. Jestem zbrukany posoką i kurzem bojowym.
       Jakżebym mógł do Kronidy czarnochmurego wznieść modły!
       Ale ty idź do świątyni zwycięskiej Pallas Ateny,
270       idź z wonnościami i zgromadź najdostojniejsze kobiety.
       Szatę weź z komnat kobiecych dla ciebie najbardziej powabną,
       najobszerniejszą, a przy tym najwięcej przez ciebie lubianą -
       tę pięknowłosej Atenie złóż na kolanach w ofierze,
       przyobiecując w świątyni z dwunastu jałówek ofiarę,
275       niezaprzęganych do jarzma i jednorocznych. I błagaj
       o zmiłowanie nad miastem, żonami Trojan i dziećmi.
       Niechaj Atena przed synem Tydeusa nam Ilion osłoni,
       w rzucie swej włóczni okrutnym, w pościgu wodzem straszliwym.
       A więc ty idź do świątyni zwycięskiej Pallas Ateny,
280       ja zaś Parysa odnajdę, aby go skłonić do walki,
       jeśli mnie zechce posłuchać. Och, oby żywcem go ziemia
       mogła pochłonąć! Na wielkie go wyhodował cierpienia
       Dzeus olimpijski - dla Troi, Pryjama i jego dzieci.
       Gdybym go ujrzał, jak schodzi w ciemne pieczary Hadesu,
285       może zdołałaby moja dusza o troskach zapomnieć!".
            Tak powiedział. Hekaba wróciła do komnat wyniosłych
       i poleciła służącym wezwać dostojne kobiety,
       sama zaś zeszła natychmiast do swej pachnącej komnaty.
       Były tam szaty wzorzyste, piękne, rękami utkane
290       kobiet sydońskich. Przed laty do kraju je Aleksander
       sam uprowadził z Sydonu, płynący przez morze szerokie,
       wtedy gdy przywiózł Helenę dostojnym rodem wsławioną.
       Jedną z szat wzięła Hekaba, chcąc złożyć w ofierze Atenie,
       tę najpiękniejszą, najbardziej wzorzystą i najobszerniejszą -
295       lśniła jak gwiazda - ze wszystkich innych leżącą najgłębiej.
       Śpiesznie ruszyła Hekaba, a z nią wiele kobiet dostojnych.
            Gdy przy świątyni Ateny na grodu szczycie stanęły,
       wrota przed nimi rozwarła Teano o twarzy uroczej,
       córka Kissesa, kapłanka i Antenora małżonka.
300       Godność kapłanki jej bowiem Trojanie ofiarowali.
     Z jękiem błagalnym kobiety ręce do Pallas Ateny
       wzniosły, a peplos przyjęła Teano o twarzy uroczej
       i na kolanach złożyła ją pięknowłosej Ateny.
       Potem tak mówić zaczęła do córy wielkiego Kronidy:
305            "Najczcigodniejsza Ateno, patronko miasta, bogini!
       Łaską swą włócznię Diomeda złam, a samego przed bramą
       Skajską rozciągnij w kurzawie, twarzą do ziemi niech padnie.
       Za to złożymy w świątyni ofiarę z dwunastu jałówek,
       niezaprzęganych do jarzma i jednorocznych, jeżeli
310       miasto ocalisz i żony Trojan, i dzieci nieletnie".
            Rzekła tak w modłach, lecz prośbą wzgardziła Pallas Atena.
            Kiedy kobiety błagały córę wielkiego Kronidy,
       Hektor tymczasem do gmachów przybliżył się Aleksandra
       pięknych. On sam je zbudował wraz z ciesielskimi mistrzami,
315       z tymi, co w Troi słynęli jako mistrzowie najpierwsi.
       Ci zbudowali mu piękną sypialnię i dom, i dziedziniec,
       obok Pryjama i blisko Hektora, na miasta szczycie.
       Tam Hektor, Dzeusa kochanek, śpieszył, a włócznię miał w ręku
       długą na stóp jedenaście. Na końcu włóczni jaśniało
320       ostrze spiżowe pierścieniem złocistym wokół ujęte.
       Znalazł Parysa w sypialni. Nad piękną trudził się zbroją,
       tarczą, ozdobnym pancerzem, i łuk obrządzał wygięty.
       Także argiwska Helena wśród swoich kobiet służebnych
       blisko siedziała, pilnując bacznie ich robót misternych.
325       Widząc Parysa jął Hektor łajać lżącymi słowami:
            "Bracie nieszczęsny, niepięknie jest gniew hodować w swej duszy!
       Wojsko marnieje w krąg miasta, dokoła murów warownych
       walcząc bez przerwy. Przez ciebie przecież ta wojna i zamęt
       trwa wokół grodu. Sam pewno nastawałbyś na innego,
330       jeślibyś widział gdzie męża, co stale unika bitwy.
       Nuże więc, wyrusz, nim miasto spłonie we wrogiej pożodze!".
            Na to mu tak Aleksander do bogów podobny powiedział:
            "Słusznie mnie łajesz, Hektorze! To nie jest niesprawiedliwe,
       więc ci odpowiem, a ty mnie zrozumiej i chciej wysłuchać.
335       Gniewu nie czuję na Trojan, nie czuję też nienawiści,
       w domu zostając, lecz chciałem skryć się ze swymi troskami.
       Teraz mnie moja małżonka namową pełną słodyczy
       skłania do walki. Ja także uważam sam, że tak będzie
       lepiej. Zwycięstwo jest bowiem zaszczytnym męża udziałem.
340       Nuże więc! Tylko zaczekaj, aż włożę zbroję Aresa.
       Albo idź! Pójdę za tobą i myślę, że cię doścignę".
            Tak powiedział. A Hektor o hełmie wiejącym kitami
       milczał. Helena doń rzekła te słowa pełne słodyczy:
            "Bracie, ja suka niegodna, niosąca zło, zniesławiona,
345       bodajbym w dniu tym zginęła, kiedy mnie matka zrodziła,
       bodaj zły wicher mnie uniósł porywistymi skrzydłami
       w góry czy w przestrzeń burzliwą huczącej morskiej otchłani -
       tam by zalała mnie fala, nim dokonało się dzieło!
       Jeśli to zło, co nas dręczy, postanowili bogowie,
350       niechbym choć mogła należeć do męża szlachetniejszego,
    który by odczuł zarzuty i niechęć ludzi tak licznych.
       Ale on nie ma rozwagi dziś i potem nie będzie
       nigdy rozważny; i myślę, że skutki tego poczuje.
       Teraz pójdź bliżej i spocznij na tym siedzisku wygodnie,
355       bracie, bo tobie najbardziej trud wojny serce uciska
       przeze mnie, sukę niegodną, i straszny błąd Aleksandra.
       Skazał nas Dzeus na niedolę ogromną, bo ludzie w przyszłości
       będą nasz los w smutnych pieśniach przekazywali potomnym".
            Na to powiedział jej Hektor o hełmie wiejącym kitami:
360            "Do odpoczynku, Heleno, choć lubisz mnie, nie nakłonisz,
       bo nakazuje mi dusza znów stanąć w obronie Trojan!
       Mej obecności na pewno tam pragną, kiedy mnie nie ma.
       Męstwo rozniecaj w Parysie, aby sam poczuł się mężnym.
       Niechaj doścignie mnie szybko, dopóki w mieście przebywam,
365       pragnę pójść bowiem do domu jeszcze, ażeby zobaczyć
       mych domowników i żonę kochaną, i synka małego.
       Teraz nie zgadnę, czy do nich już kiedykolwiek powrócę,
       czy mi bogowie rozkażą paść pod ciosami Achajów".
            To rzekłszy, odszedł wnet Hektor o hełmie wiejącym kitami.
370       Śpiesząc się dotarł niezwłocznie do swego domu pięknego,
       ale białoramiennej tam Andromachy nie zastał.
       Ona ze swoim synkiem maleńkim i strojną piastunką
       poszła na basztę zamkową z lamentem i wyrzekaniem.
       Hektor, gdy w domu nie znalazł szlachetnej swojej małżonki,
375       stanął na progu komnaty i tak do służebnych powiedział:
            "Hejże, podejdźcie, służebne, i mówcie mi prawdę niechybną!
       Dokądże białoramienna odeszła stąd Andromacha?
       Siostry me poszła odwiedzić czy swoje strojne bratowe,
       czy do świątyni Ateny jak inne poszła Trojanki
380       pięknowarkocze, by wspólnie błagać straszliwą boginię?".
            Na to mu zaraz gorliwa odpowiedziała szafarka:
            "Jeśliś nas zaklął, Hektorze, powiem ci prawdę niechybną.
       Ona nie poszła do twoich sióstr ni do strojnych bratowych,
       ani do boskiej Ateny, aby jak inne Trojanki
385       pięknowarkocze o litość błagać straszliwą boginię,
       ale na basztę Ilionu odeszła bardzo strapiona
       wieścią złowrogą, że Trojan ugięła przemoc Achajów.
       Słysząc to, z wielkim pośpiechem wzdłuż murów miasta pobiegła
       jak oszalała. Z nią poszła piastunka z dzieckiem na ręku".
390            Tak powiedziała szafarka. Więc Hektor wybiegł z komnaty.
       Drogą tą samą z powrotem przez piękne pędząc ulice,
       miasto rozległe przemierzył i wnet się zbliżył do bramy
       Skajskiej, przez którą wyjść znowu za mury miał na równinę.
       Tam Andromachę zobaczył biegnącą mu na spotkanie,
395       córkę Eetijona. Bogate dał za nią dary.
       Dumny ów Eetijon mieszkał pod Plakos lesistym,
       w Tebie plakijskiej, i władał Kilików mężnym narodem.
       Jego to córkę za żonę miał Hektor o hełmie spiżowym.
       Aby go spotkać, wybiegła. Za nią kroczyła służebna,
400       która w objęciu trzymała dziecko zupełnie maleńkie,
    Hektorowego syna, co był jak piękna gwiazdeczka.
       Hektor go zwał Skamandriosem. Astyanaks go nazywali
       inni, bo tylko on, Hektor, niezłomnie bronił Ilionu.
       Ojciec uśmiechnął się, patrząc na swego syna w milczeniu,
405       lecz Andromacha tuż przy nim stanęła i łzami zalana,
       dłonią przywarłszy do dłoni małżonka, tak mówić zaczęła:
            "Zgubi cię twoja odwaga, szalony! Ty nie masz litości
       ani nad dzieckiem nieletnim, ani nade mną, nieszczęsną,
       wkrótce już wdową po tobie. Bo cię zabiją Achaje,
410       kiedy cię wszyscy osaczą. A ja niech lepiej spoczywam
       w ziemi, nim ciebie utracę! Bo nic innego już wtedy,
       żadna mnie radość nie czeka, jeśli cię los twój doścignie -
       tylko cierpienie! Ja nie mam ojca ni matki czcigodnej.
       Ojciec mój został zabity rękami boskiego Achilla,
415       kiedy ten zburzył Kilików gród pięknie rozbudowany,
       Tebę o bramach wysokich. Choć zabił Eetijona,
       jednak mu zbroi nie zabrał, bo cześć zachował dlań w sercu.
       Spalił go w pełnym rynsztunku wspaniałym i wzniósł wysoki
       kopiec na grobie. A córy Dzeusa, co dzierży egidę,
420       Nimfy wśród gór mieszkające, grób obsadziły wiązami.
       Siedmiu mych braci rodzonych w komnatach ojcowskich mieszkało,
       wszyscy w dniu jednym złowrogim do bram Hadesu odeszli;
       boski Achilles o szybkich stopach pokonał ich wszystkich,
       przy wołach wolno kroczących i owcach srebrzystorunych.
425       Matkę zaś, co królowała nad krajem Plakos lesistym,
       razem z wszystkimi skarbami Achilles wziął do niewoli,
       ale uwolnił ją potem, przyjąwszy okup bogaty;
       już Artemidy ją strzała w ojcowskim domu dosięgła.
       Jesteś mi teraz, Hektorze, i ojcem, i matką czcigodną,
430       bratem jedynym mi jesteś i mężem młodością kwitnącym.
       Więc się ulituj i zostań w mieście na baszcie wysokiej,
       niechże sierotą nie będzie twój syn, a małżonka wdową.
       Postaw swe wojsko w pobliżu tego figowca. W tym miejscu
       szturm najłatwiejszy na miasto, obronne mury najsłabsze.
435       Stąd już trzy razy najlepsi wodzowie w nas uderzali:
       dwaj Ajasowie potężni, wódz Idomeneus przesławny,
       obaj synowie Atreusa i syn waleczny Tydeusa.
       Ktoś im to z dobrze znających wyroki boskie objawił
       albo wezwało ich własne serce i pchnęło w tę stronę".
440            Na to jej Hektor rzekł wielki o hełmie wiejącym kitami:
            "Myślę ja, żono, o wszystkim jak ty. Ale wstyd by mi było
       Trojan i pięknych Trojanek o powłóczystych ubiorach,
       gdybym tu w mieście pozostał jak tchórz, z daleka od bitwy.
       Mój duch mnie przed tym ocali, bo już przywykłem być dzielnym,
445       w pierwszych szeregach wśród Trojan o sławę walczyć zaszczytną,
       żeby otoczyć nią ojca i wsławić własne swe imię.
       Jednak ja dobrze wiem o tym, zgaduję myślą i sercem
       dzień taki, w którym zaginie święty nasz Ilion na wieki,
       Pryjam i naród Pryjama, co włada włócznią niechybnie.
450       Przy czym mnie ból nie tak ciężki o losy Trojan przenika
    ani o samą Hekabę, ani o władcę Pryjama,
       ani o braci rodzonych, tak licznych i tak szlachetnych,
       którzy w pył ziemi się zwalą, pod nieprzyjaciół ciosami -
       jak o twą dolę, gdy ciebie ktoś z spiżozbrojnych Achajów
455       w pętach płaczącą powlecze w dzień utraconej wolności.
       Może gdzieś w Argos dalekim prząść będziesz wełnę dla innej,
       wodę przynosić ze źródła Messeis czy Hyperei
       z sercem opornym, lecz bunty twoje powściągnie konieczność.
       Widząc cię łzami zalaną, kiedyś niejeden tam powie:
460            ŤOto jest żona Hektora, co w bitwach wszystkich przewyższał
       Trojan słynących z władania końmi, w czas walki o Ilionť.
       Powie tak ktoś i twe serce wtedy przeniknie ból nowy.
       Gorzko zatęsknisz za mężem. On by dzień klęski odwrócił!
       Niechże mnie przedtem martwego już w grobie ziemia przytłoczy,
465       zanim twój krzyk mnie doścignie, wleczonej w pętach, spłakanej!".
            Tak powiedział jej Hektor i chciał w ramiona wziąć syna,
       ale cofnęło się dziecko z krzykiem do piersi piastunki
       w pięknej przepasce, widokiem drogiego ojca strwożone.
       Blask spiżu synka przeraził, grzebień z końskimi kitami
470       rozechwianymi ponad nim straszliwie na hełmu szczycie.
       Zaśmiał się ojciec kochany, zaśmiała matka czcigodna.
       Hektor przesławny natychmiast hełm ciężki zsunął z swej głowy
       i obok złożył na ziemi, jaskrawym lśniący połyskiem.
       Potem wziął synka drogiego, całował, tulił w ramionach,
475       mówiąc te słowa do Dzeusa i innych bogów błagalne:
            "Dzeusie i inni bogowie! Dajcie, by moja latorośl,
       syn mój, w przyszłości, tak samo jak ja, był pierwszym wśród Trojan,
       żeby potężny był siłą i rządził rozumnie Ilionem!
       Niech o nim kiedyś powiedzą: ŤPrzewyższył dzielnością ojca!ť -
480       gdy będzie z bitwy powracał, unosząc zbroję skrwawioną
       wroga, co padł z jego ręki, i matki radując serce".
            Tak powiedział i zaraz oddał kochanej swej żonie
       syna, a ta przygarnęła dziecko do piersi pachnącej,
       łzy przesłaniając uśmiechem. Więc mąż się nad nią użalił,
485       objął ją ręką łagodną i te powiedział jej słowa:
            "Czemu, nieszczęsna, tak wielkim żalem rozdzierasz swe serce?
       Posłać mnie nikt do Hadesu wbrew moim losom nie zdoła,
       Mojry zaś umknąć wyrokom - na to nie znajdzie sposobu
       ani tchórz, ani szlachetny, nikt na tej ziemi zrodzony.
490       Wracaj do domu i sama zajmij się swymi pracami:
       tkactwem, przędzeniem, i czuwaj nad służebnymi, by także
       trud swój pełniły. Mężczyznom pozostaw troskę o wojnę,
       wszystkim zrodzonym w Ilionie, a mnie z nich wszystkich najbardziej".
            Tak powiedział i podniósł hełm o chwiejących się kitach
495       z grzyw końskich Hektor przesławny. A droga żona do domu
       szła, odwracając wciąż głowę za nim i łzy wylewała.
       Wkrótce stanęła na progu pięknego domu Hektora,
       wrogów pogromcy. Znalazła w komnatach liczne służebne
       razem zebrane i wszystkie do gorzkich łez pobudziła.
500       Jeszcze nad żywym Hektorem w pałacu jego płakały,
     bo nie wierzyły, że wróci do domu z bitwy zażartej
       ani że zguby uniknie okrutnej z ręki Achajów.
            Parys tak samo nie zwlekał w domu o stropach wysokich,
       ale gdy sławną wdział zbroję spiżową, misternej roboty,
505       ruszył z pośpiechem przez miasto, ufając swym szybkim nogom.
       I jak koń w stajni obficie przy żłobie jęczmieniem karmiony,
       uzdę zerwawszy, z tętentem jak wicher mknie przez równinę,
       przyzwyczajony się pławić w rzece uroczo płynącej,
       głowę ma dumnie wzniesioną, a z obu stron karku grzywa
510       burzy się pędem rozwiana; ufając swojej piękności,
       rączo swe nogi unosi, na łąki mknąc i pastwiska -
       Parys, Pryjama syn, schodził podobnie ze szczytów Pergamu,
       połyskujący swą zbroją, jak samo słońce promienny,
       śmiejąc się głośno, a szybkie niosły go nogi. Więc prędko
515       brata doścignął, boskiego Hektora, gdy ten postanowił
       z miejsca zawrócić, gdzie z żoną niedawno poufnie gawędził.
       Pierwszy więc tak Aleksander do bogów podobny powiedział:
            "Drogi mój bracie, zwlekaniem wstrzymałem ciebie w pośpiechu,
       nie przybywając w tym czasie, w jakim mi przyjść rozkazałeś".
520            Tak na to odrzekł mu Hektor o hełmie wiejącym kitami:
            "Nikt sprawiedliwy, nieszczęsny, nie mógłby twoim wojennym
       czynom szacunku odmówić. Ty przecież jesteś waleczny.
       Ale ociągasz się łatwo i nie chcesz działać. Me serce
       nad tym boleje, gdy słyszę wstyd przynoszące ci słowa
525       z ust dzielnych Trojan, co znoszą niemało trudów przez ciebie.
       Ale już pójdźmy! W przyszłości to naprawimy, jeżeli
       Dzeus nam pozwoli w ofierze dla bogów wiecznie żyjących
       krater w pałacu postawić na cześć odzyskanej wolności,
       gdy przepędzimy o pięknych nagolenicach Achajów".

Pieśń VII. Pojedynek Hektora z Ajasem. Pogrzeb poległych.

     Tak powiedział i bramę przekroczył Hektor przesławny
       wraz z Aleksandrem, swym bratem. Bo obaj pragnęli w duszy,
       jeden i drugi, na nowo stanąć do bitwy i walczyć.
       Jak bogowie, co dają żeglarzom stęsknionym w podróży
5       wiatr pożądany, gdy z trudem wygładzonymi wiosłami
       morze smagają - ich ciała znużenie obezwładniło -
       tak się obydwaj Trojanom tęskniącym za nimi zjawili.
       Jeden z nich natarł na syna możnego Areitoosa,
       mieszkańca Arny; Menestios urodził się z wielkookiej
10       Fylomeduzy i Areitoosa, co nosił buławę.
       Hektor zaś Eijoneja ostrzem swej włóczni ugodził
       w szyję pod hełmem spiżowym i w lot mu rozwiązał kolana.
       Glaukos, syn Hippolocha, lykijskich wódz wojowników,
       Ifinoosa, co synem był Deksijosa, ugodził
15       włócznią w spotkaniu zażartym w ramię. Ten koni dosiadał
       szybkich. Spadł z wozu na ziemię - osłabły jego kolana.
            Kiedy spostrzegła bogini, o jasnych oczach Atena,
       że tak padają Argiwi gęsto w spotkaniu zażartym,
       zaraz ze szczytów Olimpu pośpiesznie na ziemię spłynęła
20       w stronę świętego Ilionu. Przeciw niej ruszył Apollon,
       widząc ją z szczytów Pergamu. Ten chciał dla Trojan zwycięstwa.
       Idąc ku sobie oboje, pod dębem się wreszcie spotkali.
       Pierwszy przemówił tak do niej syn Dzeusa, władca Apollon:
            "Czemuż to, Dzeusa możnego córo, z gwałtownym pośpiechem
25       schodzisz z Olimpu? Do czego nakłania cię wielkie serce?
       Czy ofiarować Danajom pragniesz bezsporne zwycięstwo
       w walce, nie czując litości nad losem Trojan ginących?
       Jeśli mnie jednak usłuchasz, to będzie o wiele korzystniej.
       Teraz już bitwę przerwijmy i walkę na śmierć i na życie,
30       dziś, a nazajutrz niech znowu toczy się wojna do końca,
       który Ilionu dosięgnie, gdy tak się wam, nieśmiertelnym,
       z całego serca podoba ten gród powalić i zburzyć".
            Na to odrzekła bogini, o jasnych oczach Atena:
            "Zgadzam się, Z - dala - godzący, bo właśnie myślałam to samo,
35       kiedy schodziłam z Olimpu pomiędzy Achajów i Trojan.
       Tylko jak przerwać masz zamiar zmagania tych mężów zażarte?".
            Na to jej tak odpowiedział syn Dzeusa, władca Apollon:
            "Gniewem natchnijmy Hektora, który jest jeźdźcem wybornym,
       aby na rękę chciał wyzwać któregoś z dzielnych Danajów
40       i w pojedynku z nim stanął do walki na śmierć i na życie.
       Wtedy wzburzeni Achaje o pięknych nagolenicach
       rzucą jednego ze swoich do starcia z boskim Hektorem".
            Rzekł. Usłuchała bogini, o jasnych oczach Atena.
       Sercem zrozumiał Helenos, Pryjama syn ukochany,
45       zamysł ten, który bogowie przyjęli podczas narady.
       Stanął więc obok Hektora i w takie ozwał się słowa:
            "Synu Pryjama, Hektorze, mądrością do Dzeusa podobny,
       zechciej mnie teraz usłuchać, twym bratem jestem rodzonym.
       Rozkaż, by inni spoczęli - Trojanie i wszyscy Achaje,
50       ty zaś sam wyzwij któregoś z najlepszych spośród Achajów
     do pojedynku i stawaj do walki na śmierć i na życie.
       Jeszcze cię Mojra śmiertelna i przeznaczenie nie wzywa,
       wszystko to sam usłyszałem od bogów, co trwają wieczyście".
            Tak powiedział. Rad wielce był Hektor, gdy tego wysłuchał,
55       wszedł więc w sam środek i Trojan falangi w miejscu zatrzymał,
       włócznię w pół drzewca ująwszy. I wszyscy w miejscu stanęli.
       Siąść Agamemnon Achajom o pięknych nagolenicach
       kazał. A także Atena i srebrnołuki Apollon
       siedli oboje, przybrawszy kształt ptaków, sępów drapieżnych,
60       w górze na dębie ojcowskim Dzeusa, co dzierży egidę,
       bawiąc się ludźmi. Stłoczone gęsto wojenne szeregi
       w krąg najeżyły się groźnie od tarcz, od hełmów i włóczni.
       Tak jak przelewa się morze, kiedy je Zefir poruszy
       i niespodzianym tchem wzburzy, a głębia pod nim czernieje -
65       tak kołysały się Trojan szeregi w krąg i Achajów
       pośród równiny, gdy Hektor do obu wojsk tak powiedział:
            "Nuże, Trojanie i w pięknych nagolenicach Achaje!
       Powiem - słuchajcie - co serce w mej piersi mówić mi każe.
       Dzeus, co ster trzyma wysoko, przymierza nam nie potwierdził,
70       ale zamysły złowrogie waży dla jednych i drugich,
       pokąd wy Troi o basztach wspaniałych nie zdobędziecie
       albo nie padnie z was każdy przy sprawnych w żegludze okrętach.
       Wy, tu zebrani, najlepsi jesteście ze wszystkich Achajów,
       jeśli więc serce którego do pojedynku się skłania,
75       pierwszy niech z wszystkich wystąpi, by walczyć z boskim Hektorem.
       To wam powiadam, a Dzeusa wzywam na świadka umowy:
       jeśli mnie który z was spiżem o długim ostrzu przeszyje,
       niechże zawładnie mą zbroją i niesie do wklęsłych okrętów,
       ciało zaś moje do domu niech odda i niechaj na stosie
80       spalą je w ogniu Trojanie i żony Trojan - po śmierci.
       Jeśli zaś ja go pokonam - tę chwałę da mi Apollon -
       zbroją zawładnę i wezmę ją do świętego Ilionu,
       aby zawiesić w świątyni Apolla, co godzi z daleka,
       zwłoki zaś oddam do waszych dobrze pokrytych okrętów,
85       niech poległego pogrzebią o bujnych włosach Achaje
       i niech mogiłę mu wzniosą nad Hellespontem szerokim,
       może ktoś wtedy tak powie z ludzi żyjących w przyszłości,
       wielowiosłowym okrętem po morzu ciemnym jak wino
       płynąc: ŤA oto mogiła dawno zmarłego człowieka!
90       Choć był najpierwszy wśród dzielnych, zabił go Hektor przesławnyť.
       Może tak powie niejeden i sława moja nie zginie?".
            Tak powiedział. A wszyscy w milczeniu trwali głębokim.
       Wstyd był nie przyjąć wyzwania, a strach do walki wystąpić.
       Lecz Menelaos nareszcie powstał i zaczął przemawiać,
95       łając i lżąc zgromadzonych, ogromnie w duszy strapiony:
            "Ale z was zuchy! Kobiety achajskie, a nie Achaje!
       Jakaż sromota to będzie dla nas i hańba straszliwa
       teraz, jeżeli z Danajów nie ruszy nikt na Hektora.
       Bodaj z was wszyscy w proch ziemski i w wodę się obrócili,
100       tak jak tu siedzi z was każdy w martwocie bez czci i sławy.
    Więc ja sam pancerz przywdzieję! Bo wiem, że w górze nad nami
       losy zwycięstwa dla ludzi wieczni trzymają bogowie".
            Tak powiedział i zaczął nakładać zbroję przepiękną.
       Menelaosie, to byłby już koniec twojego żywota
105       pod Hektorowych rąk ciosem - był przecież o wiele silniejszy -
       gdyby wodzowie Achajów do ciebie wnet nie podbiegli.
       Sam Agamemnon Atryda, władca potężny, za rękę
       prawą ująwszy go, zabrał głos i do niego powiedział:
            "Menelaosie szlachetny, ty oszalałeś! I po co
110       ta nierozwaga? Zaniechaj tego, choć jesteś strapiony!
       Czoła lepszemu od siebie w spotkaniu stawiać nie pragnij,
       toć Pryjamidy Hektora tak samo lękają się inni
       i sam Achilles wśród bitwy, co sławę mężom przynosi,
       z nim pojedynku unika, chociaż od ciebie dzielniejszy.
115       Zasiądź więc teraz z powrotem w gromadzie swych towarzyszy -
       przeciw tamtemu innego muszą dziś wybrać Achaje.
       Chociaż jest nieustraszony i ciągle walki niesyty,
       mniemam, że rad by odpocząć, gdy mu się uda ujść cało
       z bitwy nieszczęsnej i z walki okrutnej na śmierć i na życie".
120            Tak powiedział bohater i serce braterskie nakłonił,
       mówiąc, jak słuszność wskazuje. Ten jego rady usłuchał,
       a towarzysze z radością wnet zbroję mu z ramion zsunęli.
       Wtedy spomiędzy Argiwów wstał Nestor i tak im powiedział:
            "Biada! Ogromne nieszczęście dosięga dziś ziemię Achajów!
125       Jak ubolewałby nad tym Peleus starzec, wyborny
       jeździec, szlachetny mąż w rodzie i mówca, pan Myrmidonów,
       który w swym domu raz pytał mnie z ciekawością ogromną
       o pochodzenie każdego z Argiwów i jego potomnych.
       Gdyby usłyszał, jak wszyscy dziś przed Hektorem stchórzyli,
130       pewno wyciągałby nieraz do nieśmiertelnych ramiona,
       by dusza ciało rzuciła i zeszła w głąb domu Hadesa.
       Gdybym ja, Dzeusie, nasz ojcze, Ateno i ty, Apollonie,
       taki był młody, jak wtedy, gdy nad Keladontem walczyły
       tłumy Pylejów i sprawnych do włóczni Arkadyjczyków
135       blisko przy murach fejańskich, z obu stron rzeki Jardanu.
       Ereutalion wiódł szyki w bój, mąż do bogów podobny.
       Zbroję na swych ramionach miał wodza Areitoosa,
       Areitoosa boskiego, którego zwą Buławnikiem.
       Tak go nazwali mężowie i w pięknych przepaskach kobiety
140       z takiej przyczyny, że nigdy włócznią ni łukiem nie walczył,
       tylko żelazną buławą druzgotał wrogów falangi.
       Jego to Likurg pokonał, ale podstępem, nie siłą,
       w wąskim parowie. Tam nawet buława go od zagłady
       nie ocaliła żelazna. Bo przedtem Likurg wskroś ciała
145       włócznią go przebił i na wznak powalonego tak zgładził.
       Zbroję zdarł z niego. Tę Ares darował mu spiżozbrojny.
       Potem zwycięzca ją nosił sam pośród walk Aresowych.
       Kiedy się w końcu postarzał Likurg w komnatach domowych,
       dar z niej uczynił dla druha swojego, Ereutaliona.
150       Ów posiadając tę zbroję, wyzywał wszystkich najlepszych,
    którzy tak drżeli i bali się tak, że nikt nie śmiał z nim walczyć.
       Ale mnie serce ciągnęło uparcie, by stawić mu czoło
       śmiało i ufnie, choć byłem z nich wszystkich wiekiem najmłodszy.
       Kiedy zaś przyszło do walki, zwycięstwo mnie dała Atena -
155       najsilniejszego wśród ludzi i największego zabiłem.
       Miejsca niemało zajmował, gdy runął w pył rozciągnięty.
       Gdybym był młody dotychczas i nie osłabły me siły,
       walczyć wnet miałby z kim Hektor o hełmie wiejącym kitami.
       Spośród was, choć najdzielniejsi jesteście ze wszystkich Achajów,
160       żaden z ochotą nie staje, ażeby z Hektorem walczyć".
            Starzec tak wszystkich wyłajał. Wtedy dziewięciu z nich wstało:
       władca narodów najpierwszy wśród wielu, wódz Agamemnon,
       potem wstał z miejsca Tydeusa potomek, Diomedes waleczny,
       i Ajasowie dwaj pełni niepowstrzymanej odwagi,
165       później Idomen, a za nim Meryjon, co Idomeneusa
       dzielnym był druhem, podobny Enyaliowi zabójcy,
       także wstał Eurypylos, Euajmona syn świetny,
       Toas z nim Andrajmonida i wreszcie boski Odysej.
       Wszyscy z nich stanąć pragnęli do walki, z boskim Hektorem.
170       Nestor więc zwrócił się do nich i tak rzekł jeździec gereński:
            "Teraz niech jeden po drugim losuje. Na kogo los padnie,
       ten rozraduje o pięknych nagolenicach Achajów
       i sam też będzie rad w duszy, jeśli uniknie zagłady
       w strasznym spotkaniu i w walce okrutnej na śmierć i życie".
175            Tak powiedział. I każdy los znakiem swoim oznaczył,
       w hełm go rzucając skórzany Agamemnona Atrydy.
       Potem podniósłszy ramiona do bogów, tłum cały się modlił;
       i tak przemawiał niejeden, wzrok w niebo wznosząc szerokie:
            "Dzeusie, nasz ojcze, wskaż losem Ajasa lub syna Tydeja,
180       albo też króla mężnego Mykeny w złoto bogatej".
            Tak mówili. A Nestor, gereński jeździec, losami
       w hełmie skórzanym potrząsnął i - jak pragnęli - los wypadł,
       los Ajasowy. Wziął herold ten znak i między tłumami,
       z prawej począwszy, wskazywał najwaleczniejszym z Achajów.
185       Każdy zaś z nich, nie poznając swojego, w lot się uchylał.
       Wreszcie natrafił na tego, znak niosąc między tłumami,
       który do hełmu los rzucił, a był nim Ajas przesławny.
       Rękę wysunął, a herold, zbliżywszy się, znak mu podał.
       Tamten, spojrzawszy, los poznał i rozradował się w duszy.
190       Rzucił go zaraz pod nogi na ziemię i tak powiedział:
            "Mój to jest los, przyjaciele. I całą się duszą raduję
       sam, bo zwyciężę - jak myślę - w spotkaniu boskiego Hektora.
       Nuże więc, podczas gdy będę przywdziewał zbroję wojenną,
       wy ubłagajcie modlitwą Dzeusa, możnego Kronidę,
195       w ciszy, wśród samych was, aby nie mogli jej zmącić Trojanie,
       albo i jawnie, bo przecież nikt nas nie może zatrwożyć.
       Ani mnie siłą wbrew woli nikt spłoszyć z pola nie zdoła,
       ani zręcznością, bo sądzę, że nie na byle młodzika
       mnie w Salaminie ojczystej zrodzono i wychowano".
200            Tak powiedział. Błagali więc Dzeusa, możnego Kronidę,
     i tak niejeden przemawiał, patrząc w niebiosa szerokie:
            "Dzeusie, nasz ojcze, co władasz Idą, czcigodny, przesławny,
       daj Ajasowi zwycięstwo, zaszczytną okryj go sławą,
       jeśli zaś także Hektora tak kochasz i tak drżysz o niego,
205       obdarz tą samą potęgą obydwóch i sławą tą samą!".
            Tak mówili, gdy Ajas spiż wkładał olśniewający.
       Kiedy zaś pełną już zbroją osłonił całe w krąg ciało,
       ruszył gwałtownie - tak samo jak Ares kroczy ogromny,
       kiedy do bitwy wśród ludzi wyrusza, tych, których Kronida
210       pożerającą im duszę waśnią do walki podżega.
       Szedł tak z pośpiechem wódz Ajas ogromny, obrona Achajów.
       Uśmiech miał dziki na twarzy i szerokimi krokami
       stąpał, a włócznią, co długi cień kładła, groźnie potrząsał.
       Widząc takiego, Argiwi radość poczuli ogromną,
215       z Trojan każdego lęk przejął, zadrżały wszystkie kolana.
       Serce samego Hektora zaczęło tłuc mu się w piersi,
       lecz niepodobna już było cofnąć się skrycie i w tłumie
       bitwy uniknąć, bo przecież on sam wyzywał do walki.
       Ajas tymczasem się zbliżał, trzymając tarczę jak wieżę,
220       z siedmiu skór tarczę spiżową, którą mu Tychios wykonał
       wśród rzemieślników najlepszy. Dom jego mieścił się w Hyle.
       Właśnie ten zrobił mu tarczę wyborną i połyskującą
       z siedmiu skór wołów tuczonych, a ósmy płat był ze spiżu.
       Niosąc przed piersią tę tarczę, wnet Ajas, syn Telamona,
225       stanął w pobliżu Hektora i groźnym głosem zakrzyknął:
            "Teraz, Hektorze, nareszcie sam będziesz mógł się przekonać,
       że nie brak dzielnych tak samo pomiędzy tłumem Danajów
       prócz Achillesa o sercu lwa, łamiącego szeregi!
       Lecz on przy rufach wygiętych swych sprawnych w żegludze okrętów
230       spoczął na ludów pasterza gniewny, na Agamemnona.
       Nas jednak, którzy przeciwko sobie wyjść w pole gotowi,
       znajdzie się wielu. Zaczynaj więc pojedynek i walkę".
            Odrzekł mu Hektor potężny o hełmie wiejącym kitami:
            "Telamonido szlachetny, Ajasie, władco narodów,
235       ty mnie nie próbuj doświadczać jakbym był dzieckiem bezsilnym
       albo kobietą, dla której wojenne sprawy są obce!
       Znam się na walkach wybornie i znam się na zabijaniu.
       Wiem, jak na prawo i lewo wywijać tarczą z wołowej
       skóry wyschniętej i stawać z nią w boju nieustraszenie,
240       wiem, jak mam runąć w bitewną wrzawę najszybszych rumaków
       i jak przy pieszym spotkaniu z groźnym Aresem zatańczyć.
       Ale nie będę uderzał w takiego, jak ty, wojownika,
       skrycie czatując, lecz jawnie uderzę i może szczęśliwie".
            Tak powiedział i włócznię, która rzucała cień długi,
245       cisnął z rozmachem i trafił w tarczę Ajasa straszliwą
       z siedmiu skór - w otok ze spiżu, który płat ósmy okrywał.
       Sześć warstw skórzanych rozszarpał grot nieugięty, spiżowy,
       ale zatrzymał się w siódmej. Tymczasem natarł z kolei
       Ajas szlachetny i włócznię cień rzucającą długi
250       cisnął z rozmachem i trafił w sam środek tarczy Priamidy.
    Tarczę błyszczącą na wylot gwałtowna włócznia przebiła
       i przeorawszy prócz tego pancerz kunsztownej roboty,
       prosto trafiła w dół brzucha, rwąc nisko chiton na strzępy
       grotem. Lecz Hektor uskoczył i czarnej śmierci uniknął.
255       Wtedy do rąk pochwyciwszy wysmukłe drzewca swych włóczni,
       starli się znowu, podobni do lwów, co żrą zdobycz surową,
       albo do jurnych odyńców niełatwych do powalenia!
       Włócznią Priamida cios zadał w sam środek tarczy skórzanej,
       spiżu jednakże nie przebił, ugiął się na nim grot włóczni.
260       Ajas natomiast, skoczywszy, dźgnął w tarczę, którą na wylot
       włócznia przebiła, Hektora odparowując natarcie,
       ostrzem drasnąwszy go w szyję, skąd czarna krew wytrysnęła.
       Walki swej Hektor o hełmie wiejącym kitami nie przerwał,
       ale cofnąwszy się, dłonią mocarną kamień pochwycił,
265       pośród równiny leżący, czarny, chropawy i wielki.
       Cisnął nim w tarczę Ajasa z siedmiu warstw skóry, straszliwą,
       w środek trafiając wypukły. Zadźwięczał spiż w krąg donośnie.
       Porwał więc Ajas z kolei o wiele jeszcze głaz większy
       i okręciwszy się wkoło, bezmierne siły wytężył,
270       głazem jak młyńskim kamieniem trafiając w sam środek tarczy.
       Miłe mu zachwiał kolana. I Hektor runął na plecy
       tarczą nakryty. Lecz zaraz pomógł mu powstać Apollon.
       Twarzą w twarz stojąc, mieczami znów by się wzajem ranili,
       gdyby nie dwaj heroldowie, wysłańcy Dzeusa i ludzi,
275       którzy przybyli od Trojan i spiżozbrojnych Achajów:
       jeden Taltybios, a drugi Idajos, obaj roztropni.
       Berła trzymając przed sobą, przy obu w środku stanęli
       i tak rzekł herold Idajos, znany z zamysłów roztropnych:
            "Dosyć już, chłopcy kochani! Dość pojedynku i walki!
280       Obu wam sprzyja tak samo Dzeus, co obłoki gromadzi.
       Włócznią władacie obydwaj dzielnie. Widzieli to wszyscy.
       Ale już noc się przybliża. Dobrze i nocy usłuchać!".
            Na to mu taką odpowiedź dał Ajas, syn Telamona:
            "Każ, Idajosie, by Hektor to samo, co ty, powiedział,
285       przecież on sam do spotkania wyzywał z wszystkich najlepszych.
       Niechże rozpocznie - ja wtedy, tak jak on, chętnie usłucham".
            Odrzekł mu Hektor potężny, o hełmie wiejącym kitami:
            "Skoro, Ajasie, obdarzył cię bóg wielkością i siłą,
       i roztropnością - tyś w rzucie włócznią najlepszy z Achajów -
290       więc pojedynek i walkę na śmierć i życie przerwijmy
       dzisiaj. A jutro staniemy znów przeciw sobie, aż boski
       wyrok rozsądzi, dla kogo z nas dwóch przypadnie zwycięstwo.
       Teraz już noc się przybliża. Dobrze i nocy usłuchać,
       więc do okrętów powracaj i uciesz wszystkich Achajów,
295       a w szczególności swych krewnych i tych, co masz, towarzyszy.
       Ja zaś podążę do miasta władcy Pryjama ucieszyć
       Trojan, a także Trojanki o powłóczystych peplosach,
       te, co zebrały się w boga świątyni i za mnie się modlą.
       Teraz wzajemnie obdarzmy się wspaniałymi darami,
300       aby tak mówił niejeden z Achajów kiedyś i Trojan:
     ŤOto walczyli skłóceni waśnią, co żarła im dusze,
       ale po walce przyjaźnią rozeszli się połączeniť".
            Tak powiedział i dał mu miecz ze srebrnymi ćwiekami,
       razem go z pochwą wręczając i z haftowanym rzemieniem.
305       Ajas natomiast obdarzył go pasem z błyszczącej purpury.
       Tak rozłączyli się, jeden wszedł zaraz w ciżbę Achajów,
       drugi - w tłum Trojan huczący. Ci byli rozradowani,
       widząc, że żywy powrócił, że wielkiej szkody nie doznał,
       gniewu Ajasa umknąwszy i jego rąk niezmożonych.
310       Więc go do miasta powiedli radośnie - wpierw tak zrozpaczeni.
       A zaś Ajasa o pięknych nagolenicach Achaje
       wiodą tam, gdzie ze zwycięstwa rad boski stał Agamemnon.
            I gdy w namiotach Atrydy już wszyscy się zgromadzili,
       zabił w ofierze dziękczynnej nad wodze wódz Agamemnon
315       pięcioletniego buhaja dla wszechmocnego Kronidy.
       Zwierzę obdarli ze skóry, w całości je rozebrali,
       zręcznie pocięli na sztuki, na rożny mięso wsadzili,
       potem upiekli dokładnie, mięsiwo znad ognia zdjęli,
       wreszcie swe trudy przerwali i przy gotowej wieczerzy
320       jedli, co dusza zapragnie. Nie brakło jadła nikomu.
       Przy czym wyróżnił Ajasa wybornym mięsa kawałem
       heros szerokowładnący Atryda, wódz Agamemnon.
       Potem, gdy wszyscy napojem i jadłem głód nasycili,
       pierwszy z zebranych rozpoczął zamysły swoje snuć starzec
325       Nestor, co także i przedtem najlepszą radą zabłysnął.
       Znany z głębokiej rozwagi głos zabrał i tak powiedział:
            "Synu Atreusa i inni najlepsi ze wszech - Achajów!
       Licznie już bowiem w śmierć poszli o bujnych włosach Achaje,
       których krew czarną wytoczył z dwóch stron rwącego Skamandra
330       Ares okrutny, a w mroki Hadesu zstąpiły ich dusze.
       Trzeba, gdy Eos zabłyśnie, powstrzymać od walki Achajów.
       Sami zaś tłumnie zebrani poległych tu przywieziemy,
       woły wprzęgając i muły. Zabitych potem spalimy
       z dala od statków. A każdy do domu ich dzieciom zawiezie
335       kości poległych, gdy kiedyś wrócimy do ziemi ojczystej.
       Wkoło zaś stosu mogiłę wspólną dla wszystkich wzniesiemy
       pośród równiny. A potem w pobliżu wybudujemy
       baszty wysokie - obronę dla nas i naszych okrętów.
       Bramy w tych basztach zrobimy dokładnie dopasowane,
340       aby dla konnych zaprzęgów wygodną mieć przez nie drogę.
       Z zewnątrz zaś tuż poza murami rów wykopiemy głęboki,
       co opasując mur wkoło, i konie, i wojsko zatrzyma,
       by nie zgubiło nas kiedyś natarcie Trojan zuchwałych".
            Tak powiedział i wszyscy zgodzili się na to wodzowie.
345       Także narada u Trojan w Ilionie na zamku wysokim
       trwała, przed drzwiami Pryjama, w straszliwym zgiełku i wrzawie.
       Spośród nich pierwszy Antenor rozumny z przemową wystąpił:
            "Wy, Dardanidzi, Trojanie i sprzymierzeńcy, słuchajcie!
       Powiem wam wszystko, co serce w piersiach powiedzieć mi każe.
350       Myślę, że trzeba Helenę argiwską i skarby z nią wzięte
    oddać Atrydom. Bo teraz my sami zawarte przymierze,
       walcząc, łamiemy. To wszystko nie skończy się dla nas korzystnie,
       jak przewiduję, gdy słusznie w tej sprawie nie postąpimy".
            Tak powiedział i usiadł. A wtedy wstał Aleksander
355       boski spomiędzy zebranych, mąż pięknowłosej Heleny.
       Odpowiadając tamtemu, wyrzekł te słowa skrzydlate:
            "To, Antenorze, coś mówił, nie było dla mnie zbyt miłe.
       Przecież nas mógłbyś odmienną i lepszą radą obdarzyć.
       Jeśli jednakże to wszystko mówiłeś istotnie poważnie,
360       widać, że ciebie z rozumu obrali dzisiaj bogowie.
       Więc ja sam teraz do Trojan, wybornych jeźdźców, przemówię -
       jawnie im powiem: małżonki swojej nikomu nie oddam,
       skarby natomiast dla rodu naszego z Argos zabrane
       wszystkie chcę zwrócić, a nawet inne z domowych dołożę".
365            Tak powiedział i usiadł. Wtedy wstał spośród zebranych
       Pryjam, potomek Dardana, co w radach bogom był równy.
       Znany z rozwagi, głos zabrał i tak do wszystkich powiedział:
            "Wy, Dardanidzi, Trojanie i sprzymierzeńcy, słuchajcie!
       Powiem wam wszystko, co serce w piersiach powiedzieć mi każe.
370       Teraz, jak zwykle, na mieście spożyjcie swoją wieczerzę
       i pamiętajcie o strażach; niech każdy będzie gotowy.
       A o świtaniu Idajos pójdzie pod wklęsłe okręty,
       gdzie są Atrydzi - Menelaj i Agamemnon, by słowa
       im Aleksandra powiedzieć, który przyczyną był waśni.
375       I niech wypowie im jeszcze nasz zamiar: czyby nie chcieli
       walki złowieszczej zaprzestać do czasu, kiedy poległych
       ciała spalimy, a później walczyć będziemy, aż wyrok
       boski rozsądzi, dla której z dwóch stron przypadnie zwycięstwo".
            Tak powiedział. Posłusznie i chętnie to wykonali.
380       Potem w gromadzie wojennej spożyli wieczerzę grupami.
       A o świtaniu Idajos ruszył pod wklęsłe okręty.
       Znalazł na radzie Danajów, sługi Aresa, przy rufie
       Agamemnona okrętu. Więc pośród licznie zebranych
       stanął na środku i głosem dźwięcznym zawołał donośnie:
385            "Wodzu Atrydo i inni najlepsi ze wszech - Achajów!
       Pryjam polecił mi oraz inni czcigodni Trojanie
       zanieść wam, jeśli to dla was będzie dogodne i miłe,
       od Aleksandra orędzie. To on przyczyną był waśni.
       Skarby więc, które ów niegdyś na wydrążonych okrętach
390       przywiózł do Troi - korzystniej byłoby, gdyby wpierw zginął -
       wszystkie chce zwrócić, a nawet inne z domowych dołoży.
       Prawej małżonki natomiast sławnego Menelaosa
       nigdy nie odda, chociażby żądali tego Trojanie.
       I polecono mi jeszcze powiedzieć: czybyście chcieli
395       walki złowieszczej zaprzestać do czasu, kiedy poległych
       ciała spalimy, a potem walczyć będziemy, aż wyrok
       boski rozsądzi, dla której z dwóch stron przypadnie zwycięstwo".
            Tak powiedział, a wszyscy, milcząc, taili swe myśli.
       Wreszcie odezwał się gromko Diomedes o głosie donośnym:
400            "Teraz nie przyjmie nikt skarbów przez Aleksandra zwracanych
    ani Heleny, bo nawet największym głupcom wiadomo,
       że już dla Trojan zatraty dzień wkrótce dobiegnie końca".
            Tak powiedział. Krzyknęli ochoczo synowie Achajów
       radzi ze słów Diomedesa, który był jeźdźcem wybornym.
405       Do Idajosa rzekł wtedy władca i wódz Agamemnon:
            "Sam, Idajosie, słyszałeś, co powiedzieli Achaje,
       odpowiadając wezwaniu. To także po myśli jest mojej.
       Gdy o spalenie zaś chodzi ciał zmarłych, nie doznasz odmowy.
       Tego nie skąpi się zwłokom śmiertelnych, co byli zrodzeni,
410       jeśli umarli, lecz trzeba płomieniem ich w lot uspokoić.
       Dzeus niech umowę potwierdzi, gromem tętniący mąż Hery".
            Tak powiedział i berło do wszystkich bogów wzniósł w górę.
       Cofnął się wnet do Ilionu świętego herold Idajos.
       Tam na obradach wciąż trwali Trojanie i Dardanidzi
415       razem zebrani, czekając cierpliwie na Idajosa
       powrót. Ten przyszedł i zaraz głosić rozpoczął orędzie,
       w środku stanąwszy. Natychmiast porwali się z miejsc: gotowi
       jedni przywozić poległych, drudzy po drzewo do lasu.
       Także Argiwi ruszyli od dobrze pokrytych okrętów:
420       jedni przywozić poległych, drudzy po drzewo do lasu.
            Kiedy zaś słońce rzuciło lekką poświatę na ziemię,
       z głębi niezmiernej łagodnie rozchwianych fal Okeanu
       wschodząc na niebo - i jedni, i drudzy spotkali się wzajem.
       Trudno rozpoznać im było każdego z mężów poległych.
425       W wodzie więc myjąc ich ciała posoką i krwią zabryzgane,
       łzy wylewali gorące, kładąc na wozy poległych.
       Wielki im Pryjam zabronił lamentów głośnych, więc w ciszy
       martwych na stosy dźwigali płomienne z sercem zbolałym
       i do świętego Ilionu, spaliwszy ich, powrócili.
430       Z drugiej zaś strony Achaje o pięknych nagolenicach
       martwych na stosy płomienne dźwigali z sercem zbolałym
       i znów pod wklęsłe okręty, spaliwszy ich, powrócili.
            Nie rozświeciła się Eos w gasnącej nocy przedświcie,
       gdy wkoło stosu Achajów zebrał się tłum najprzedniejszy;
435       wspólną mogiłę dla wszystkich, gdzie płonął stos, usypali
       pośród równiny, a obok mur wznieśli długi i przy nim
       baszty wysokie - obronę własną i swoich okrętów.
       Bramy w tych basztach zrobili dokładnie przypasowane,
       aby dla konnych zaprzęgów przez nie wygodną mieć drogę.
440       Z zewnątrz zaś poza murami rów wykopali głęboki,
       wielki, szeroki i ostrą wzmocnili go palisadą.
            Tak pracowali, nie szczędząc sił, kędzierzawi Achaje.
       W krąg zaś bogowie przy Dzeusie błyskawicowym siedzący
       patrzą z podziwem na wielkość dzieł spiżozbrojnych Achajów.
445       Pierwszy wśród bogów głos zabrał Posejdon, co wstrząsa lądami:
            "Dzeusie, nasz ojcze, czy istniał człowiek na ziemi niezmiernej,
       co nieśmiertelnym swe myśli i zamierzenia odsłoni?
       Czyżbyś nie widział, że wznieśli znów kędzierzawi Achaje
       mur przy okrętach i rowem głębokim go opasali
450       wkoło, lecz bogom na chwałę czy hekatombę złożyli?
     Chwała ich sięgnie daleko, gdzie Eos sięga promienna,
       lecz o tym, który ja wzniosłem i Fojbos Apollon z mozołem
       w krąg miasta Laomedonta herosa - wszyscy zapomną".
            Z wielkim mu gniewem odpowie Dzeus, co obłoki gromadzi:
455            "Ty, który wstrząsasz lądami, nieszczęsny, cóżeś powiedział?
       Niechże kto inny wśród bogów lęka się takich zamysłów,
       ten, kto od ciebie jest słabszy ręką i władzy potęgą.
       Chwała twa sięgnie daleko, gdzie Eos sięga promienna.
       Nuże więc! Kiedy czas przyjdzie, o bujnych włosach Achaje
460       w swoich okrętach odpłyną do miłej ziemi ojczystej.
       Zburzysz mur przez nich wzniesiony i cały do morza zwalisz.
       Wielkie wybrzeże na nowo pokryjesz swymi piaskami,
       które pogrzebią na wieki ten mur ogromny Achajów".
            Tak o tych sprawach mówili jedni z drugimi bogowie.
465       Słońce tymczasem zagasło. Skończone dzieło Achajów.
       Bili więc koło namiotów woły i jedli wieczerzę.
       Liczne okręty ładowne w tym czasie z Lemnos przybyły
       z winem od syna Jazona, Euneosa, przysłane;
       od Hypsipyli wziął życie i władcy ludów Jazona.
470       Dla Menelaja natomiast Atrydy i Agamemnona
       najprzedniejszego napoju dał tysiąc miar Jazonida.
       Zatem ruszyli po wino o bujnych włosach Achaje:
       jedni za spiż je dostają, drudzy za czarne żelazo,
       jedni za skóry wołowe, a drudzy za same woły,
475       inni za jeńców wojennych. I ucztę obfitą szykują.
       Tak ucztowali noc całą o bujnych włosach Achaje
       w swoim obozie, a w mieście Trojanie i sprzymierzeńcy.
       Całą noc także Dzeus przeciw nim knuł złowrogie zamiary,
       grzmiący straszliwie. I wtedy strach blady wszystkich ogarniał.
480       Wino strząsali na ziemię z pucharów i nikt się nie ważył
       pić, nim ofiary nie złożył wpierw przemożnemu Kronidzie.
       W końcu spoczęli znużeni i dar snu wszystkich ukoił.

Pieśń VIII. Przerwana bitwa.

     W szacie o barwie szafranu spłynęła Eos na ziemię,
       kiedy Dzeus gromem władnący bogów zawezwał na radę.
       Szczyt więc najwyższy zajęli Olimpu o wielu wierzchołkach.
       Pierwszy się do nich Dzeus ozwał, a inni w skupieniu słuchali:
5            "Wszyscy bogowie, słuchajcie mnie i słuchajcie, boginie!
       Powiem wam teraz to wszystko, co serce powiedzieć mi każe.
       Niechaj mi żadna kobieta z bogiń i żaden mąż z bogów
       nie śmie przeszkadzać w przemowie, ale niech wszyscy pospołu
       staną, a zgodnie, bym łatwiej rzecz doprowadził do końca.
10       Który mi z bogów - niech tylko tego zobaczę! - wyruszy
       pomoc nieść dzielnym Trojanom albo walecznym Danajom,
       ten porażony przeze mnie ze wstydem na Olimp powróci
       albo zostanie strącony w mrok straszliwego Tartaru -
       bardzo daleko, gdzie jest najgłębsza otchłań pod ziemią,
15       tak pod Hadesem głęboko, jak niebo jest z dala od ziemi,
       gdzie są bramy żelazne, a próg u bram tych spiżowy.
       Wszyscy poznacie, żem mocarz od wszystkich bogów silniejszy.
       Próbę możecie, bogowie, podjąć i niech was przekona:
       linę na szczycie Olimpu zawieście złotą i potem
20       wszyscy ciągnijcie ją na dół, bogowie i wszystkie boginie,
       lecz nie zdołacie przeciągnąć potęgi Dzeusa na ziemię
       ze szczytu nieba, chociażby wysiłek wasz był największy.
       Gdybym zaś ja chciał pociągnąć was wszystkich z morzami i z ziemią -
       wierzyć możecie mym słowom - pociągnąłbym was bez trudu.
25       Później obwiązałbym linę wokoło wierzchołka Olimpu,
       mocno zacisnął i wszystko wisiałoby znów w przestrzeni.
       Tak ja przewyższam potęgą niezmierną i bogów, i ludzi".
            Tak powiedział. A wszyscy słów jego w milczeniu słuchali,
       tym przemówieniem zdumieni, bo z wielką przemawiał Dzeus mocą.
30       Rzekła nareszcie bogini, o jasnych oczach Atena:
            "Ojcze nasz wielki, Kronido, co wszystkich mocarzy przewyższasz,
       dobrze my wiemy, że twoja potęga jest nieprzemożona,
       ale tak żal nam Danajów wybornie władnących włóczniami,
       którzy złym losem ścigani w tych bitwach nieszczęsnych polegną.
35       Jednak, gdy tak rozkazałeś, unikać bitwy będziemy,
       tylko wesprzemy Argiwów pożytecznymi radami,
       aby nie wszyscy zginęli przez gniew twój prześladowani".
            Odrzekł jej na to z uśmiechem Dzeus, co obłoki gromadzi:
            "Ufaj mi, Tritogenejo, kochana córko! Słów moich
40       z serca szczerego nie rzekłem. Chcę być dla ciebie łaskawy".
            Tak powiedział i zaprzągł konie o nogach spiżowych,
       rącze jak wicher i strojne pozłocistymi grzywami.
       Ciało swe także przyodział szatą ze złota, bicz ujął
       również złocisty, roboty pięknej, i wstąpił na rydwan.
45       Smagał rumaki batogiem. Do biegu się wnet porwały,
       środkiem cwałując pomiędzy ziemią i niebem gwiaździstym.
       Dotarł do Idy o wielu strumieniach, zwierząt macierzy,
       gdzie miał w Gargarze swój ołtarz i sobie gaj poświęcony.
       Konie tam w pędzie zatrzymał Dzeus, ojciec bogów i ludzi,
50       wyprzągł je z wozu i gęstą chmurą dokoła otoczył.
    Sam zaś na szczycie siadł chwałą swą własną rozradowany,
       patrząc na święty gród Trojan i na okręty Achajów.
            Właśnie kończyli posiłek o bujnych włosach Achaje
       w swoich namiotach, a potem pośpiesznie się uzbrajali.
55       Także w swym mieście Trojanie zbroje do walki wdziewali,
       liczbą mniej liczni, lecz za to pragnieniem walki płonący -
       gdy tak kazała konieczność - w obronie małżonek i dzieci.
       Wszystkie otwarto wnet bramy i wojska się wynurzyły
       piesze i konne tłumami. Zgiełk straszny w niebo uderzył.
60            Kiedy zbliżyli się wreszcie, idąc wzajemnie ku sobie,
       zwarły się tarcze skórzane, włócznie i gniew bezlitosny
       mężów okutych zbrojami ze spiżu. A tarcze wypukłe
       sprzęgły się jedne z drugimi. Zgiełk straszny w niebo uderzył.
       Razem zmieszały się jęki i triumfalne okrzyki
65       tych, co ginęli i nieśli zagładę. Spłynęła krwią ziemia.
            Póki jaśniała świetlista Eos i święty dzień wzrastał,
       póty z dwóch stron wzlatywały pociski. Ginęły narody.
       Potem gdy Helios, swój tocząc krąg, w środek nieba już wkroczył,
       podniósł Dzeus ojciec do góry złociste wagi przeznaczeń,
70       dwa na nich losy położył niosącej zagładę śmierci:
       dla jeźdźców wybornych, Trojan, i spiżozbrojnych Achajów.
       W środku ją wzniósł, równoważąc. Zły dzień Achajów przeważył.
       Wyrok więc zguby Achajów ku ziemi wielu żywiącej
       spadł, a dla Trojan się podniósł w górę do niebios szerokich.
75       Dzeus wtedy ozwał się gromem z Idy wyniosłej. Przeleciał
       płomień przez wojsko. Achaje, widząc te znaki, strwożeni,
       strachem przejęci, ze zgrozy pozielenieli jak trawa.
            Wytrwać tam nie śmiał Idomen ani sam wódz Agamemnon,
       ani też dwaj Ajasowie, choć Ares ich umiłował,
80       tylko sam Nestor pozostał gereński, obrońca Achajów.
       Musiał pozostać - koń jego był ranny, bo sam Aleksander
       boski ugodził go strzałą, mąż pięknowłosej Heleny.
       Trafił go w głowę wysoko, gdzie koniom pierwszy włos grzywy
       z czoła wyrasta. Ta rana najbardziej jest niebezpieczna.
85       Z bólu koń przednie kopyta wzniósł, bo cios mózg mu zadrasnął.
       Inne spłoszyły się konie. Splątały uprząż spiżową.
       Odciąć zaledwie rzemienie od konia zdołał sędziwy
       Nestor i podnieść miecz w górę, gdy bystre konie Hektora
       w zgiełku nadbiegły, niosące w pędzie mężnego woźnicę,
90       właśnie Hektora. I starzec pewno utraciłby duszę,
       gdyby go szybko nie dojrzał Diomedes o głosie donośnym.
       Krzyknął okropnie, do walki pragnąc pobudzić Odysa:
            "Laertiado dostojny, przebiegły Odyseuszu!
       Gdzie pędzisz tyłem do wroga, jak tchórz w spłoszonej gromadzie,
95       chcesz, by w ucieczce ktoś ciebie swą włócznią w plecy ugodził?
       Nuże, od męża dzielnego musimy starca obronić!".
            Tak powiedział. Nie słuchał go boski Odysej, co wiele
       w życiu wycierpiał. Do gładkich podążał okrętów Achajów.
       Chociaż więc sam, syn Tydeusa wmieszał się w pierwsze szeregi,
100       przed sędziwego Nestora, syna Neleusa, zaprzęgiem
    stanął i w takie do niego ozwał się słowa skrzydlate:
            "Starcze, nastają na ciebie o wiele młodsi wojacy.
       Siły twe są wyczerpane, ciężka cię starość obarcza.
       Masz bezsilnego woźnicę i konie od ran kalekie.
105       Nuże więc, wstąp na mój rydwan, a szybko, abyś zobaczył,
       jak ujeżdżone są konie Trosowe, by na równinie
       tu i tam mogły cwałować - w pościgu albo w odwrocie.
       Eneaszowi je wziąłem, wojownikowi strasznemu.
       Niechże twoimi się zajmą słudzy, a my dwaj na moich
110       w lot uderzymy na Trojan, wybornych jeźdźców, by Hektor
       poznał, że bronią szaloną umie być włócznia w mej dłoni".
            Tak powiedział. I jeździec gereński, Nestor, usłuchał.
       Końmi Nestora zaś dzielni zajęli się towarzysze:
       Eurymedon, co walkę ukochał, oraz Stenelos.
115       Tamci obydwaj zajęli miejsca na wozie Diomeda.
       Nestor od razu pochwycił w swe ręce lejce błyszczące,
       smagnął batogiem rumaki i w lot dopędził Hektora.
       W niego, gdy na nich nacierał, cisnął swą włócznię Tydejda,
       ale go chybił, lecz jego woźnicę i przyjaciela,
120       syna Tebaja o duszy wyniosłej, Eniopeusa -
       ten trzymał lejce rumaków - w pierś przy brodawce ugodził.
       Runął z rydwanu na ziemię Eniopeus, a konie skoczyły
       wstecz bystronogie. Trafiony moc swą utracił i duszę.
       Serce Hektora żal przejął gryzący o swego woźnicę,
125       lecz poległego opuścił, choć trapił się towarzyszem,
       że porzucony tam został. Szukał innego. Niedługo
       koniom zbywało opieki, bo Hektor znalazł od razu
       syna Ifita, dzielnego Archeptolema, któremu
       skoczyć na wóz rozpędzony kazał i lejce wziąć w dłonie.
130            Byłyby wtedy tam klęski i wydarzenia straszliwe
       i do Ilionu zagnano by Trojan niby barany,
       gdyby ich szybko nie dojrzał Ojciec i bogów, i ludzi.
       Ozwał się gromem straszliwym i piorun cisnął jaskrawy
       przed rumakami Diomeda. Głęboko ten zarył się w ziemi,
135       groźnym, siarczanym płomieniem przed pędzącymi rozgorzał.
       Konie okrutnie spłoszone, cofając się, wóz podważyły,
       tak że się lejce błyszczące z rąk wysunęły Nestora.
       W duszy strwożony w te słowa odezwał się do Diomeda:
            "Synu Tydeusa, wstecz skieruj konie o mocnych kopytach.
140       Czyżbyś nie poznał? Dzeus dzisiaj nie nam przeznaczył zwycięstwo.
       Widać, że sławą tamtego zamierza dziś Dzeus Kronida
       okryć. A może nas później, gdy zechce, także obdarzy.
       Człowiek zamysłów Dzeusowych nie może przecież zniweczyć,
       choćby posiadał moc wielką. Bóg jest o wiele silniejszy".
145            Na to mu tak odpowiedział Diomedes o głosie donośnym:
            "Starcze, tak mówisz to wszystko, jak słuszność każe, zaiste,
       ale mi boleść nieznośna przeszywa serce i duszę:
       Hektor na pewno na jakiejś naradzie Trojan wypowie,
       że go się uląkł potomek Tydeusa i skrył się w okrętach,
150       chełpić się będzie, a wtedy - niechże mnie ziemia pochłonie".
     Na to mu tak w odpowiedzi rzekł Nestor, jeździec gereński:
            "Synu dzielnego Tydeusa, jakieś ty słowa powiedział?
       Miałby cię Hektor nazywać tchórzem i lichym człowiekiem?!
       Ani Trojanie nie daliby wiary mu, ni Dardanidzi,
155       ani tarczami okrytych Trojan o duszach wyniosłych
       żony, wszak im powaliłeś w proch tylu mężów kwitnących".
            Tak powiedział i konie zawrócił o mocnych kopytach
       w zgiełku bitewnym. Za nimi w ślady Trojanie i Hektor
       z krzykiem okropnym miotali mnóstwo świszczących pocisków.
160       Wielki zaś Hektor o hełmie wiejącym kitami zawołał:
            "Synu Tydeusa, dotychczas Danaje o bystrych rumakach
       czcili cię miejscem zaszczytnym, mięsiwem i pełnym pucharem.
       Teraz odmówią ci sławy, boś stchórzył niby kobieta.
       Ruszaj więc, kukło nikczemna! Już ja się o to potrudzę,
165       abyś na baszty nie wstąpił nasze i do swych okrętów
       kobiet nam nie uprowadził. Wpierw spotka ciebie zagłada".
            Tak powiedział. Tydejda pasować zaczął się w duszy,
       czy nie zawrócić rumaków i stanąć z Hektorem do walki.
       Trzykroć w umyśle i w duszy postanowienie swe ważył,
170       trzykroć rozumny Dzeus z Idy gromami mu odpowiadał,
       znak objawiając Trojanom, że w walce da im zwycięstwo.
       Wielkim więc głosem wydawał Hektor Trojanom rozkazy:
            "Pierś w pierś walczący Dardani, Trojanie oraz Lykowie,
       bądźcie mi mężni i w walce uparci dziś, przyjaciele!
175       Wiem, że Kronida łaskawy przyrzekł mi głowy skinieniem
       wielkie zwycięstwo i sławę, a klęskę ześle Danajom.
       Głupcy ci mur tutaj wznieśli, który im nie da ochrony
       żadnej. Bezsilne te mury memu nie oprą się męstwu.
       Konie me również z łatwością rów jednym skokiem przesadzą.
180       A gdy dosięgnę nareszcie gładko ciosanych okrętów,
       nie zapomnijcie, że trzeba płomień pożogi rozpalić,
       abym okręty ich zniszczył ogniem, a samych Argiwów
       pod okrętami wytracił od dymów już oczadziałych".
            Tak powiedział i koniom jął rozkazywać w te słowa:
185            "Ksancie i ty, mój Podargu, Ajtonie i boski Lamposie,
       dziś mi odsłużcie starania, którymi was otaczała
       małżonka ma, Andromacha, szlachetna Eetiona
       córka, co słodką jak miody pszenicę dla was sypała
       w żłoby i z winem zmieszaną wodą spragnione poiła.
190       Pierwej niż mnie was karmiła, com jest jej mężem kwitnącym,
       z czego się chełpię. Więc dalej, ruszajcie śpiesznie, by zdobyć
       tarczę Nestora przesławną; niebiosów jej sława sięga -
       sama jest cała ze złota i otok ma pozłocisty.
       Także, by z bark Diomedesa, jeźdźca świetnego, zdjąć zbroję
195       z kunsztem ogromnym zrobioną, Hefajsta boskiej roboty.
       Jeśli tę zdobycz weźmiemy, wierzcie, że wszyscy Achaje
       jeszcze tej nocy odpłyną na swoich lotnych okrętach".
            Tak powiedział chełpliwie. Zawrzała gniewem dostojna
       Hera, porwała się z tronu, aż zadrżał Olimp ogromny,
200       do Posejdona, wielkiego boga, zwróciwszy się, rzekła:
     "Wielki mocarzu, co wstrząsasz lądami! Czy, Posejdonie,
       serce się w tobie nie wzrusza, gdy widzisz zgubę Danajów?
       Przecież w Helice i w Ajgach składają tobie ofiary
       liczne i pełne uroku, a więc ty daj im zwycięstwo.
205       Gdybyśmy bowiem zechcieli, wszyscy przychylni Danajom,
       Trojan pognębić, grzmiącemu Dzeusowi się przeciwstawić,
       sam opuszczony by został i smutny na Idy szczycie".
            Z ciężkim jej sercem tak odrzekł Bóg wstrząsający lądami:
            "Hero, w swej mowie zuchwała, jakie wyrzekłaś tu słowa?!
210       Ja nie zamierzam - zapewniam cię - z Dzeusem Kronidą walczyć.
       Innym to także odradzam. Dzeus jest od wszystkich silniejszy".
            Takie to sprawy bogowie w rozmowach swych poruszali.
       Pole natomiast - od rowu i baszt do lotnych okrętów -
       konie i ludzie okryci tarczami całe zajęli
215       ciżbą stłoczoną, gdyż spychał ich Aresowi dziś równy,
       bogu, Pryjama syn, Hektor, bo Dzeus go sławą obdarzył.
       Spaliłby on niezawodnie okręty niszczącym płomieniem,
       gdyby nie Hera dostojna, co tchnęła w Agamemnona
       ducha, choć on bez zachęty zagrzewał Achajów do walki.
220       Śpiesznie więc szedł wzdłuż namiotów i obok achajskich okrętów,
       wielki swój płaszcz purpurowy trzymając w dłoni mocarnej.
       Wreszcie przy statku Odysa przystanął, ogromnym i czarnym,
       zakotwiczonym pośrodku, z dwóch stron był stamtąd słyszany:
       z jednej w namiocie Ajasa, co synem był Telamona,
225       z drugiej zaś u Achillesa, których okręty na krańcach
       stały, bo byli w swe męstwo ufni i w siłę prawicy.
       Głosem ogromnym przemówił, co rozległ się wśród Danajów:
            "Hańba wam, tchórze Argiwi, z wyglądu tylko waleczni !
       Gdzie wasza duma głosząca, żeśmy dzielniejsi od dzielnych?
230       Gdzie te przemowy na Lemnos wypowiadane zuchwale,
       gdy zajadaliście wołów o krzywych rogach mięsiwa
       oraz spijali kratery win wypełnione po brzegi?
       Wtedy z was każdy był gotów na stu lub dwustu uderzyć
       Trojan w spotkaniu, a teraz żaden z was nie wart jednego -
235       syna Pryjama, Hektora, co spali nasze okręty.
       Dzeusie, mój ojcze, czyś jeszcze którego z królów mocarnych
       taką zgryzotą obarczył i wielkiej sławy pozbawił?
       Przecież ty wiesz, żem nie minął pięknego twego ołtarza
       nigdy, okrętem tu płynąc wielowiosłowym na zgubę,
240       ale przy każdym spalałem udźce i biały tłuszcz wołów,
       Troję o murach warownych pragnąc jedynie w proch zburzyć -
       więc ty, o Dzeusie, spełń chociaż to jedno tylko życzenie:
       pozwól nam znaleźć ratunek w ucieczce i nie daj nam zginąć,
       i nie dozwalaj Trojanom tak strasznie wytępiać Achajów".
245            Tak powiedział i ojciec Dzeus płaczącego wysłuchał,
       dając mu znak ocalenia jego narodu, nie zguby.
       Orła mu zesłał natychmiast, ze wszystkich znaków najlepszy.
       Orzeł niósł w szponach sarniątko przez rączą łanię zrodzone,
       lecz to sarniątko upuścił przy Dzeusa pięknym ołtarzu,
250       gdzie ofiarami był czczony wróżebny Dzeus przez Achajów.
    A więc gdy ptaka spostrzegli, którego Dzeus im objawił,
       mocniej na Trojan natarli z dawnym zapałem bojowym.
            Żaden z Danajów tam nie mógł się chełpić, choć wielu ich było,
       że szybkonogie rumaki wpierw nim Tydejda skierował
255       przeciw wrogowi. Ten skokiem rów przebył i przeciw nim walczył.
       Pierwszy ze wszystkich powalił Trojanom męża bitnego,
       Agelaosa, Fradmona syna, co wóz do odwrotu
       właśnie zawrócił, i temu, który się cofał, wbił w plecy
       włócznię pomiędzy barkami, w sam środek. Pierś mu przeszyła.
260       Runął trafiony z rydwanu, aż zbroja na nim zabrzękła.
            Za nim Atrydzi szli obaj, Menelaj i Agamemnon,
       dwaj Ajasowie następnie, zapałem tchnący bojowym,
       potem Idomen, Meryjon - woźnica Idomeneusa,
       co Enyaliowi, zabójcy mężów, z dzielności był równy.
265       Potem szedł Eurypylos, Euajmona syn dzielny.
       Teukros kroczył dziesiąty, gotując łuk naprężony;
       stawał, chroniony przez tarczę Ajasa Telamonidy,
       wtedy unosił swą tarczę Ajas, a Teukros bohater
       bacznie rozglądał się wkoło, a kiedy w ciżbie swą strzałą
270       kogoś ugodził i tamten padał, straciwszy swą duszę,
       Teukros wtedy się cofał, jak dziecko pod skrzydła matczyne,
       znów za Ajasa, a tamten błyszczącą tarczą go słonił.
            Kogo więc Teukros bez skazy najpierw niechybnie ugodził?
       Więc Orsilocha pierwszego, Ormena i Ofelesta,
275       Chromia, Dajtora i Lykofonta, co bogom był równy,
       Amopaona Polyajmonidę, z nim Melanippa -
       wszystkich powalił kolejno na ziemię wielu żywiącą.
       Widząc go, rad był ogromnie nad wodze wódz Agamemnon,
       kiedy ten łukiem potężnym trojańskie tępił falangi.
280       Stanął więc blisko tuż przy nim i w te odezwał się słowa:
            "Głowo najmilsza, Teukrosie Telamonido, dowódco
       ludów, mierz dobrze strzałami, a będziesz światłem Danajów
       i Telamona! Twój ojciec żywił cię w twym niemowlęctwie
       i troskliwością otaczał w domu, choć byłeś nieprawym
285       synem, więc sławą go uczcij, mimo że jest tak daleki.
       Gdyż zapowiadam ci teraz, a słowa się moje wypełnią:
       jeśli mi egidodzierżca Dzeus i bogini Atena
       Ilion o murach warownych, gród sławny, zburzyć pozwolą,
       tobie pierwszemu wprost po mnie zaszczytną wręczę nagrodę -
290       trójnóg lub parę rumaków sprzężonych razem z rydwanem,
       albo kobietę, co z tobą ma wspólnie podzielić łoże".
            Na to mu tak odpowiedział Teukros mężny, bez skazy:
            "Sławny Atrydo, dlaczego zagrzewasz mnie, gdy sam jestem
       pełen zapału? Wszak staram się, ile mam sił, nie ustaję
295       w walce. I gdy do Ilionu Achaje Trojan spychali,
       z łuku swojego wciąż rażę nieprzyjacielskie szeregi.
       Osiem już strzał skierowałem na nich z długimi grotami,
       wszystkie z nich w ciele tkwią mężów, co Aresowi są równi,
       tylko nie mogę ugodzić tego wściekłego psa - jego!".
300            Tak powiedział i nowy grot na cięciwie położył,
    by na Hektora wypuścić. Chciał z całej duszy go trafić.
       Jednakże chybił, natomiast Gorgytijona bez skazy,
       syna Pryjama, w pierś samą okrutną strzałą ugodził.
       Matka, co jego zrodziła, była mieszkanką Ajsymy,
305       Kastianejra urocza, z kształtów do bogiń podobna.
       Niby mak, kiedy w ogrodzie głowę w dół schyla, ugięty
       własnym ciężarem i deszczu w porze wiosennej strugami -
       głowę tak swoją pochylił, bo nagle hełm mu zaciążył.
            Teukros zaś nową wziął strzałę, wsparł na cięciwie i puścił
310       wprost na Hektora, bo pragnął z całej swej duszy go zabić.
       Jednak tym razem znów chybił. Apollon strzałę odwrócił,
       ale woźnicę Hektora, mężnego Archeptolema,
       kiedy ten śpieszył do bitwy, w pierś przy brodawce ugodził.
       Runął z rydwanu. Spłoszyły się konie i pędem ruszyły
315       wstecz, bystronogie. A dusza i moc go wnet opuściła.
       Serce Hektora żal wielki ogarnął o swego woźnicę,
       jednak go tam pozostawił, choć cierpiał nad swym towarzyszem.
       Kebrionowi zaś kazał, bratu, co był niedaleko,
       lejce wziąć swoich rumaków. Ten nieposłuszny mu nie był.
320       Hektor zaś sam z kunsztownego rydwanu skoczył na ziemię
       z krzykiem okropnym. Następnie głaz ciężki chwycił do ręki
       i na Teukrosa wprost ruszył. Z całej go duszy chciał zabić.
       Teukros z kołczanu natychmiast wziął gorzką strzałę i oparł
       ją na cięciwie, a Hektor o hełmie wiejącym kitami,
325       kiedy ten łuk swój napinał, trafił go tu, gdzie oddziela
       szyję od piersi obojczyk, a rana bywa śmiertelna.
       Czyhającego na wroga tam trafił głazem chropawym.
       Zerwał mu łuku cięciwę. Zmartwiała ręka przy zgięciu.
       Teukros ugiął kolana - łuk wypadł z dłoni omdlałej.
330       Ajas jednakże pamiętał o bracie i kiedy ten runął,
       skoczył natychmiast do niego i swoją tarczą osłonił.
       Zaraz schylili się nad nim najmilsi dwaj towarzysze:
       syn Echiosa dzielnego, Mekisteus, i boski Alastor.
       Jęczał, gdy nieśli go wspólnie do swoich gładkich okrętów.
335            Dzeus olimpijski na nowo zapał wśród Trojan rozżarzył.
       Do głębokiego wnet rowu Achajów precz odegnali.
       Hektor szedł w pierwszym szeregu, pewny swej siły i dumy.
       Tak pies, gdy dzika wypłoszy lub lwa płowego z jaskini,
       pędzi w trop za nim na ścigłych nogach i szarpie zębami
340       boki lub kłęby zwierzęcia, i każdy wybieg uprzedza -
       tak Hektor czuwał nad losem złym kędzierzawych Achajów,
       kładąc każdego, kto w tyle pozostał z uciekających.
       Kiedy już wszyscy się skryli za rów i za palisady,
       licznie padając po drodze z rąk Trojan w bitwie zażartych,
345       pod okrętami gładkimi w ucieczce się zatrzymali.
       Jeden drugiego przyzywał i wnet tłum cały do bogów
       wszystkich wzniósł ręce wysoko z błagalnym krzykiem ogromnym.
       Hektor w krąg pole objeżdżał na pięknogrzywych rumakach,
       z oczu podobny Gorgonie, z postawy - Ares, bóg wojny.
350            Wszystko to Hera widziała, bogini o białych ramionach,
    smutna. I wnet do Ateny te słowa rzekła skrzydlate:
            "Biada nam, córko Kronidy, Dzeusa, co dzierży egidę!
       Czyż nie ruszymy z pomocą po raz ostatni, gdy giną
       w walce Danaje? Bo widzę: zły los ich dosięgnął i padną
355       z rąk jedynego z tych mężów - szaleje niepowstrzymanie -
       z rąk Pryjamidy Hektora, co zła im tyle wyrządził!".
            Odpowiedziała jej na to o jasnych oczach Atena:
            "Dawno by on swą zażartość i duszę hardą utracił,
       zginąłby w ziemi ojczystej z ręki walecznych Argiwów,
360       gdyby mój ojciec okrutny i w twardym sercu szalony,
       moim zamiarom swej woli upartej nie przeciwstawił.
       On nie pamięta widocznie, jak często ja ocalałam
       jego dzielnego potomka, gdy Eurysteus go gnębił.
       Płakał ów przecie przed nieba obliczem, a Dzeus mnie posyłał,
365       żebym z wyżyny niebieskiej spływając, pomoc mu niosła.
       Gdybym to mogła przewidzieć mocą rozumu wróżebną
       w dniu, kiedy go Eurysteus wysłał w podziemia Hadesu,
       aby mu Hadesowego psa porwał z mroków Erebu,
       już by on więcej nie wrócił znad Styksu fali głębokiej.
370       Teraz mnie Dzeus nienawidzi i do Tetydy się skłania,
       która kolana mu ściska, ujmując ręką pod brodę,
       o Achillesa błagając - syna, zdobywcę miast licznych.
       Ale dzień przyjdzie, gdy miła znów "Jasnooka" mu będzie.
       Idźże więc prędko zaprzęgać konie o mocnych kopytach,
375       a ja do komnat odejdę Dzeusa, co dzierży egidę,
       by się uzbroić do bitwy. Ciekawa jestem ogromnie,
       jak to Pryjama syn, Hektor o hełmie wiejącym kitami,
       będzie rad, kiedy nas obie na polu walki zobaczy
       i jak to liczni Trojanie swymi ciałami nakarmią
380       psy wygłodniałe i sępy pod okrętami Achajów".
            Tak powiedziała. I Hera, bogini o białych ramionach,
       prędko odeszła, by zaprzęg przygotowywać złocisty,
       Hera najdostojniejsza, córka wielkiego Kronosa.
       W Dzeusa tymczasem komnatach, co dzierży egidę, Atena
385       szatę zsunęła fałdzistą, co miękko u stóp jej upadła
       haftem pokryta kunsztownym. Własną zdobiła ją ręką.
       Puklerz następnie włożyła Dzeusa, co chmury gromadzi.
       Tak się ochoczo do walki w łzy i krew płodnej zbroiła.
       Potem na rydwan płomienny wstąpiła, w dłoni trzymając
390       włócznię olbrzymią i ciężką. Pierzchały przed nią szeregi,
       które na gniew zasłużyły córki Mocarza - jej ojca.
       I poderwała w lot Hera pragnące pędu rumaki.
       Same się wrota rozwarły niebios, przez Hory strzeżone,
       które straż czujną trzymają u bram Olimpu i nieba,
395       chmurą skrywając doń wejście lub rozpraszając obłoki.
       Szlakiem tym, konie smagając, pomknęły obie boginie.
            Spostrzegł je z Idy Dzeus ojciec gniewem straszliwym przejęty.
       Iris o skrzydłach złocistych wezwał i posłał w ich ślady:
            "Iris od wiatru ściglejsza, natychmiast zawróć je z drogi,
400       wstrzymaj ich bieg, bo nie będzie piękny ten bój, co nas skłóci.
    Teraz ostrzegam je tylko, lecz potem swą groźbę wypełnię.
       Powiedz, że koniom połamię w złotym zaprzęgu kopyta,
       obie boginie w dół strącę i rydwan w drzazgi rozbiję.
       Dziesięć lat nawet nie zdoła w swym całorocznym obrocie
405       zetrzeć z ich ciał krwawych znaków, które mój piorun wypali.
       Dobrze ten dzień Jasnooka pamiętać będzie, gdy staje
       dziś przeciw ojcu do walki. Czyn Hery mniej mnie oburza -
       ona się zwykle sprzeciwia wszelakim moim zamysłom".
            Tak powiedział. I zaraz od wiatru Iris ściglejsza
410       z Idy wysokiej pomknęła na Olimp błogosławiony.
       Przy pierwszej bramie szczytami gór spiętrzonego Olimpu
       obie spotkawszy, groźbami Dzeusa ich rydwan wstrzymała:
            "Co zamyślacie? Kto wasze serca szaleństwem napełnił?
       Nie życzy sobie Kronida, byście szły w pomoc Argiwom.
415       Teraz ostrzega was tylko, lecz potem swą groźbę wypełni.
       Koniom w złocistym zaprzęgu połamie mocne kopyta,
       was obie strąci na ziemię i rydwan w drzazgi rozbije.
       Dziesięć lat nawet nie zdoła w swym całorocznym obrocie
       zatrzeć plam, które wam piorun jego na ciałach wypali.
420       Dobrze ten dzień Jasnooka pamiętać będzie, gdy staje
       dziś przeciw ojcu do walki. Czyn Hery mniej go oburza -
       ona się zwykle sprzeciwia wszelkim zamysłom Kronidy.
       Lecz ty, bezwstydna, z psim sercem, czyżbyś się ty odważyła
       przeciw Dzeusowi skierować ostrze swej włóczni ogromnej?".
425            To powiedziawszy, pierzchnęła Iris od wiatru ściglejsza.
       Wtedy do Pallas Ateny Hera wyrzekła te słowa:
            "Biada nam, córko Kronidy, Dzeusa, co dzierży egidę!
       Przeciw rozkazom iść Dzeusa nie mogę - ratować śmiertelnych.
       Niechże tam jedni polegną, a drudzy niech cieszą się zdrowiem,
430       jak los rozsądzi. I niechże Dzeus w swym umyśle i sercu
       sprawę rozstrzygnie Danajów i Trojan. Tak będzie - jak zechce!".
            Rzekła tak i zawróciła konie w zaprzęgu złocistym.
       Wnet pięknogrzywe rumaki Hory wyprzęgły z rydwanu,
       cugle przy żłobach ambrozji pełnych co tchu przywiązały,
435       rydwan o ścianę oparły naprzeciw wejścia, świetlisty.
       Obie boginie swe miejsca na złotych tronach zajęły -
       między innymi bogami - z ciężarem w sercu nieznośnym.
            Ojciec Dzeus z Idy tymczasem na lśniącym śpieszył rydwanie
       o pięknych kołach i prędko w krąg bogów wszedł zgromadzonych.
440       Zaraz Bóg sławny, co ziemią wstrząsa, w lot wyprzągł rumaki,
       zakrył wóz lśniący i szybko na podwyższeniu postawił.
       Dzeus grzmiącogłosy tymczasem szedł w stronę tronu złotego
       zająć swe miejsce. I Olimp zadrżał pod jego krokami.
       Z boku, daleko od Dzeusa, osamotnione siedziały
445       Hera z Ateną, nie śmiejąc mówić ni pytań zadawać.
       Ale Dzeus własnym umysłem przejrzał to w lot i powiedział:
            "Czemu jesteście tak smutne głęboko, Ateno i Hero?
       Czyżbyście w bitwie, co mężów rozsławia, tak się strudziły
       nad zgubą Trojan, dla których czujecie straszną nienawiść?
450       Wiedzcie, że mojej potęgi i siły rąk nie zdołają
    wspólnym wysiłkiem w dół zepchnąć wszyscy bogowie Olimpu!
       Wam jednak przedtem dreszcz lęku przeniknął ciała urocze,
       zanim ujrzałyście bitwę i bitwy klęski straszliwe.
       Przedtem was bowiem ostrzegłem, a groźby zawsze wypełniam.
455       Już byście na swym rydwanie piorunem moim rażone
       nigdy na Olimp nie mogły powrócić do nieśmiertelnych".
            Tak powiedział. Atena i Hera wargi zacięły.
       Blisko przy sobie siedzące życzyły zguby Trojanom.
       Ale Atena milczała, nie odezwała się słowem,
460       choć zadąsana na Dzeusa ojca i gniewem dysząca.
       Hera wzburzenia w swej piersi nie mogąc pomieścić, tak rzekła:
            "Synu Kronosa okrutny, dlaczego nam to powiedziałeś?
       Dobrze to wiedzą bogowie, że siła twa jest niezwalczona;
       i chociaż litość czujemy nad losem mężnych Danajów,
465       którym twój gniew nieodparty straszliwą zgubę gotuje,
       jednak jeżeli chcesz tego, od bitwy się powstrzymamy.
       Tylko swą radą będziemy wspierały dzielnych Argiwów,
       żeby ścigani twymi gniewem nie wszyscy w bitwach polegli".
            Do niej zwracając się, odrzekł Dzeus, co obłoki gromadzi:
470            "Jutro ty jeszcze straszliwszy gniew ujrzysz syna Kronosa,
       Hero, dostojna bogini o wielkich oczach, gdyż będę
       jeszcze sroższymi klęskami gnębił walecznych Argiwów.
       Hektor się bowiem nie prędzej od walk zaciętych powstrzyma,
       aż spod okrętów się porwie w bój szybkonogi Pelida,
475       w dniu, kiedy przed ich wałami krwawa rozpęta się bitwa
       w ścisku i strasznym zamęcie w krąg zabitego Patrokla.
       Tak bowiem jest przeznaczone. I gniew twój w niczym nie zmieni
       mego wyroku. I choćbyś do takich granic dotarła
       ziemi i morza, gdzie Japet razem z Kronosem przebywa
480       z dawna już, niepocieszeni światłem wielkiego Heliosa
       ani najlżejszym powiewem wiatru, w głębinach Tartaru,
       chociażbyś nawet tam doszła, choćbyś tam w gniewie trafiła,
       tyle twój gniew dla mnie znaczy - wiedz o tym - co psa szczekanie".
            Tak powiedział. Milczała Hera o białych ramionach.
485       W tejże się chwili zanurzył świetlisty rydwan Heliosa
       w głąb Okeana. I czarna noc żyzną ziemię okryła.
       Światło dnia zgasło za prędko dla Trojan, ale Achajom
       trzykroć błogosławiona była ta noc i jej ciemność.
            Hektor przesławny tymczasem zawezwał Trojan na radę
490       i nad brzeg rzeki ich powiódł, gdzie pojawiło się pole
       czyste bez ciał wojowników, którzy leżeli dokoła.
       Wszyscy na ziemię z rydwanów swoich skoczyli i mowy
       Dzeusa kochanka, Hektora, pilnie słuchali. On w rękce
       prawej miał włócznię mierzącą stóp jedenaście. Na szczycie
495       ostrze spiżowe błyszczało objęte złotą obręczą.
       Na niej oparty przemówił do Trojan Hektor w te słowa:
            "Męże dardańscy, Trojanie i sprzymierzeńcy, słuchajcie!
       Teraz sądziłem, że niszcząc okręty i wszystkich Achajów,
       znów do Ilionu powrócę owiewanego wiatrami,
500       ale wpierw zapadł zmierzch, który dziś jeszcze zdołał ocalić
    lud i okręty Argiwów nad brzegiem morza stojące.
       Teraz i my posłuchajmy wezwania tej nocy żałobnej
       i przygotujmy posiłek, a pięknogrzywe rumaki
       pouwalniajmy od jarzma i obrok im dajmy obfity.
505       Woły niech także nam z miasta i dobrze tuczone barany
       tutaj sprowadzą, a także wino, co serce weseli.
       Z domów nam chleba przynieście i suto drew nazbierajcie,
       abyśmy mogli przez całą noc, zanim Eos zabłyśnie,
       liczne rozpalać ogniska. Ich blask niech sięgnie do nieba.
510       Idzie mi o to, by nocą o bujnych włosach Achaje
       uciec nie chcieli przed nami po morza przestrzeniach szerokich.
       Niechże na swoje okręty nie wejdą w beztroskim spokoju,
       ale i w domu niejeden z nich niechaj leczy swe rany
       strzałą czy grotem zadane spiżowym włóczni trojańskiej,
515       zanim dosięgnie okrętu. Niechże lękają się inni
       wojnę nieść łzami nabrzmiałą Trojanom, jeźdźcom wybornym.
       Niech heroldowie kochani przez Dzeusa po mieście rozgłoszą,
       aby się młódź niedorosła i starcy z siwymi skroniami
       poustawiali w krąg miasta przy basztach, bogowie je wznieśli;
520       każda zaś z kobiet, że słabsze, niech tylko w swoim domostwie
       wielkie ognisko roznieci. Straż trzymać baczną należy,
       aby podstępnie do miasta wróg nie wszedł, gdy wojska w nim braknie.
       Jak powiedziałem, Trojanie o duszach wyniosłych, tak będzie!
       Słowa dziś wypowiedziane są właściwymi słowami.
525       Jutro, gdy Eos zaświta, do wszystkich Trojan przemówię,
       jeźdźców wybornych. Dzeusowi ufając i bogom innym,
       wierzę, że psy te wypędzę przez Kery złowróżbne nasłane,
       przez Kery złe przywiezione do nas na czarnych okrętach.
       Ale tymczasem wśród nocy stróżujmy bacznie my sami.
530       Jutro, gdy Eos zaświta, znów nałożymy swe zbroje,
       aby przy gładkich okrętach nieubłaganą wieść wojnę.
       Wtedy zobaczę, czy mocarz Diomedes, potomek Tydeusa,
       mnie od okrętów pod mury odeprze, czy mnie przeznaczono
       jego mym spiżem pokonać i łupy wziąć krwią zbryzgane.
535       Jutro swą dzielność okaże, czy cios wytrzyma mej włóczni,
       którą skieruję na niego. Lecz sądzę, że między pierwszymi
       padnie zabity i liczni będący z nim towarzysze,
       jutro, gdy wzejdzie nam słońce. Gdybym to mógł przez me czyny
       być nieśmiertelnym i młodym poza ostatnie dni swoje,
540       czczonym tak, jak się Atenę czci boską i Apollona,
       gdybym to wiedział tak pewnie - jak to, że zgubię Argiwów!".
            Tak rzekł Hektor. Trojanie te słowa okrzykiem przyjęli.
       Potem spod jarzma wyprzęgli spocone od biegu rumaki
       i rzemieniami je blisko przy wozach swych uwiązali.
545       Z miasta przygnano wnet woły i razem z nimi barany
       dobrze tuczone, i wino, co ludzkie serca weseli.
       Chleb z domu poprzynosili i suto drew uzbierali,
       i nieśmiertelnym w ofierze wnet hekatombę złożyli.
       Dym znad równiny się wznosił wiatrem pod niebo pędzony,
550       wonny. Lecz błogosławieni ich ofiar przyjąć nie chcieli.
         Zbrakło im chęci, bo Ilion święty im był nienawistny,
       także i Pryjam, i naród włócznią słynnego Pryjama.
            Ale Trojanie z otuchą wielką na bitwy przedpolach
       całą przebyli noc. Liczne ogniska przy nich płonęły.
555       Tak jak na niebie jaśnieją w krąg gwiazdy obok księżyca
       świetnie płonące blaskami, a cisza panuje w przestrzeni,
       szczyty i wszystkie pagórki w krąg błyszczą uwypuklone,
       widać wyraźnie doliny, w eterze nieba rozlanym
       wszystkie zjawiły się gwiazdy, serce pasterza radując -
560       tyle od Ksanta do gładkich okrętów pośrodku płonęło
       ogni przez Trojan wznieconych, lśniących przed grodem Ilionu.
       Ognisk tysiące gorzało w polu. I po pięćdziesięciu
       mężów siedziało przy każdym z ognisk jaskrawo płonących.
       Konie zaś ziarno chrupały białe orkiszu, jęczmienia,
565       stojąc przy wozach, i Eos czekały uroczotronej.

Pieśń IX. Poselstwo do Achillesa. Prośby.

    Tak na baczności się mieli Trojanie. Tymczasem Achajów
       popłoch niezmierny ogarnął, druh ścinającej krew trwogi.
       Nie do zniesienia ból przejął tych nawet najwaleczniejszych.
       Niby dwa wiatry, co wzburzą toń morza w ryby obfitą:
5       wicher zachodni i zimny Boreasz od trackiej strony,
       co niespodzianie nadciągną i wnet ze wszystkich stron fale
       piętrzą się czarne i z morza chlustają wodorostami -
       takie też wichry wstrząsały sercami w piersiach Achajów.
            Mężny Atryda przejęty zgryzotą wielką w swej duszy
10       chodził, wydając heroldom o głosach dźwięcznych rozkazy,
       aby każdego z walecznych mężów na radę wezwali
       głosem ściszonym. Natomiast sam trudził się między pierwszymi.
       Wkrótce zasiedli do obrad stroskani. Wódz Agamemnon,
       lejąc łzy, powstał - do źródła o ciemnych falach podobny,
15       co posępnymi wodami wytryska z urwistej skały.
       Potem, wzdychając głęboko, przemówił tak do Argiwów:
            "O przyjaciele! Dowódcy i władcy nad Argiwami!
       Wielki Kronida Dzeus ciężkim przygniótł mnie losem, okrutnik!
       Chociaż mi przedtem przyrzekał i głowy zaręczył skinieniem,
20       że po zburzeniu Ilionu o mocnych murach powrócę
       wreszcie do domu, przeznacza mi teraz klęskę i każe
       wracać do Argos w niesławie, gdym tyle wojska wytracił.
       To wszechmocnemu Dzeusowi wydaje się widać miłe,
       temu, co zwalił w proch szczyty wielu już miast i niejedno
25       jeszcze z nich zburzy, bo włada potęgą nieprzemożoną!
       Nuże więc, temu, co powiem, niech wszyscy będą posłuszni!
       Na swych okrętach uchodźmy do naszej miłej ojczyzny,
       bowiem już wziąć nie zdołamy szerokoulicznej Troi".
            Tak powiedział, a wszyscy w milczeniu trwali głębokim.
30       Nie przemówili ni słowa stroskani synowie Achajów.
       Wreszcie odezwał się do nich Diomedes o głosie donośnym:
            "Z brakiem rozwagi twym walczyć będę, Atrydo, najpierwej,
       jak to w obradach przystoi. A ty się, władco, nie gniewaj!
       Przedtem co prawda zganiłeś odwagę mą wobec Danajów,
35       mówiąc, żem tchórz i do bitwy niezdolny, jednakże co do mnie,
       wszyscy Argiwi mnie znają, tak samo młodzi, jak starzy.
       Jednym Kronosa obdarzył cię syn w swych wyrokach tajemny:
       berło ci dał, abyś przez nie nad wszystkich był szanowany,
       ale odwagi ci nie dał, co jest największą potęgą.
40       Czyżbyś, nieszczęsny, przypuszczał, że już synowie Achajów
       są niezdolnymi do bitwy tchórzami, że tak przemawiasz?
       Jeśli cię serce samego skłania, by wracać do domu -
       uchodź! Masz drogę otwartą! Okręty twe blisko są morza.
       Inni natomiast Achaje o bujnych włosach zostaną,
45       póki nie padnie gród Troi. A gdy chcą, niechże i oni
       na swych okrętach uchodzą do miłej ziemi ojczystej.
       Co do mnie, ja i Stenelos walczyć będziemy do końca,
       aż kres Ilionu nastąpi. Sam bóg nas tutaj sprowadził".
            Tak powiedział. I okrzyk wydali synowie Achajów,
50       słowa uznając Diomeda, co końmi władał wybornie.
    Wtedy wstał Nestor, co jeźdźcem był świetnym, i tak się odezwał:
            "Synu Tydeusa, i w bitwie jesteś waleczny, i w radzie
       najwybitniejszy spomiędzy tych wszystkich, co ci rówieśni!
       Sądzę, że twojej przemowy nie zgani żaden z Achajów
55       ani sprzeciwiać się będzie. Lecz mowie twej brak zakończenia.
       Chociaż tak młody, że mógłbyś moim być synem, ponadto
       z wszystkich najmłodszym, przemawiać umiesz zupełnie rozsądnie
       między władcami Argiwów. Mówiłeś tak, jak należy.
       Niechże więc ja, który wiekiem dojrzalszym od ciebie się szczycę,
60       głos też zabiorę i wszystko wyjaśnię. A mojej przemowy
       nie zlekceważy nikt chyba, nawet sam wódz Agamemnon.
       Rodu zakałą, zbrodniarzem nędznym, tułaczem jest każdy,
       który pożogę wojenną mrożącą krew w żyłach miłuje!
       Ale my tu zgromadzeni słuchajmy dziś nocy posępnej,
65       naszą wieczerzę szykując. Niech każdy z wojennej straży
       stanie przy baszcie na zewnątrz, nad rowem tam wykopanym.
       Niechże to młodzież wykona. A teraz ty sam, Atrydo,
       sprawę poprowadź, bo jesteś z władców najbardziej królewski.
       Zaproś starszyznę na ucztę. Przystoi ci. Nie jest nad możność.
70       Pełne namioty masz wina, które okręty Achajów
       co dzień po morzu szerokim przywożą ci z trackiej krainy.
       Wszystkich dziś możesz ugościć. Panujesz licznym plemionom.
       Kiedy zgromadzi się wielu, posłuchaj tych, co z najlepszą
       radą wystąpią, bo trzeba ogromnie wszystkim Achajom
75       rady szlachetnej i mądrej, gdy blisko okrętów goreją
       wrogów ogniska tak mnogie. Kogo to może weselić?
       Noc albo zgubi nasz obóz wojenny lub wszystkich ocali".
            Tak powiedział. Słuchając z uwagą, rozkazy spełniali.
       Straże więc w pełnym rynsztunku z obozu ruszyły; wychodzą
80       wraz z Trazymedem, Nestora potomkiem, pasterzem narodów,
       szli obok synów Aresa - to był Askalafos i Jalmen,
       ci z Afarejem, Merionem, a tamci z Deipyrosem,
       inni zaś przy Lykomedzie, potomku boskiego Krejonta.
       Siedmiu dowódców szło straży, za każdym stu wojowników
85       młodych kroczyło, trzymając w swych dłoniach włócznie wysmukłe.
       W środek pomiędzy mur wszedłszy i rów, pospołu zasiedli,
       porozpalali ogniska i każdy szykował wieczerzę.
            Mężny tymczasem Atryda wprowadził starszyznę Achajów
       do swych namiotów i ucztą obfitą zebranych uraczył.
90       Wnet po gotowe potrawy ręce zebranych sięgnęły.
       A gdy napojem pragnienie i jadłem głód nasycili,
       Nestor sędziwy im teraz rozpoczął swój zamysł wyjawiać,
       który i przedtem ze wszystkich okazał się najrozsądniejszy.
       On to, najlepiej im radząc, głos zabrał i tak przemówił:
95            "Wodzu nad wodze, Atrydo przesławny, Agamemnonie!
       Zacznę od ciebie i skończę na twej osobie, bo władzę
       ponad wieloma ludami sprawujesz i Dzeus cię obdarzył
       berłem i prawem sądzenia, byś nad wszystkimi królował.
       Pierwszy winieneś przemawiać na radzie, ale i słuchać,
100       nadto wykonać, jeżeli innemu cenną dać radę
     serce nakaże; masz możność wykonać, co tamten zamierzył.
       Teraz więc ja to wypowiem, co wyda mi się najlepsze,
       nic mądrzejszego nikt bowiem nad radę mą nie wymyślił.
       Dawno już myśl tę piastuję i teraz w sercu jest moim,
105       odkąd, dostojny, porwałeś Bryzejdę, piękną dziewczynę,
       Achillesowi z namiotu. Na złość mu to uczyniłeś,
       mimo naszego sprzeciwu. Ja bowiem tobie gorąco
       to odradzałem. Ty jednak w zuchwalstwie duszy zelżyłeś
       znakomitego człowieka, którego i nieśmiertelni
110       czczą, bo nagrodę zaszczytną mu odebrałeś. Lecz teraz
       trzeba pomyśleć, jak można by go nakłonić i zjednać
       sercu miłymi darami i słodkim niby miód słowem".
            Na to mu tak odpowiedział nad wodze wódz Agamemnon:
            "Starcze, nie było w tym kłamstwa, gdy wyliczałeś me winy.
115       Sam to przyznaję - zbłądziłem! Za wiele wojska ten stanie
       człowiek, którego w swym sercu tak bardzo Dzeus umiłował,
       czcią tak wyróżnił, że zgnębił klęskami naród Achajów.
       Ale jeżeli zbłądziłem słabością serca skłoniony,
       pragnę to wszystko naprawić i wykup dać niezmierzony.
120       Wobec was dary wyliczę, które mu dać chcę - przesławne:
       siedem trójnogów nietkniętych dotychczas ogniem, dziesiątkę
       złotych talentów, dwadzieścia prześlicznych mis metalowych,
       koni dwanaście szlachetnych, co odnosiły zwycięstwa
       w licznych zawodach. Niebiedny byłby ten człowiek i braku
125       złota cennego nie odczuł, gdyby posiadać miał tyle,
       ile te konie, zwycięskie w licznych zawodach, przyniosły.
       Siedem mu jeszcze daruję zręcznych w robotach wszelakich
       kobiet, co z Lesbos pochodzą. Sam je wybrałem wśród innych,
       gdyśmy zdobyli gród; gaszą pięknością inne kobiety.
130       Wszystkie mu chcę podarować, a przy nich tę, com mu zabrał -
       córkę Bryzesa. A przy tym zaklnę się wielką przysięgą:
       nie podzieliłem z nią łoża anim się do niej przybliżył,
       tak jak wśród ludzi się zbliża mąż do kochanej małżonki.
       Wszystkie te dary zabierze. A gdy łaskawi bogowie
135       miasto potężne Pryjama nam w końcu zdobyć pozwolą,
       będzie mógł złotem i spiżem po brzegi okręt napełnić,
       wracając, kiedy zdobyczą będą się dzielić Achaje.
       Kobiet trojańskich dwadzieścia sam sobie wtedy wybierze,
       co prócz Heleny argiwskiej inne przewyższą urodą.
140       A gdy wrócimy do Argos w Achai, żyznej krainie,
       nazwę go zięciem i w sercu jak Orestesa wyróżnię,
       syna mojego miłego, co się w dostatkach wychował.
       Córki mam trzy urodzone w moim pałacu wspaniałym:
       Chryzotemidę i Laodikę, i Ifijanassę.
145       Weźmie, nie płacąc darami, tę, której sercem zapragnie,
       i do domostwa Peleusa wprowadzi. Posag jej dodam
       szczodry ponadto. Nikt takim nie obdarował swej córki -
       siedem mu miast podaruję, obszernych, ludnych, bogatych:
       gród Kardamylę, Enopę, Hirę łąkami słynącą,
150       Fery przez bogów kochane, Anteję w łąki bogatą,
    piękną Ajpeję i Pedas od winorośli zielony.
       Wszystkie te miasta nad morzem przy Pylos leżą piaszczystym.
       Grodów mieszkańcy zasobni są w stada owiec i wołów
       i będą go niby boga czcili cennymi darami,
155       szczodre składając daniny pod jego berłem bezpieczni.
       Jestem to gotów uczynić, jeśli swój gniew ułagodzi.
       Niechaj się ugnie. Gdyż Hades jest tylko nieubłagany
       i nienawistny dlatego najbardziej dla ludzi śmiertelnych.
       Achill przewagę mą uznać powinien; najbardziej królewski
160       jestem z dowódców i wiekiem dojrzalszym niż on się szczycę".
            Na to mu tak w odpowiedzi rzekł Nestor, jeździec gereński:
            "Wodzu nad wodze, Atrydo przesławny, Agamemnonie!
       Godne przeznaczasz podarki dla Achillesa dowódcy.
       A więc do dzieła! Wybranych ludzi poślijmy bez zwłoki,
165       niech do namiotu wyruszą natychmiast Achilla Pelidy
       albo ja sam ich upatrzę. Niechże mi będą posłuszni!
       Fojniks więc, Dzeusa kochanek, najpierw. Niech ten ich prowadzi!
       Drugi to Ajas potężny, a trzeci - boski Odysej.
       Niechaj za nimi z heroldów pójdą Eurybat i Odios.
170       Teraz na ręce wylejcie nam wodę i ciszę nakażcie,
       aby Kronidę przebłagać - niech się zlituje nad nami!".
            Tak powiedział, a wszystkim przypadły do serca te słowa.
       Zaraz heroldzi na ręce zebranych wodę wylali,
       młodzież po brzeg napełniła winem z kraterów puchary,
175       wszystkim podając kolejno, począwszy od prawej strony.
       Gdy na cześć bogów ulali, co dusza zapragnie wypili,
       wyszli pośpiesznie z namiotu Agamemnona Atrydy.
       Liczne im dawał zlecenia sam Nestor, jeździec gereński,
       żegnał każdego skinieniem, zaś głównie Odysejowi
180       zlecał, by starał się skłonić do zgody Pelidę bez skazy.
            Brzegiem więc zaraz ruszyli nad morzem falami huczącym,
       Boga błagając, co ziemię ogarnia i wstrząsa lądami,
       by Ajakidę wielkiego bez trudu zdołali nakłonić.
       Przy Myrmidonów namiotach stanąwszy i lotnych okrętach,
185       jego ujrzeli, gdy serce pocieszał dźwięczną formingą,
       piękną, kunsztownie zrobioną, o gryfie całym ze srebra.
       Wybrał ją z łupów Achilles, gdy zburzył gród Eetiona.
       Teraz pocieszał swą duszę, o sławie mężów śpiewając.
       W ciszy głębokiej naprzeciw niego Patroklos sam siedział,
190       na Ajakidę czekając, aż pieśń śpiewaną zakończy.
       Wtedy podeszli do niego. Prowadził boski Odysej.
       Blisko stanęli tuż przed nim. Achilles powstał zdumiony
       z miejsca, gdzie przedtem spoczywał; podniósł się, dzierżąc formingę.
       Podniósł się także Patroklos, gdy nadchodzących zobaczył.
195       Gości witając, przemówił o szybkich nogach Achilles:
            "Bądźcie mi zdrowi, kochani! Wielki mus przywiódł was do mnie.
       Chociaż trwam w gniewie, jesteście najmilsi mi wśród Achajów".
            Tak ich powitał i dalej przemawiał boski Achilles,
       gości sadzając na ławach i purpurowych kobiercach;
200       i do Patrokla, co blisko stał, tak się prędko odezwał:
    "Synu Menojtijosa, największy krater mi przynieś,
       wino w nim zmieszaj najlepsze i puchar podaj każdemu.
       Przecież to goście najmilsi pod mym się dachem znajdują".
            Tak powiedział. Patroklos w lot przyjaciela usłuchał.
205       Wielki kuchenny stół bliżej przysunął w jasność płomienia,
       mięso wyborne położył z owcy i kozy tuczonej
       oraz płat z grzbietu karmnego wieprza tłustością kwitnący.
       Automedon mięsiwo trzymał, a boski Achilles
       krajał, a gdy je podzielił dobrze, na rożnach osadził.
210       Wówczas do bogów podobny Menojtijada rozjarzył
       ogień potężny, a kiedy żar przygasł i uwiądł słup ognia,
       zgarnął żarzące się głownie i rożny rozstawił nad nimi,
       solą mięsiwo posypał boską i wsparł na podstawach.
       Wreszcie, gdy mięso już było gotowe, na stół je położył;
215       potem Patroklos chleb przyniósł, obok mięsiwa ustawił
       w pięknych koszykach przed każdym, a mięso Achilles podzielił.
       Potem naprzeciw boskiego Odysa sam zasiadł za stołem,
       ścianę miał poza plecami i wezwał Patrokla, by złożył
       bogom ofiarę. Ten rzucił część im przeznaczoną w płomienie.
220       Wnet po gotowe potrawy ręce zebranych sięgnęły.
       Kiedy napojem pragnienie i jadłem głód nasycili,
       Ajas dał znak Fojniksowi. Zrozumiał to Odyseusz
       bogom podobny, wzniósł kielich i przepił do Achillesa:
            "Zdrowie twe wznoszę, Achillu! Ciągłych nam uczt nie brakuje,
225       dziś ucztowaliśmy wszyscy w namiocie Agamemnona
       Atrydy, teraz - u ciebie; dość jest wszystkiego, jak widzę,
       by uprzyjemnić posiłek, lecz nas to nie rozwesela.
       Wielkie nieszczęście, Achillu przez Dzeusa wyhodowany,
       drogi nam! Strach nas ogarnia, czy ocalimy okręty
230       wielowiosłowe i lotne, gdy ty nas męstwem nie wesprzesz.
       Blisko przy naszych okrętach i murach obóz rozbili
       dzielni Trojanie i z krajów odległych ich sprzymierzeńcy.
       W polu ogniska w krąg palą i mówią, że niepowstrzymani
       przez nas niezwłocznie uderzą na nasze czarne okręty.
235       Dzeus, syn Kronosa, im znaki swej przychylności objawia
       błyskawicami. A Hektor, pewny swej siły potężnej,
       dzikim szaleństwem rozżarty, wierząc Dzeusowi, ni bogów
       już się nie lęka, ni ludzi. Gwałtowny szał nim owładnął.
       Modli się tylko, by prędzej błysnęła zorza poranna,
240       i zapowiada, że wtedy rufy okrętów odrąbie,
       same okręty popali i przy nich wojsko Achajów
       z dymu i lęku oślepłe wytraci w ogniach pożogi.
       W duszy się mojej wciąż trwożę, czy tych obietnic straszliwych
       bogi nie spełnią, a dla nas czy gorzki los nie przeznaczył
245       zguby pod Troją, daleko od Argos, słynnego na świecie
       z koni szlachetnych. Lecz może ty zechcesz, chociaż tak późno,
       synów achajskich spod groźnej przemocy Trojan podźwignąć?
       Mógłby cię później ogarnąć żal, gdy nie będzie ratunku,
       kiedy zły los się dopełni. Więc może warto by wcześniej
250       pomyśleć, jak by odwrócić złowrogi dzień od Danajów.
    Mój przyjacielu! Wszak tobie tak Peleus ojciec przykazał
       w dniu, gdy cię z Ftyi rodzinnej wysyłał do Agamemnona:
            ŤSynu mój! Siłę wojenną da ci Atena i Hera,
       jeżeli zechcą. Ty jednak staraj się serce gwałtowne
255       w piersi hamować, bo wszystkim milsza jest ludzka łagodność.
       Waśni złej w skutkach unikaj, abyś tym większą uzyskał
       cześć między ludem Achajów, wśród młodych i wśród sędziwychť.
       Taką przestrogą cię starzec pożegnał. Choć teraz ją wspomnij.
       Duszę swą ugnij zaciętą w gniewie, wszak wódz Agamemnon
260       dary bogate ci pragnie dać, byle gniew twój złagodzić.
       Jeśli mnie zechcesz posłuchać, wyliczę ci wszystkie dary,
       jakie w namiocie zgromadził dla ciebie wódz Agamemnon:
       siedem trójnogów nietkniętych dotychczas ogniem, dziesiątkę
       złotych talentów, dwadzieścia prześlicznych mis metalowych,
265       koni dwanaście szlachetnych, co odnosiły zwycięstwa
       w licznych zawodach. Niebiedny byłby ten człowiek i braku
       złota cennego nie odczuł, gdyby posiadał go tyle,
       ile te konie, zwycięskie w licznych zawodach, przyniosły.
       Siedem ci jeszcze daruje zręcznych w robotach wszelakich
270       kobiet, co z Lesbos pochodzą. Sam je wybierał wśród innych,
       gdyśmy zdobyli gród; gaszą pięknością inne kobiety.
       Wszystkie ci chce podarować, a przy nich tę, co ci zabrał -
       córkę Bryzesa. A przy tym zaklął się wielką przysięgą,
       że łoża nigdy nie dzielił z nią ani do niej się zbliżył,
275       tak jak wśród ludzi się zbliża mąż do kochanej małżonki.
       Wszystkie te dary zabierzesz. A gdy łaskawi bogowie
       miasto potężne Pryjama zburzyć nam w końcu pozwolą,
       będziesz mógł złotem i miedzią po brzegi okręt napełnić,
       wracając, kiedy zdobyczą będą się dzielić Achaje.
280       Kobiet trojańskich dwadzieścia sam sobie wtedy wybierzesz,
       co prócz Heleny argiwskiej inne przewyższą urodą.
       A gdy wrócimy do Argos w Achai, żyznej krainie,
       nazwie cię zięciem i w sercu jak Orestesa wyróżni,
       syna miłego mu bardzo, co się w dostatkach wychował.
285       Trzy córki ma Agamemnon w swoim pałacu wspaniałym:
       Chryzotemidę i Laodikę, i Ifijanassę.
       Weźmiesz, nie płacąc darami, tę, której sercem zapragniesz,
       i do domostwa Peleusa wprowadzisz. Posag ci doda
       szczodry ponadto. Nikt takim nie obdarował swej córki -
290       siedem ci miast podaruje, obszernych, ludnych, bogatych:
       gród Kardamylę, Enopę i Hirę łąkami słynącą,
       Fery przez bogów kochane, Anteję w łąki bogatą,
       piękną Ajpeję i Pedas od winorośli zielony.
       Wszystkie te miasta nad morzem przy Pylos leżą piaszczystym.
295       Grodów mieszkańcy zasobni są w stada owiec i wołów
       i będą ciebie jak boga czcili cennymi darami,
       szczodre składając daniny pod twoim berłem bezpieczni.
       Wszystko to możesz otrzymać, jeśli swój gniew ułagodzisz.
       Gdyby zaś wielki Atryda zbyt silny wstręt w tobie budził,
300       on sam i dary od niego - miej litość nad Achajami,
    tymi, co w bitwach padają, a będą ciebie jak boga
       czcili. A przy tym ty sławę zyskasz niezmierną, bo Hektor
       padnie z twej ręki. Na pewno pychą niezmierną przejęty
       natrze na ciebie. Wie o tym, żeś najgodniejszy przeciwnik
305       z Danajów, których przyniosły pod Troję lotne okręty".
            Na to mu tak odpowiedział o szybkich nogach Achilles:
            "Boski potomku i synu Laertesowy, Odysie!
       Trzeba mi prosto i szczerze na słowa twe odpowiedzieć,
       jak nakazuje mi serce i jak na pewno się stanie.
310       Wszystko wypowiem, co myślę i zrobię; nie nudźcie mnie dłużej
       jeden po drugim, te same rozwodząc skargi i żale.
       Jest mi tak bowiem obmierzły, jak same bramy Hadesu,
       kto w sercu jedno ukrywa, a na języku ma drugie.
       Ja wam otwarcie wyłożę, co mi się zdaje najlepsze:
315       ani mnie wódz Agamemnon Atryda nie skłoni do walki,
       ani nikt inny z Danajów. Jaka nagroda dla tego,
       kto bez spoczynku, bez przerwy bił się z licznymi wrogami,
       gdy los w tej samej ma cenie i tchórza, i bohatera
       (umrze tak samo i próżniak, i mąż, co wiele dokonał) ?
320       Żadnej nie miałem nagrody za to, żem skrywał w swej piersi
       duszę, co była gotowa codziennie rwać się do walki.
       Jak ptak, co o swe pisklęta nieopierzone troskliwy
       w dziobku im żywność przynosi, zapominając o sobie -
       tak i ja troską dręczony tyle już nocy spędziłem
325       bez snu i tyle dni krwawych wśród zmagań i trudów wojny.
       Dla was z mężami wojując wytrwale o ich kobiety,
       grodów dwanaście zdobyłem, płynąc na lotnych okrętach,
       a jedenaście wśród pieszych walk tu, na ziemi trojańskiej.
       W każdym z nich zdobycz bezcenną i liczne skarby kosztowne
330       brałem i nimi Atrydę Agamemnona darzyłem -
       zdobyczą moją. On siedząc spokojnie przy swoich okrętach,
       brał wszystko. Małą część rozdał, a resztę sobie zostawił.
       Wszystkich dostojnych w obozie nagrodził - wodzów i królów,
       każdy nagrodę zachował. Mnie tylko spośród Achajów
335       wydarł małżonkę, tak miłą mojemu sercu. Niech sobie
       łoże z nią dzieli, niech szuka radości przy niej. Lecz po co
       wszyscy Trojanie waleczni i nasi dzielni Argiwi
       walczą? Dlaczego tak wiele pod Troją ludów zgromadził?
       Czy nie dla jednej Heleny o najpiękniejszych warkoczach?
340       Czyżby ze wszystkich śmiertelnych tylko Atrydzi swe żony
       umieli kochać? Toć każdy mąż, gdy rozumny i prawy,
       troszczy się, kocha tę swoją. Ja moją także kochałem
       z całego serca, choć była wojenną bronią zdobyta.
       Teraz, gdy z rąk mi ją wydarł, kiedy mnie podle oszukał,
345       jużem ja dobrze go poznał, już więcej mnie nie nakłoni.
       Posłuchaj, Odyseuszu! Niech z tobą on i z innymi
       wspólnie na radzie obmyśli, jak bronić waszych okrętów
       przed ogniem. Przecież tak wiele zrobił już dla was beze mnie.
       Mur wybudował obronny i wielki rów pod murami
350       kazał wykopać, i fosę w krąg palisadą umocnił.
    Ale na próżno! Potęgi Hektora, ludów pogromcy,
       wstrzymać nie zdołał. Dopóki ja wśród Achajów walczyłem,
       póty od murów miasta Hektor się ruszyć nie ważył,
       ale do Skajskiej zaledwie bramy i dębu docierał.
355       Tam kiedyś ze mną się spotkał. I ledwo z życiem ujść zdołał.
       Teraz, gdy wcale nie pragnę wojować z boskim Hektorem,
       złożę nazajutrz Dzeusowi i wszystkim bogom ofiary,
       zepchnę na wodę okręty wyładowane po brzegi.
       Ujrzysz, jeżeli chcesz tego, jeżeli ci na tym zależy,
360       jak o świtaniu na słynny z ryb obfitości Hellespont
       moje okręty odpłyną z rozradowaną załogą.
       Jeśli mi dobrą żeglugę da mocny Bóg, co lądami
       wstrząsa potężnie, to Ftyję na trzeci dzień już zobaczę.
       Dość tam jest dobra mojego, które rzuciłem, tu idąc,
365       i stąd niemało w okrętach złota i miedzi czerwonej,
       kobiet o pięknych przepaskach, wiele siwego żelaza
       wezmę, przez los obdarzony. Ale nagrodę za dzielność,
       tę, którą sam mi przeznaczył, odebrał mi Agamemnon,
       drwiąc ze mnie. To, co wam mówię, powtórzcie jemu najwierniej,
370       wszystko - przy wszystkich. I niechże gniewają się sami Achaje,
       bo może jeszcze zamierza oszukać któregoś z Danajów,
       wstyd zatraciwszy. Wracając do mojej sprawy - tak sądzę,
       że choć jak pies jest bezczelny, w twarz mi nie będzie śmiał spojrzeć.
       W radach z nim nie chcę zasiadać ani dzieł wspólnych prowadzić,
375       raz mnie już bowiem oszukał i podszedł. Już on mnie swoim
       słowem nie ujmie! Dość tego! Niechaj bez mojej pomocy
       sczeźnie nareszcie. Widocznie sam Dzeus rozsądek mu odjął.
       Brzydzę się jego darami i on sam dla mnie jest niczym.
       Choćby mi dziesięć czy razy dwadzieścia tyle oddawał,
380       ile ma teraz i ile jeszcze zdobędzie w przyszłości,
       i Orchomenu bogactwa, i Teb egipskich stubramnych,
       gdzie są w domostwach największe ze skarbów nagromadzone,
       tam gdzie sto bram się otwiera, a z każdej z nich mężów dwustu
       może wyruszyć od razu zbrojnych na konnych zaprzęgach;
385       choćby mi dawał aż tyle, ile tu piasku i żwiru -
       jeszcze nie zdoła mi serca wódz Agamemnon przejednać,
       zanim palącej mi duszę zniewagi pokutą nie zmyje.
       Córki zaś Agamemnona za swą małżonkę nie wezmę,
       choćby pięknością gasiła samą Kiprydę złocistą
390       i w pracach była zręczniejsza od jasnookiej Ateny.
       Nie chcę jej. Niechże ją komuś innemu odda z Achajów.
       Może ten będzie godniejszy, bardziej królewski ode mnie.
       A ja, gdy bóg mnie ocali i już do domu powrócę,
       wezmę za żonę dziewczynę, którą mi ojciec wybierze.
395       Wiele jest dziewcząt szlachetnych w Helladzie, a także we Ftyi,
       cór znakomitych mężów, którzy władają grodami.
       Jeśli z nich którą pokocham, do domu swego wprowadzę.
       Tam nieugięta ma dusza często mi z piersi ulata,
       pragnąc mieć żonę kochaną i towarzyszkę dni moich -
400       w domu, gdzie Peleus dostatków dość nagromadził sędziwy.
    Życia człowieka nie może żadna z wartości przewyższyć -
       ani sam Ilion tak ludny i w skarby wielkie zasobny
       w czasie pokoju, nim wojnę przynieśli zbrojni Achaje,
       ani bogactwa niezmierne, ile ich w skarbcu swym mieści
405       Fojbos Apollon promienny w swojej Pytonie skalistej.
       Można zdobyczy mieć wiele: stada baranów i wołów,
       cenne trójnogi i konie o grzywach złotopłomiennych,
       lecz nie zdobędziesz już nigdy człowieczej duszy, nie złowisz
       ani jej w locie nie wstrzymasz, gdy z warg na zawsze uleci.
410       Nieraz mi matka mówiła, Tetyda o stopach srebrzystych,
       że dwie prowadzą mnie Kery dwiema drogami do śmierci:
       jeśli pod grodem trojańskim zostanę, by dalej tam walczyć -
       nie ma stąd dla mnie powrotu, lecz sławę wieczną uzyskam;
       jeśli do domu powrócę, do mojej ziemi kochanej -
415       sławy nie zyskam, lecz w zamian życie szczęśliwe i długie
       los mi przeznaczy, nieprędko dosięgnę czarnych bram śmierci.
       Także bym innym doradził wszystkim to samo uczynić:
       żeby do domu wracali, bo nigdy kresu nie będzie
       Troi wyniosłej. Ponad nią sam Dzeus o głosie potężnym
420       rękę wyciągnął łaskawą i wzmocnił dzielność jej mężów.
       A wy już teraz wracajcie, by zdać dostojnym Achajom
       sprawę z poselstwa, bo przecież to do starszyzny należy.
       Niech jakąś inną roztropną radę w swych głowach obmyślą,
       żeby ocalić okręty i cały naród Achajów
425       przy wygładzonych okrętach. Ta, z którą przyszliście do mnie,
       losu waszego nie zmieni. Mój gniew jest nieubłagany!
       Fojniks niech z nami zostanie, nocnego użyje spoczynku,
       aby na moim okręcie do miłej powrócić ojczyzny
       jutro, gdy zechce. Przemocą go z sobą nie uprowadzę".
430            Tak powiedział, a wszyscy w milczeniu trwali głębokim,
       jego słowami zdumieni, bo bardzo potężnie przemówił.
       Potem sędziwy rzekł Fojniks, co był doskonałym woźnicą,
       a łza spłynęła mu z oczu, gdyż drżał o okręty Achajów:
            "Jeśli już postanowiłeś w swym sercu, przesławny Achillu,
435       wracać i nie chcesz pożogi niszczącej od naszych okrętów
       Za nic odeprzeć, ponieważ gniew opanował twą duszę,
       jakżebym mógł, drogie dziecko, przez ciebie być opuszczony
       jeden samotnie. Wszak z tobą mnie Peleus wysłał sędziwy,
       świetny woźnica, w dniu, kiedy cię z Ftyi do Agamemnona
440       tutaj wyprawił, młodego, obcego sztuce wojennej
       i krasomówczej, co mężów wyróżnia, czyni sławnymi.
       Po to wyprawił mnie z tobą, bym cię wszystkiego wyuczył,
       abyś przemawiał jak mówca i działał jak człowiek czynu.
       Z tego powodu bym nie chciał, abyś ty, dziecko kochane,
445       mnie pozostawił, chociażby sam jakiś bóg mi obiecał
       starość zdjąć ze mnie, kwitnącym mnie znowu czyniąc młodzieńcem,
       jakim rzuciłem Helladę pięknością kobiet wsławioną,
       przed ojcem mym Amyntorem, synem Ormena, uchodząc.
       Za nałożnicę się na mnie rozgniewał o pięknych warkoczach,
450       którą pokochał, a prawą swoją małżonkę znieważył,
    matkę mą. Nieraz mi ona obejmowała kolana,
       abym kochankę mu uwiódł, by starca znienawidziła.
       Jam to uczynił posłusznie. Lecz ojciec, gdy to zrozumiał,
       przeklął mnie strasznie, wzywając przeciw mnie mściwe Erynie,
455       mówiąc, że nigdy nie weźmie na swe kolana miłego
       syna, co ze mnie się zrodził. Bogowie spełnili przekleństwo:
       Dzeus władający podziemiem i Persefona straszliwa.
       Chciałem go wtedy pozbawić żywota ostrzem spiżowym,
       ale powściągnął bóg jakiś mój gniew i obudził mi w duszy
460       lęk - co lud powie, i pamięć na liczne ludzi zarzuty,
       by ojcobójcy mnie mianem nie mogli nazwać Achaje.
       Jednak już dłużej nie mogła znieść tego dusza w mej piersi,
       abym w komnatach przy ojcu tak rozgniewanym przebywał,
       choć przyjaciele i krewni, którzy mnie tam otaczali,
465       sami błagali mnie o to, bym w tych komnatach pozostał.
       Wiele baranów tuczonych i wołów powolnonogich
       rżnęli w ofierze i wieprzów karmnych, kwitnących tłustością
       nad gorejącym płomieniem Hefajstosowym składali.
       Wiele też wina wypito tęgiego ze starca dzbanów.
470       Wkoło mnie straże trzymano przez dziewięć nocy bezsenne -
       każdy kolejno miał wartę przy mnie i nigdy nie gasły
       ognie: z nich jeden przed domem na ogrodzonym dziedzińcu,
       drugi w przedsionku w pobliżu drzwi samych mojej sypialni.
       Ale gdy wreszcie zapadła dziesiąta już noc ponura,
475       wtedy drzwi mojej komnaty najszczelniej przypasowane
       na wskroś rozdarłem i parkan otaczający dziedziniec
       skokiem przebyłem, zmyliwszy straż czujną sług i służebnic.
       Stamtąd uciekłem po ziemiach szeroko rozległej Hellady
       do urodzajem słynącej Ftyi, co matką jest owiec,
480       i przed Peleusem stanąłem władcą. Gościnnie mnie przyjął,
       potem pokochał, jak ojciec kocha swe dziecko, któremu
       w późnej starości dał życie, władając mieniem bogatym.
       Szczodrze mnie swoim dostatkiem obdarzył i poddał lud mnogi -
       z dala na krańcach ziem Ftyi narodem Dolopów władałem.
485       Ciebie więc tak wychowałem, do bogów podobny Achillu,
       całą kochając cię duszą. Bo ty nie chciałeś z kim innym
       ani na ucztę pójść, ani przyjąć w komnatach posiłku,
       zanim cię - kiedyś był dzieckiem - nie wziąłem na swe kolana,
       aby pokrajać ci mięso, nasycić i winem napoić.
490       Ileż to razy, Achillu, oblałeś mi chiton na piersi,
       kiedyś wypluwał w krąg wino w dziecięcej swej naiwności.
       Wiele musiałem wycierpieć przez ciebie, natrudzić się wiele,
       myśląc, że gdy mnie potomstwem własnym szczęśliwi bogowie
       nie obdarzyli, to ciebie, Achillu do bogów podobny,
495       wezmę za syna - ty za to zły los ode mnie odwrócisz.
       A więc, Achillu, powściągnij duszę zaciętą. Nie trzeba
       serca mieć zatwardziałego. Ubłagać się dają bogowie
       sami, choć przecież jest większa ich dzielność, cześć i potęga.
       Jednak ofiarą kadzidła i błagalnymi ślubami
500       winem i dymem ofiarnym umieją śmiertelni wyjednać
    litość ich, jeśli popełni ktoś grzeszny czyn i bezbożny.
       Przecież są także i Prośby z wielkiego Dzeusa zrodzone,
       chrome, pokryte zmarszczkami i zezem na świat patrzące -
       te postępują za Ate i bacznie pilnują przewiny.
505       Ate zaś jest przepotężna i mocne ma nogi, dlatego
       wszystkie o wiele wyprzedza i śpieszy po całej w krąg ziemi
       ludziom na zgubę. Lecz Prośby, choć wloką się, zło naprawiają.
       Kto więc potrafi je uczcić, gdy zbliżą się, córy Dzeusowe,
       temu są wielce pomocne i wysłuchują błagania.
510       Ale kto im się sprzeciwia nieustępliwą odmową,
       zaraz zjawiają się Prośby ze skargą do Dzeusa Kronidy;
       Ate winnego dosięga, za upór jest ukarany.
       Więc, Achillesie, ty także cześć okaż córze Dzeusowej,
       która i innych szlachetnych umysły nakłania ku sobie.
515       Gdyby ci bowiem Atryda darów nie składał i później
       nie obiecywał dać więcej, lecz w złości trwać nie ustawał,
       sam nie namawiałbym ciebie, ażebyś gniewu zaniechał
       ani Argiwów ochraniał, choć tak im trzeba obrony.
       Ale gdy tyle ci darów śle i dać później przyrzeka,
520       najdostojniejszych wysyła mężów, by ciebie uprosić,
       z ludu Achajów wybranych, z tych, co są tobie najmilsi
       pośród Argiwów, ty słowom ich nie okazuj pogardy
       ani trudowi ich stóp, choć twój gniew przecież nie był niesłuszny.
       Takie i niegdyś w przeszłości chodziły wieści o mężach
525       sławnych, herosach, gdy kiedy któregoś z nich gniew ogarnął,
       że ich darami przebłagać zdołano i słowem nakłonić.
       Takie zdarzenie z dni dawnych pamiętam. Nie w moich to latach
       zaszło, lecz wszystko, jak było, opowiem wam, moi kochani:
            Pod Kalydonem walczyli Etole z Kuretów narodem.
530       Jedni i drudzy w krąg miasta wzajemnie się mordowali.
       Mężni Etole bronili ojczystych bram Kalydonu,
       a Kuretowie gród chcieli w okrutnej wojnie zwyciężyć.
       Klęski zsyłała Artemis złocistoszata Etolom,
       gniewem pałając, że z bujnych swych pól nie złożył ofiary
535       Ojneus tylko jej, innych zaś hekatombą obdarzył;
       córki natomiast wielkiego Dzeusa ofiarą nie uczcił.
       Albo zapomniał, lub nie chciał. Zawinił w duszy ogromnie.
       Gniewem pałając Bogini, co chętnie wypuszcza strzały,
       mocy straszliwej odyńca o kłach potężnych nasłała,
540       który na polach Ojneusa wyrządzał szkody rozliczne:
       wiele dorodnych drzew wydarł kłami i zwalił na ziemię
       wraz z korzeniami i z kwiatem - nadzieją owocowania.
       Zabił go wreszcie Ojneusa waleczny syn, Meleagros,
       z grodów postronnych gromadząc wielu myśliwych i wiele
545       psów, bo nie zdołałby zabić go z małą liczbą śmiertelnych,
       tak był potworny i wielu na śmierci stos zaprowadził.
       Właśnie o niego bogini wznieciła walkę i wrzawę,
       wkoło łba jego i skóry pokrytej sierścią skudloną
       pośród Kuretów i ludu Etolów o duszach wyniosłych.
550       Gdy Meleagros, kochanek Aresa, wojował na czele,
    wiodło się źle narodowi Kuretów i kroku nie mogli
       tamtym dotrzymać przy murach, chociaż ich było tak wielu,
       lecz Meleagra ogarnął gniew, który przecież i innym
       burzy się w piersi, i rozum odbiera nawet rozsądnym.
555       Ten na swą matkę rozgniewał się tak, na Alteę,
       i przy małżonce swej pięknej, przy Kleopatrze, pozostał,
       córce Marpessy o pięknych kostkach. Jej matka, Euena
       córka, z Idesem ją miała, który najmilszy był z ludzi
       kiedyś w przeszłości. Ten z łukiem do walki nawet się porwał
560       o narzeczoną o pięknych kostkach z Fojbosem Apollem.
       Wtedy w komnatach pałacu jej ojciec i matka czcigodna
       dali jej imię Alkyony, ponieważ kiedyś jej matka
       losu Alkyona doznała - jak on nieszczęsna, płacząca,
       kiedy ją porwał Apollon, co z dala trafia niechybnie.
565       Więc Meleagros przy żonie pozostał, gniew ważąc w duszy,
       gryząc się matki klątwami, gdyż matka nie ustawała
       w prośbach do bogów o pomstę za swoich braci zabitych.
       Ręce swe kładła na ziemi obficie wielu żywiącej
       i przyzywała Hadesa wraz z Persefoną straszliwą,
570       zgiąwszy kolana. Na łono łzy jej padały. O syna
       śmierć ich błagała. Błądząca w mroku Erynia o sercu
       nieubłaganym w ciemnościach Erebu ją wysłuchała.
       Hałas bitewny i wrzawa przy bramach trwała. Okrutnie
       w baszty godzono. Błagała wówczas starszyzna Etolów,
575       którzy kapłanów swych bogów wysłali najdostojniejszych,
       by Meleagros im przyszedł z pomocą. Przyrzekli mu dary:
       na Kalydonu równinie, gdzie najżyźniejsze są pola,
       dano mu wybrać szmat ziemi przepięknej według swej woli,
       stadiów pięćdziesiąt; połowę na winnic zbiór przeznaczono,
580       drugą połowę równiny miał lemiesz pługa uprawiać.
       Błagał go wtedy żarliwie sędziwy jeździec Ojneus -
       stanął u progu sypialni syna wysoko sklepionej,
       w skrzydła drzwi stukał zamknięte, ugiął przed synem kolana.
       Bracia go także prosili usilnie i matka czcigodna,
585       ale uparcie odmawiał. Błagali go też przyjaciele,
       których ze wszystkich przyjaciół najbardziej kochał i cenił,
       lecz nie zdołali mu serca w piersiach prośbami nakłonić,
       zanim do komnat nie padły pociski, nim baszty zdobyły
       tłumy Kuretów i w mieście wybuchły wielkie pożary.
590       Wtedy zdołała nakłonić go jego własna małżonka
       w pięknej przepasce, o wszystkich z kolei mówiąc mu klęskach,
       które spadają na ludzi w zdobytym mieście przez wroga:
       o mordowanych mężczyznach, o grodzie ogniem trawionym,
       dzieciach i strojnych w fałdziste szaty kobietach porwanych.
595       Słuchającemu o czynach tak strasznych serce zadrżało.
       Porwał się z miejsca i zbroję połyskującą nałożył,
       i od Etolów dzień klęski, co im zagrażał, odwrócił,
       idąc za głosem swej duszy, choć darów mu nie wręczyli
       licznych i pełnych uroku. Klęsce i bez nich zapobiegł.
600       Ale ty nie czyń tak samo. Niechże cię duch nie nakłoni,
    abyś to zrobił, mój drogi. Toć będzie trudniej obronić
       okręty, gdy już zapłoną. Raczej za dary wspaniałe
       wychodź do walki, a będą cię czcić jak boga Achaje.
       Jeśli zaś bitwę bez darów podejmiesz na śmierć i życie,
605       takiej już czci nie uzyskasz, chociażbyś w bitwie zwyciężył".
            Na to mu tak odpowiedział o szybkich nogach Achilles:
            "Ojcze sędziwy, Fojniksie przez boga wyhodowany!
       Nie potrzebuję czci takiej. Dość wyrok Dzeusa mnie uczcił.
       Będę w tej czci przy okrętach wygiętych, dopóki w mej piersi
610       starczy mi tchu i dopóki służą mi dzielnie kolana.
       Powiem natomiast ci inną rzecz, tę zachowaj w pamięci:
       serca nie wzruszaj mi własnym żalem i swymi skargami
       bohaterowi Atrydzie przychylny, bo ci nie przystoi
       jego miłować. Inaczej przyjaźń mą zmienisz w nienawiść.
615       Raczej bądź twardy dla niego, tak jak on dla mnie był twardy.
       Zostań, by ze mną królować i czci odbierać połowę.
       Tamci z poselstwem niech idą, a ty pozostań i spocznij
       w łożu wygodnym. A kiedy zjawi się Eos nazajutrz,
       radzić będziemy, czy mamy powrócić, czy jeszcze pozostać".
620            Tak powiedział i milcząc, ściągnięciem brwi Patroklowi
       zlecił, by szedł Fojniksowi słać łoże. Pragnął, by tamci
       wyszli z namiotu najszybciej. A wówczas bogom podobny
       Ajas wstał, syn Telamona, i tak się do nich odezwał:
            "Laertiado szlachetny, pełen pomysłów Odysie!
625       Pójdźmy, ponieważ słowami naszymi celu namowy
       nie osiągniemy. A przecież odpowiedź, i to jak najprędzej,
       trzeba nam zanieść Danajom, choćby nie była najlepsza.
       Teraz tam na nią czekają, podczas gdy tutaj Achilles
       duszę wyniosłą w swej piersi nasycił twardą dzikością.
630       Okrutny! Nie chce ustąpić przyjaźni swych towarzyszy,
       którą był obdarowany i przenoszony nad innych.
       Nieubłagany! A przecież niejeden brata zabójstwo
       albo śmierć syna własnego pozwala szczodrze okupić -
       w kraju zostaje zabójca, złożywszy okup bogaty,
635       w tamtym zaś serce ucichnie i mężna dusza gniew stłumi
       szczodrym zjednana okupem. Lecz tobie duszę zaciętą
       w piersi zamknęli bogowie - tylko z powodu dziewczyny
       jednej! A teraz ci siedem branek najlepszych darować
       chcemy i inne prócz tego dary. Ty duszę łaskawą
640       okaż pod dachem swym własnym. Jesteśmy gośćmi twoimi,
       z ludu wybrani Danajów, i chcemy zostać dla ciebie
       wierni i zawsze przyjaźni najbardziej spośród Achajów".
            Na to mu tak odpowiedział o szybkich nogach Achilles:
            "Telamonido, Ajasie boski, dowódco narodów!
645       Wszystko, co tu powiedziałeś, jak gdybyś wyjął z mej duszy,
       ale mi burzy się serce z gniewu, gdy wspomnę na tego,
       który tak podle się wobec mnie wśród Achajów zachował -
       on, syn Atreusa - jak wobec pohańbionego włóczęgi.
       Idźcie więc teraz z powrotem i wypełnijcie poselstwo:
650       w krwawej ja bowiem rozprawie wpierw uczestniczyć nie będę,
    zanim mądrego Pryjama syn, Hektor do bogów podobny,
       do myrmidońskich namiotów nie dojdzie i do okrętów,
       wnosząc mord między Argiwów i ogniem paląc okręty,
       przy czym - jak sądzę - przy moim namiocie i przy okręcie
655       czarnym zatrzyma się Hektor, choć jest tak walki spragniony".
            Tak powiedział. Wziął każdy puchar dwuuszny, ofiarę
       spełnił i w stronę okrętów ruszył. Prowadził Odysej.
       Kazał tymczasem służebnym i towarzyszom Patroklos,
       by dla Fojniksa wygodne prędko sporządzić posłanie.
660       Więc, jak rozkazał, zasłano posłusznie wygodne łoże,
       biorąc nań skóry, kobierce i cienkie lniane tkaniny.
       Wówczas położył się starzec i boskiej Eos wyglądał.
       Achill spał w głębi namiotu zbudowanego kunsztownie,
       jego posłanie dzieliła kobieta z Lesbos porwana -
665       córka Forbasa, Diomeda prześliczna o twarzy uroczej.
       Z drugiej zaś strony Patroklos spoczywał, z nim łoże dzieliła
       Ifis o pięknej przepasce; tę brankę boski Achilles
       dał mu, gdy zdobył gród Skyros, górzyste miasto Enyeusa.
            Gdy do namiotu Atrydy posłowie tymczasem przybyli,
670       winem w złocistych pucharach witali synowie Achajów
       przybywających. Ten, tamten wstawał, zadając pytania,
       lecz rozpytywać jął pierwszy nad wodze wódz Agamemnon:
            "Mów ty, czcigodny Odysie, największa sławo Achajów,
       czy chce Achilles od ognia osłaniać nasze okręty,
675       czy wciąż odmawia i żywi gniew w swojej duszy wyniosłej".
            Na to rzekł boski Odysej, co wiele w życiu wycierpiał:
            "Agamemnonie, przesławny Atrydo, wodzu nad wodze!
       Achill nie myśli ujarzmiać swojego gniewu, przeciwnie -
       pełen jest wciąż zaciętości, odrzuca prośbę i dary,
680       radzi, ażebyś przemyślał wraz z Argiwami sposoby,
       jak by ocalić okręty i całe wojsko Achajów.
       Sam zapowiada, że kiedy zjawi się Eos, na morze
       zepchnie okręty o pięknych burtach, z stron obu wygięte,
       i że doradza, ażeby to samo zrobili inni:
685       aby wracali do domu. Nie doczekacie tej chwili -
       mówi - by Ilion górzysty wziąć. Nad nim grzmiący Dzeus trzyma
       rękę obronną. Trojańskie wojska są pełne odwagi.
       Tak powiedział. Świadkowie inni me słowa potwierdzą:
       Ajas, a także heroldzi dwaj, obaj bardzo roztropni.
690       Fojniks sędziwy tam został, bo go Achilles nakłonił,
       by na okręcie z nim razem powrócił do miłej ojczyzny
       jutro, jeżeli tak zechce. Przymusu stosować nie będzie".
            Tak powiedział. A wszyscy w milczeniu trwali głębokim,
       tym przemówieniem zdumieni, bo z wielką potęgą przemówił.
695       Długo synowie Achajów nieporuszeni milczeli,
       zanim odezwał się wreszcie Diomedes o głosie donośnym:
            "Wodzu nad wodze, Atrydo przesławny, Agamemnonie!
       Bodajbyś nigdy nie błagał już więcej Pelidy bez skazy,
       dary mu dając rozliczne. Jest i bez tego zbyt dumny.
700       Teraz w tej pysze bezmiernej ugruntowałeś go bardziej.
    Lecz pozostawmy go swemu losowi i niechże powraca
       albo zostaje. Zapewne on wtedy pójdzie do walki,
       kiedy nakaże mu w piersiach dusza lub jakiś bóg skłoni.
       Nuże więc, chciejcie wysłuchać wy wszyscy tego, co powiem:
705       teraz spocznijcie przy uczcie i serce kochane nacieszcie
       jadłem i winem - w tym siła bywa zawarta i męstwo,
       ale gdy Eos się zjawi różanopalca, urocza,
       przed okrętami, Atrydo, spraw piesze i konne oddziały,
       zapał w nich niecąc. Sam będziesz potykał się na ich czele".
710            Tak powiedział. A wszyscy królowie przemową zdumieni
       słowa Diomeda, co świetnym był jeźdźcem, okrzykiem przyjęli.
       Potem z nich każdy się udał, złożywszy z wina ofiary,
       spocząć do swego namiotu i serce darem snu poił.

Pieśń X. Doloneja.

    Wszyscy przy swoich okrętach wodzowie wojsk wszechachajskich
       całą noc spali objęci snem serca uciszającym,
       tylko jedyny Atryda, nad wodze wódz Agamemnon,
       wielu myślami wzburzony snu kojącego nie zaznał.
5       Jako małżonek bogini, o pięknych warkoczach Hery,
       w krąg błyskawice rozrzuca, przygotowując dla ziemi
       długie rzęsiste ulewy, grady z chmur chłodnych lecące
       albo śnieżyce, co puchem w krąg pokrywają równiny,
       albo zagłady żarłocznej krwawą paszczękę odmyka -
10       tak rozsadzały westchnienia pierś dumną Agamemnona,
       z serca głębiny wyrwane, szarpiące wszystkie wnętrzności.
       Gdy na równinę trojańską spojrzał, to widział dokoła
       nieprzeliczone ogniska palące się przed Ilionem,
       głosy piszczałek w krąg słyszał, rogów i ciżby człowieczej.
15       Kiedy na własne okręty i wojska spojrzał Achajów,
       włosy rwał z głowy garściami i głosem wielkim zawodził,
       skarżąc się bogu Dzeusowi. Łamało się dumne w nim serce.
       Wreszcie myśl powziął w swej duszy - najlepsza mu się wydała -
       żeby się najpierw zobaczyć z Nestorem, synem Neleusa,
20       razem z nim wszystko omówić i znaleźć radę jakowąś,
       która ocali od zguby wszystkich walecznych Achajów.
       Wstał Agamemnon i odział swą pierś szeroką chitonem,
       później na nogach przewiązał piękne, błyszczące sandały,
       na barki skórę narzucił lwa czerwonawozłocistą,
25       ogromną, co mu sięgała do stóp. I włócznię pochwycił.
            A Menelaos tak samo drżał z trwogi - bo także i jemu
       sen na powieki nie spłynął - lękał się cierpień Argiwów,
       którzy dla niego przez morskie dalekie płynąc przestrzenie,
       tutaj przybyli do Troi, by podjąć walkę okrutną.
30       Najpierw więc skórą lamparta okrył szerokie ramiona,
       pocętkowaną wzorzyście. Potem uwieńczył swą głowę
       hełmem spiżowym i włócznię chwycił do ręki mocarnej.
       Potem do brata pośpieszył, aby go zbudzić. Argiwom
       wszystkim panując, Atryda jak bóg przez naród był czczony.
35       Zastał go w chwili, gdy zbroję przepiękną kładł na ramiona,
       obok okrętu, przy burcie. Swym przyjściem go uradował.
       Zaraz też pierwszy przemówił Menelaj o głosie donośnym:
            "Czemu swą zbroję przywdziałeś, mój drogi? Czy chcesz z towarzyszy
       kogoś do Trojan wyprawić? Obawiam się, że nikogo,
40       kto by ten czyn śmiał wykonać, nie znajdziesz pośród Argiwów;
       aby ktoś sam do obozu szedł nieprzyjaciół na zwiady
       w boskiej ciemności tej nocy, musiałby dzielne mieć serce".
            Na to mu tak odpowiedział władca i wódz Agamemnon:
            "Mój Menelaju, przez boga wyhodowany! Obydwaj
45       rady dziś potrzebujemy mądrej, jak wojsko Argiwów
       oraz okręty ocalić, jeśli Dzeus plan swój odmienił.
       Bardziej się jego myśl - widać - skłania do ofiar Hektora,
       gdyż nie widziałem dotychczas ani słyszałem, by tyle
       w jednym dniu krzywd najstraszliwszych jeden mąż zdołał wyrządzić,
50       ile ich Hektor, kochanek Dzeusa, wyrządził Achajom;
    sam, chociaż nie jest przez boga ani boginię zrodzony.
       Czyny popełnił tak straszne, że będą ciążyć Argiwom
       długo w przyszłości. Tak wiele klęsk bowiem zadał Achajom.
       Teraz ty idź do Ajasa i wezwij Idomeneusa.
55       Szybko idź do ich okrętów. Ja do boskiego Nestora
       udam się oraz nakłonię, aby wstał. Może on zechce
       pójść z rozkazami do straży tam czuwającej, bo jemu
       będą najbardziej posłuszni. Przecież to syn Nestorowy
       wraz z Meryjonem, woźnicą Idomeneja walecznym,
60       strażą dowodzi. Obydwu im powierzono dowództwo".
            Na to mu tak odpowiedział Menelaj o głosie donośnym:
            "Jaka jest myśl polecenia twojego i twego rozkazu?
       Czy mam pozostać z tamtymi i czekać twego przybycia,
       czy też powracać do ciebie szybko, jak rozkaz oznajmię?".
65            Na to w te słowa się ozwał nad wodze wódz Agamemnon:
            "Lepiej tam zostań, by jeden nie mógł się z drugim rozminąć,
       idąc, bo wiele jest ścieżek i dróg w obozie szerokim.
       Tylko gdzie dojdziesz, tam wzywaj oraz baczenie zalecaj,
       ojca rodowym imieniem wołając męża każdego
70       i okazując im wszystkim szacunek. Nie bądź wyniosły.
       Sami ten trud wykonajmy jak inni, gdy nam z urodzenia
       Dzeus tak przeznaczył, że giąć się musimy pod klęsk ciężarem".
            Tak powiedział. Wyjaśnił mu wszystko i brata wyprawił.
       Sam do Nestora, pasterza narodów, ruszył z pośpiechem.
75       Znalazł go obok namiotu, pod jego czarnym okrętem.
       Spał na kobiercu na ziemi, przy nim broń jego leżała:
       tarcza, a obok dwie włócznie spiżowe i hełm błyszczący,
       także pas pięknej roboty, barwny. Ten wkładał na siebie
       starzec, do walki zaciętej mając wyruszyć, gdzie licznym
80       wojskom przewodził, bo nie chciał poddać się jeszcze starości.
       Nestor się oparł na łokciu, wzniósł siwą głowę do góry
       i do Atrydy zwrócony nadchodzącego zapytał:
            "Kto jesteś, co się po nocy błąkasz wśród wojsk i okrętów,
       w nocnych ciemnościach sam jeden, kiedy śpią wszyscy śmiertelni?
85       Chcesz towarzysza odnaleźć czy muła, co odbiegł od ciebie?
       Czego chcesz? Mówże wreszcie! A milczkiem nie zbliżaj się do mnie!".
            Na to mu tak odpowiedział nad wodze wódz Agamemnon:
            "Synu Neleusa, Nestorze, największa sławo Achajów!
       Jestem Atreusa syn, Agamemnon, ze wszystkich najbardziej
90       prześladowany przez Dzeusa trudami i ciągłą udręką,
       póki dech tłucze się jeszcze w mych piersiach i służą kolana!
       Tak się wałęsam, bo nawet na oczy moje nie spada
       nocą sen słodki, lecz ciągle myślę o zgubie Achajów,
       wciąż o Danajów mnie dręczy niepokój. Nie mogę zachować
95       mocy w swej duszy. Me serce trwożne się z piersi wyrywa,
             nogi me, chociaż tak silne, teraz pode mną się chwieją.
       Jeśli chcesz także coś zdziałać, sen i od ciebie odbiega -
       wstań i pójdziemy na straże nasze popatrzeć. Trud walki,
       brak snu, codzienne znużenie mogłyby czujność ich uśpić.
100       Mogą spoczywać beztrosko, nie dbając o stróżowanie,
     wojska zaś wrogów tak blisko. Kto wie, czy w nocnej pomroce
       nie zamierzają podstępnie na snem ujętych uderzyć".
            Na to mu tak odpowiedział Nestor, co jeźdźcem był sławnym:
            "Wodzu nad wodze, Atrydo przesławny, Agamemnonie!
105       Myślę, że plany Hektora nie wszystkie Dzeus gromowładny
       spełni, jak ten się spodziewa, ale i jego obarczy
       smutkiem i troską niejedną, jeżeli boski Achilles
       w sercu zaciętym nareszcie przełamie gniew nieugięty.
       A teraz pójdę wraz z tobą - zbudzimy innych do rady,
110       wezwiemy syna Tydeusa, mądrego Odyseusza,
       Ajasa o szybkich stopach i syna Fyleusowego.
       Żeby ktoś udał się po nich i żeby ich tu zawezwał -
       bogom równego Ajasa i władcę Idomeneusa,
       gdyż ich okręty są od nas z dala, bynajmniej nie blisko.
115       Lecz Menelaja, choć miły mi jest i choć godny szacunku,
       zganię, pomimo że zbudzę twój gniew, i bynajmniej nie zmilczę,
       bo śpi spokojnie, a ciebie trudem obarcza,
       gdy sam powinien się trudzić i wszystkich najdostojniejszych
       błagać o pomoc, bo ciężko nas doświadczyła konieczność".
120            Na to mu tak odpowiedział nad wodze wódz Agamemnon:
            "Starcze, innego dnia możesz zarzucać mu zło i ganić,
       bo zaniedbuje się często i nie chce zbytnio się trudzić,
       choć nie dlatego że gnuśny, że mu roztropnej brak myśli,
       ale że mnie tym obarcza i czeka mych postanowień.
125       Jednak dziś zbudził się pierwszy i zaraz do mnie pośpieszył;
       właśnie wysłałem go, aby tych wezwał, o których mówiłeś.
       Pójdźmy więc także. Na pewno spotkamy tamtych przy bramach,
       między strażami, bo wszystkim kazałem się tam zgromadzić".
            Na to mu Nestor gereński sędziwy tak odpowiedział:
130            "Jeśli jest tak, to nie zgani go dzisiaj żaden z Argiwów,
       ale usłucha, gdy zbudzi z nich kogo i wyda rozkazy".
            Tak powiedział. I zaraz pierś swoją okrył pancerzem,
       do nóg przywiązał sandały pięknie błyszczące, a potem
       szczelnie na klamry zaciągnął pod szyją chlajnę z purpury,
135       długą, podwójną, fałdzistą, utkaną z wełny puszystej,
       w końcu do ręki wziął włócznię o ostrym grocie spiżowym.
       Ruszył pomiędzy okręty okrytych spiżem Achajów.
       Odyseusza pierwszego, co roztropnością Dzeusowi
       równy był, ze snu obudził Nestor, co jeźdźcem był sławnym,
140       głośnym okrzykiem. Wezwanie wnet poruszyło w nim serce.
       Wyszedł spod swego namiotu i szybko wodzów zapytał:
            "Dlaczego pod okrętami pomiędzy wojskiem chodzicie
       w nocnej ciemności? Żądacie czego, czy troska was gnębi?".
            Na to mu wnet odpowiedział Nestor, co jeźdźcem był sławnym:
145            "Synu Laertesowy, roztropny w radach Odysie!
       Przestań nas łajać, bo zguba na lud achajski nadchodzi.
       Lepiej pójdź z nami, by naszych wodzów rozbudzić i wspólnie
       radę rozumną obmyśleć, czy mamy odejść, czy walczyć".
            Tak powiedział. I zaraz wszedł Odyseusz pod namiot,
150       tarczę na ramię zarzucił i udał się razem z nimi
    do Diomedesa, co synem był Tydeusowym. Ten leżał
       obok swojego namiotu. A wkoło jego druhowie
       spali, na tarczach oparłszy swe głowy, a przy nich drzewcami
       wbite do ziemi sterczały ich włócznie. Po ostrzach spiżowych
155       blask przelatywał iskrzący z daleka jak od błyskawic
       Dzeusa. Bohater spał także na rozpostartej wołowej
       skórze. Pod głowę podłożył barwny, błyszczący kobierzec.
       Zbudził go, blisko podchodząc, Nestor, co jeźdźcem był sławnym,
       nogą trącając śpiącego, i poruszywszy, jął karcić:
160            "Powstańże, synu Tydeusa! Dlaczego śpisz przez noc całą?
       Ani pomyślisz, że wojsko Trojan zajęło równinę,
       że stoją blisko okrętów i mała przestrzeń nas dzieli?".
            Tak powiedział. Zbudzony natychmiast skoczył z posłania
       i na wezwanie Nestora wyrzekł te słowa skrzydlate:
165            "Starcze niezłomny! Czyż nigdy po swoich trudach nie spoczniesz?
       Czyż wcale nie ma już młodszych pomiędzy synami Achajów,
       z których każdemu by, więcej niż tobie, budzić przystało
       wodzów jednego po drugim. Lecz, starcze, tyś niestrudzony".
            Na to mu tak odpowiedział Nestor, co jeźdźcem był świetnym:
170            "Tak, mój kochany, to wszystko, co mówisz, słusznieś powiedział.
       Synów mam wielu odważnych i ludzi, których bym nie mógł
       nawet policzyć. Z nich każdy poszedłby wodzów zwoływać.
       Ale dziś wielkie nieszczęście Achajom grozi i sprawa
       leży na ostrzu już brzytwy. A idzie przecież o wszystkich -
175       mają wyginąć Achaje, czy mogą jeszcze ocaleć.
       Teraz idź, aby szybkiego Ajasa i syna Fyleusa
       zbudzić ze snu, gdy masz dla mnie współczucie, boś młodszy ode mnie".
            Tak powiedział. Diomedes lwią skórę na barki zarzucił
       wielką i płową, do stóp mu sięgała, i chwycił za włócznię.
180       Ruszył bohater z pośpiechem, obudził ich i poprowadził.
            Kiedy wmieszali się wreszcie pomiędzy strażników gromadę,
       straży dowódców bynajmniej ujętych snem nie zastali -
       wszyscy siedzieli pod bronią, czuwając bacznie, bezsenni.
       Jak uciążliwą straż pełnią psy koło owiec w zagrodzie,
185       słysząc, że zwierzę nadchodzi nieustraszone i dzikie
       z gór zalesionych; daleko rozlega się przy nim wrzawa
       ludzi i psów i tak samo ich sen spłoszony zanika -
       tak w niepokoju kojący sen z powiek straży zaniknął
       w nocy złej podczas pełnienia warty, bo w stronę równiny
190       wciąż obracali się, patrząc, czy nie nadchodzą Trojanie.
       Widząc ich, starzec ucieszył się i odwagi im dodał,
       a zabierając głos, wyrzekł do nich te słowa skrzydlate:
            "Trzeba nam, dzieci kochane, straż pełnić. Niechże nikogo
       sen nie ogarnie. Wrogowi uciechy tym nie sprawiajmy".
195            To powiedziawszy, rów przebył z pośpiechem, a inni ruszyli
       w ślad za nim, władcy Argiwów, co byli wezwani na radę.
       Razem więc poszli Meryjon i syn Nestora przesławny,
       oni obydwaj wzywali tamtych na wspólną naradę.
       Kiedy więc rów wykopany przebyli, na miejscu zasiedli
200       czystym, gdzie między trupami ukazywała się ziemia
    wolna. Stąd właśnie po bitwie wycofał się Hektor okrutny,
       wymordowawszy Argiwów, gdy noc już wszystko okryła.
       Tam więc usiedli i jedni z drugimi rozmawiać zaczęli.
       Pierwszy z nich zabrał głos Nestor, wytrawny jeździec gereński:
205            "Czy, przyjaciele, nie znajdzie się ktoś między nami o duszy
       pełnej odwagi, kto pójdzie do Trojan o duszach wyniosłych,
       aby któregoś z nich, jeśli został na tyłach, pochwycić?
       Może by zdołał rozmowę jakąś wśród Trojan podsłuchać:
       jakie zamiary na wspólnych obradach mają? czy pragną
210       tu przy okrętach pozostać z dala od miasta? czy może
       cofnąć się chcą już do grodu, gdy pokonali Danajów?
       Gdyby to wszystko wytropił i do nas śpiesznie powrócił
       zdrowy, ogromną by sławę, co nieba sięga, u wszystkich
       ludzi pozyskał. A nadto zdobyłby szczodrą nagrodę.
215       Ilu jest wodzów, co władzę sprawują nad okrętami,
       tylu, bo każdy z nich, owcę daruje mu czarną z jagnięciem
       jeszcze karmionym przez matkę - dar z niczym nieporównany.
       Będzie też zawsze proszony na uczty i wielkie biesiady".
            Tak powiedział. Głębokie zapanowało milczenie.
220       Wreszcie w te słowa się ozwał Diomedes o głosie donośnym:
            "Serce mnie moje, Nestorze, i dusza mężna zagrzewa,
       by do wrogiego obozu Trojan będących tak blisko
       udać się. Ale jeżeli ktoś inny poszedłby ze mną,
       byłoby raźniej obydwóm i bardziej nieustraszenie.
225       Jeśli wyrusza się wspólnie, jeden obmyśla i drugi,
       co dla nich jest korzystniejsze. A jeden, choć spostrzegawczy,
       będzie miał myśl ociężalszą i słabsze wszelkie pomysły".
            Tak powiedział. A wielu razem z nim pójść zapragnęło.
       Chcieli więc iść Ajasowie dwaj, służebnicy Aresa,
230       także Meryjon, a z wszystkich najbardziej syn Nestorowy,
       chciał iść Menelaj Atryda, wsławiony rzutem swej włóczni,
       chciał Odyseusz przezorny wcisnąć się także w tłum Trojan,
       zawsze mu bowiem duch w piersi płonął niezłomną odwagą.
       Wtedy przemówił tak do nich nad wodze wódz Agamemnon:
235            "Synu Tydeusa, najmilszy dla duszy mej, Diomedesie!
       Weź towarzysza dla siebie, jakiego wybrać sam pragniesz,
       niech najdzielniejszy to będzie z obecnych, gdy chętnych tak wielu.
       Serca swojego nie krępuj, gdybyś z nich kogoś lepszego
       minął, a wybrał gorszego, jedynie onieśmielony
240       rodem wysokim. Choć bardziej byłby królewski - nie zważaj".
            Tak powiedział, gdyż bał się, że Menelaja wybierze
       jasnowłosego. Rzekł na to Diomedes o głosie donośnym:
            "Jeśli wzywacie mnie, abym sam towarzysza wybierał,
       jakżebym mógł, czyniąc wybór, o boskim Odysie zapomnieć,
245       który ma serce łaskawe i duszę mężnie wytrwałą
       w trudzie wszelakim, a przy tym kocha go Pallas Atena.
       Jeśli on pójdzie wraz ze mną, to nawet z ognistej pożogi
       obaj bezpiecznie wrócimy, bo Odys rzecz każdą rozważy".
            Na to mu boski Odysej, co wiele doświadczył, powiedział:
250            "Synu Tydeusa, za dużo mnie nie wychwalaj i nie gań,
     gdyż do Argiwów to mówisz, co dobrze znają te sprawy.
       Idźmy już raczej. Noc sięga kresu, wnet Eos zabłyśnie.
       Gwiazdy przebyły swą drogę, część większa minęła już nocy -
       przeszła w dwóch częściach, zaledwie część trzecia nam pozostała!".
255            Tak rzekł i obaj zaczęli nakładać zbroje straszliwe.
       Dał Trazymedes waleczny synowi Tydeusa swój ostry
       miecz obosieczny - Diomedes swój miecz na okręcie zostawił -
       również dał tarczę. Na głowę hełm mu nałożył skórzany,
       lekki, co nie miał przyłbicy i kity. A nazwę kapalin
260       zwykle mu dają. Wojakom szczyt głowy od ciosów osłania.
       Odysejowi Meryjon łuk wręczył razem z kołczanem
       oraz swój miecz. Głowę jego hełmem przyodział ze skóry
       szczelnym. A hełm ten rzemienie liczne i gęsto splecione
       wewnątrz wzmacniały. Po stronie zewnętrznej zaś zęby białe
265       błyszczącokłego odyńca tu i tam były rozsiane
       pięknie, ozdobnie. A w środku hełm pilśnią był wyłożony.
       Zdobył ten hełm Autolykos na Amyntorze, co synem
       był Ormenosa, gdy w krzepki dom wdarł mu się w Eleonie,
       potem go dał do Skandei Amfidamasowi z Kytery,
270       ten Amfidamas w podarku gościnnym dał Molosowi,
       Molos dla syna Meriona ów hełm zdobyty przeznaczył -
       teraz miał głowę Odysa ze wszystkich stron dobrze chronić.
            Kiedy więc lęk wzbudzający rynsztunek na siebie włożyli,
       zaraz odeszli, a wszyscy dostojni na miejscu zostali.
275       Wtedy przy drodze w pobliżu zjawiła się czapla, zesłana
       z prawej ich strony przez Pallas Atenę. Nie mogli tej czapli
       dojrzeć, bo noc była ciemna, ale jej krzyk usłyszeli.
       Znak ten ucieszył Odysa, więc do Ateny wzniósł modły:
            "Usłysz mnie, z Dzeusa zrodzona egidodzierżcy, co zawsze
280       w trudach mych wszelkich tak blisko stoisz! Pamiętam o tobie
       w moich działaniach. Szczególnie sprzyjaj mi dzisiaj, Ateno!
       Pozwól nam okryć się sławą i wrócić do naszych okrętów,
       kiedy spełnimy czyn wielki, co klęską spadnie na Trojan".
            Drugi z kolei wzniósł modły Diomedes o głosie donośnym:
285            "Teraz i mnie, córo Dzeusa, wysłuchaj, Niepokonana!
       Obok mnie stój, jak przy ojcu mym boskim stałaś, Tydeusie,
       podczas tebańskiej podróży, gdy posłem był od Achajów,
       kiedy Achaje w spiż zbrojni ponad Azopem zostali,
       a on niósł słowa przyjaźni łagodnej ludom Kadmejów;
290       ale wracając mógł czynów nad miarę człowieczą dokonać
       z tobą, czcigodna bogini, bo go łaskawie wspierałaś.
       Teraz i mnie zechciej wesprzeć, i weź mnie pod swą obronę.
       Za to ci byczka rocznego o czole szerokim poświęcę,
       niestrudzonego, bo człowiek jeszcze go w jarzmo nie wprzęgał -
295       taką ci złożę ofiarę i rogi byczka pozłocę".
            Tak ją błagali. Przyjęła te modły Pallas Atena.
       A gdy już wznieśli błagania do córy Dzeusa wielkiego,
       poszli z pośpiechem - podobnie jak dwa lwy idą w noc czarną -
       poprzez morderstwa, przez trupy, rzuconą broń i krew skrzepłą.
300            Także i Hektor spać nie dał Trojanom o wyniosłych duszach,
    ale do obrad rozkazał zawezwać najdostojniejszych -
       wszystkich, ktokolwiek wśród Trojan był panującym lub wodzem.
       Kiedy ich wspólnie zgromadził, ten plan im roztropny przedłożył:
            "Który z was podjąć się zechce dzieła i czyn swój wykona,
305       wielką nagrodę zyskując? A zyska ją niezawodnie.
       Ja mu dam rydwan i konie o szyjach dumnie wzniesionych
       dwa, z tych, co są najściglejsze przy lotnych okrętach Achajów,
       temu, kto będzie dość śmiały - a sławę uzyska niezmierną -
       aby do sprawnych w żegludze podejść okrętów i zbadać,
310       czy tak jak przedtem ich straże baczą na lotne okręty,
       czy już pod zbrojnym ramieniem naszym zgnębieni klęskami
       radzą o prędkim odwrocie stąd i już nie dość baczenia
       dają na obóz po nocach, sterani znojem okrutnym".
            Tak powiedział, a wszyscy dokoła trwali w milczeniu.
315       Ale wśród Trojan był Dolon, syn Eumedesa, herolda
       bogom równego, co złota i spiżu miał pod dostatkiem.
       Niezbyt był piękny z postawy, lecz rącze nogi posiadał;
       jednym był męskim potomkiem między pięcioma siostrami.
       Ten do Hektora i Trojan zwróciwszy się, tak powiedział:
320            "Teraz, Hektorze, mnie serce i dusza wyniosła nakłania,
       aby do sprawnych w żegludze okrętów iść i rzecz zbadać.
       Ale wznieś berło królewskie i złóż mi swe przyrzeczenie,
       że mi dasz konie i rydwan bogato spiżem zdobiony,
       ten, co unosi na polu bitwy Pelidę bez skazy.
325       Ja nie na próżno wyruszę ani cię wieścią nie zwiodę.
       Dotąd przez obóz przedzierać się będę, dopóki nie sięgnę
       Agamemnona okrętu, gdzie pewno najdostojniejsi
       radzą nad planem, czy odwrót nakazać, czy jeszcze wciąż walczyć".
            Tak powiedział. W dłoń berło wziął Hektor i dał przyrzeczenie:
330            "Dzeus to potwierdzi w tej chwili, mąż Hery gromami tętniący,
       że nikt wśród Trojan zaprzęgiem tym konnym kierować nie będzie,
       tylko ty - tak ci oświadczam - będziesz się ciągle nim szczycił".
            Tak rzekł, zwodniczą przysięgę składając, lecz serce w nim skrzepił.
       Dolon od razu na barki łuk swój zarzucił wygięty,
335       skórą szarego wilczyska wkoło owinął się cały,
       szyszak z futerka łasicy na głowę wdział, ujął włócznię
       i do obozu wyruszył w stronę okrętów. Nie wiedział,
       że od okrętów nie wróci, by sprawę zdać Hektorowi.
       Ale gdy wtedy gromadę ludzi i koni porzucił,
340       drogą wędrował z zapałem. A spostrzegł go idącego
       z Dzeusa zrodzony Odysej i tak rzekł do Diomedesa:
            "Jakiś tu mąż, Diomedesie, z wrogiego idzie obozu.
       Czyżby on szedł co podpatrzyć u nas, przy naszych okrętach,
       albo zamierzał obedrzeć zwłoki którego z poległych?
345       Najpierw pozwólmy mu teraz zapuścić się na równinę
       głębiej, a potem skoczymy do niego, aby go pojmać
       szybko. A jeśli prześcignie nas w biegu swymi nogami,
       stąd od obozu do naszych okrętów popędzaj go stale
       włóczni ciosami, by wymknąć nie zdołał się nam do miasta".
350            Tak rozmawiając, skręcili z drogi i między trupami
     z boku przypadli. A Dolon ostro ich minął, niebaczny.
       Kiedy oddalił się od nich na długość bruzdy przez muły
       wyorywanej - te bowiem od wołów są w orce sprawniejsze,
       kiedy pług twardy za sobą ciągną ugorem głębokim -
355       tamci w ślad jego ruszyli. Szmer słysząc, Dolon przystanął.
       Mniemał w swej duszy, że jakiś towarzysz jego nadchodzi
       śpiesznie od Trojan, bo Hektor cofnął dawniejsze rozkazy.
       Ale gdy już doń podbiegli na włóczni rzut albo bliżej,
       poznał w nich wrogów i rącze poderwał w biegu kolana,
360       aby im uciec, a tamci w pościg ruszyli z zapałem.
       Jak ostrozębe myśliwskie dwa psy do łowów ćwiczone
       gnają z wytrwałym uporem zająca albo jelenia
       w leśnych pustkowiach, a zwierzę, becząc, przed nimi ucieka -
       tak syn Tydeusa z Odysem, miast burzycielem, za tamtym
365       gnali z wytrwałym uporem, nie dopuszczając do swoich.
       Kiedy im Dolon w ucieczce chciał skryć się między strażami
       obok okrętów, w Tydejdzie gniew obudziła Atena:
       zląkł się, by ktoś go nie dojrzał ze spiżozbrojnych Achajów
       i nie ugodził go - nie chciał do celu dojść jako drugi.
370       Cisnął więc włócznię Diomedes z rozmachem i tak powiedział:
            "Stój, bo dosięgnę cię włócznią! A zapowiadam, że zguby
       nieuniknionej i strasznej z mej ręki nie zdołasz uniknąć!".
            Tak powiedział i włócznię cisnął, rozmyślnie chybiając.
       Ponad ramieniem mu prawym przemknęło drzewce gładzone,
375       w ziemię wbijając się grotem poza nim. Ten stanął strwożony,
       dzwoniąc zębami, bełkocząc, bo język w ustach mu stanął.
       Cały zzieleniał ze strachu. A tamci dopadli zdyszani
       i pochwycili Dolona za ręce. Ten z płaczem przemówił:
            "Nie odbierajcie mi życia! Pozwólcie wykupić się! W domu
380       spiżu i złota, a także kutego ozdobnie żelaza
       mam pod dostatkiem. Mój ojciec da za mnie okup wspaniały,
       jeśli się dowie, że jestem żyw na okrętach Achajów".
            Na to przebiegły Odysej tak odpowiedział jeńcowi:
            "Nie bój się! Niechże w twej duszy o śmierci myśl nie postoi!
385       Ale natychmiast mi powiedz i bez wykrętów, rzetelnie:
       po co ku naszym okrętom z obozu zdążasz samotnie
       w nocy ciemnościach, gdy inni śmiertelni śpią snem ujęci?
       czy zamierzałeś obedrzeć zwłoki któregoś z poległych?
       czy w pojedynkę cię Hektor wyprawił, abyś szpiegował
390       obok okrętów? czy zamysł ten sam podjąłeś w swej duszy?".
            Na to mu Dolon tak odrzekł, a drżały pod nim kolana:
            "Hektor na zgubę mą skusił mnie i rozumu pozbawił,
       on, co Pelidy obiecał mi konie o mocnych kopytach
       razem z rydwanem darować bogato spiżem zdobionym!
395       On mnie namówił, bym czarną nocą, co szybko przemija,
       poszedł do wrogów obozu i dobrze całą rzecz zbadał,
       czy tak jak przedtem straż wasza pilnuje lotnych okrętów,
       czy też pod naszym ramieniem zbrojnym zgnębieni klęskami
       już o odwrocie myślicie i z nie dość czujnym baczeniem
400       w nocy strzeżecie obozu, sterani znojem okrutnym".
     Na to mu tak odpowiedział z uśmiechem przebiegły Odysej:
            "Daru wielkiego zaiste, Dolonie, pragnęła twa dusza -
       koni mężnego potomka Ajaka. Trud to mozolny -
       zaprząc je albo kierować nimi - dla ludzi śmiertelnych,
405       tylko Achilles to zdoła, co z nieśmiertelnej jest matki.
       Teraz natychmiast mi powiedz, a bez wykrętów, rzetelnie:
       gdzie zostawiłeś, odchodząc, Hektora, pasterza narodów?
       gdzie się znajduje broń jego? gdzie Hektorowe są konie?
       jakie jest wojsk położenie? gdzie straże porozstawiano?
410       jakie zamiary powzięto pomiędzy sobą i plany -
       zostać przy naszych okrętach z daleka, czy może do miasta
       wojsko wycofać z równiny, gdy już pokonani Achaje?".
            Na to mu w odpowiedzi odrzekł Eumeda syn, Dolon:
            "Wnet ci odpowiem na wszystko, a bez wykrętów, rzetelnie:
415       Hektor wraz z tymi, co zawsze składają radę, i teraz
       jest na obradach w pobliżu grobowca boskiego Ilosa,
       z dala od wrzawy, a straży, o którą pytasz, herosie,
       do pilnowania obozu nie wystawiamy zupełnie.
       Wszyscy Trojanie, co ognisk pilnują, są też zmuszeni
420       czuwać, straż pełniąc, i wzajem się nawołują z daleka
       jedni i drudzy. Natomiast spokojnie śpią sprzymierzeńcy
       z różnych wezwani stron, czujność pozostawiając Trojanom,
       bowiem nie mają w pobliżu ani małżonek, ni dzieci".
            Odpowiadając mu na to, spytał przebiegły Odysej:
425            "Jakże, czy jeźdźcy wyborni, Trojanie, ze sprzymierzeńcami
       śpią przemieszani, czy z dala? Chcę wiedzieć to, więc odpowiedz!".
            Na to mu Dolon, jedyny syn Eumeda, powiedział:
            "I to powiedzieć ci mogę, a bez wykrętów, rzetelnie:
       brzegu morskiego Karowie i krzywołucy Pajoni
430       strzegą, Kaukoni, Leledzy i z nimi wraz Pelazgowie.
       Bitny lud Myzów i Lyków rozbił pod Tymbrą namioty,
       obok nich jeźdźcy Frygowie i z wozów walczący Meoni.
       Ale dlaczego o wszystko pytacie mnie tak dokładnie?
       Jeśli pragniecie się wedrzeć w głąb ciżby wojennej Trojan,
435       wiedzcie - na krańcach są z dala świeżo przybyli Trakowie,
       z nimi król Rezos, co mężnym jest synem Eijoneusa.
       Ten najpiękniejsze ma konie - widziałem je sam - olbrzymie,
       bielsze niż śnieg, a w rozpędzie od lotnych wichrów ściglejsze.
       Rydwan ma złotem i srebrem pięknie, bogato zdobiony,
440       w zbroję tak samo złocistą, ogromną nad podziwienie
       przybył odziany. Nie nosić nam takiej, ludziom śmiertelnym,
       nieśmiertelnemu jedynie bogu powinna by służyć.
       Teraz mnie więc odprowadźcie do sprawnych w żegludze okrętów
       albo nałóżcie mi pęta i związanego porzućcie,
445       abyście mogli stąd odejść i sprawdzić wszystko, co mówię:
       czy powiedziałem wam prawdę rzetelną, czy was okłamałem".
            Spojrzał na niego złym okiem i tak powiedział Diomedes:
            "Tylko, Dolonie, zamiaru ucieczki w duszy nie piastuj.
       Wieści twe były rzetelne, gdyś w nasze dostał się ręce,
450       jednak gdy cię uwolnimy teraz i odejść ci damy,
    możesz w przyszłości też trafić do szybkich okrętów Achajów
       albo na zwiady, lub aby przeciwko nam zbrojnie walczyć.
       Jeśli zaś z naszych rąk padniesz i żywą duszę utracisz,
       nigdy nie zdołasz już żadnej szkody wyrządzić Argiwom".
455            Tak powiedział. A Dolon krzepką go ręką pod brodę
       chwycił, błagając. Lecz Diomed w środek go szyi ugodził
       mieczem znienacka i przeciął obydwie żyły zarazem.
       Jeszcze coś mówił, gdy głowa jego upadła w kurzawę.
       Hełm więc ze skóry łasicy natychmiast zdjęli mu z głowy,
460       wilczą opończę, napięty łuk oraz włócznię wysmukłą -
       boski Odysej tę zdobycz wzniósł do zwycięskiej Ateny
       w górę wysoko i w takie, modląc się, ozwał się słowa:
            "Bądź pozdrowiona, bogini, zdobyczą naszą! Bo ciebie
       pierwszą z Olimpu wzywamy wśród nieśmiertelnych. Lecz jeszcze
465       drogę nam pokaż i prowadź do trackich mężów i koni".
            Tak powiedział. I łupy wysoko wznosząc nad sobą,
       na tamaryszku zawiesił. Potem na znak im widomy
       trzciny pęk zerwał i świeżych gałęzi tamaryszkowych,
       by nie minęli zdobyczy, wracając w nocy ciemnościach.
470       Między zbrojami poległych idąc i w strugach krwi czarnej,
       śpiesząc się, wnet do obozu wojska trackiego dotarli.
       Wszyscy snem byli ujęci po trudach walki. Ich zbroje
       świetne na ziemi w porządku pięknym w pobliżu leżały,
       trzema rzędami. Przy każdym ze śpiących stały dwa konie.
475       Rezos spał w środku, a jego rumaki bystre przy wozie
       z tyłu na lejcach rzemiennych obok śpiącego tam stały.
       Spostrzegł go najpierw Odysej i wskazał Diomedesowi:
            "Oto ten mąż, Diomedesie, i oto jego rumaki!
       Dolon, co z naszej padł ręki, właśnie nam o nich powiadał.
480       Nuże więc, okaż swą dzielność potężną! Nie przyda się na nic
       stać tu bezczynnie w rynsztunku. Odwiąż czym prędzej rumaki
       albo zabijaj tych ludzi. Ja się zatroszczę o konie".
            Rzekł tak. A męstwo w Diomeda tchnie jasnooka Atena.
       Zaczął ciąć wkoło, straszliwie. Okropne wzniosły się jęki
485       tych, co ginęli, i ziemia krwią ubroczyła się cała.
       I tak jak lew, co napotka stado bez pieczy pasterza,
       owiec lub kóz, i zajadle rzuca się na nie zgłodniały -
       tak i na Traków uderzył Tydeusa potomek, Diomedes.
       Zgładził dwunastu. Tymczasem pełen pomysłów Odysej
490       z Traków każdego, gdy mieczem powalił go Tydeida,
       zaraz za nogi wyciągał wstecz. Bo przypuszczał Odysej
       w duszy rozważnie, że łatwiej tak pięknogrzywe rumaki
       będzie prowadzić, gdyż w duszach swych mogłyby się zatrwożyć,
       depcząc po trupach. Nie były do tego przyzwyczajone.
495       W końcu na króla śpiącego natrafił Tydejda Diomedes -
       ten był trzynasty. Słodkiego żywota go we śnie pozbawił,
       podczas gdy ciężko ów dyszał, bo mu nad głową widzenie
       dane przez Pallas Atenę stanęło w kształcie Ojnejdy.
       Prędko wytrwały Odysej konie o mocnych kopytach
500       wtedy odwiązał, lejcami sprzągł i popędził z gromady
    Traków, trącając je łukiem, bo nie pomyślał, by chwycić
       ręką za bicz kolorowy, co leżał tam na rydwanie.
       Potem już w pędzie boskiemu Tydejdzie znak podał gwizdnięciem.
            Diomedes bowiem rozmyślał, co będzie wykonać dzielniej:
505       czy da się wywlec za dyszel i rydwan, na którym rynsztunek
       pięknie barwiony połyskał, lub unieść na rękach do góry,
       czy też uderzyć na Traków innych i wydrzeć im dusze.
       Gdy tak rozważał w swym sercu, stanęła przy nim Atena
       i do boskiego Diomeda w takie ozwała się słowa:
510            "Myśl o powrocie, Tydejdo o wielkiej duszy, nie zwlekaj,
       śpiesz do swych gładkich okrętów, abyś pościgu uniknął,
       jeśliby Trojan bóg jakiś inny znienacka obudził".
            Tak powiedziała. Zrozumiał Diomedes słowa bogini.
       Skoczył na konia od razu, a Odyseusz popędził
515       łukiem ich konie. Pomknęli do lotnych okrętów Achajów.
            Lecz nie na próżno na czatach stał srebrnołuki Apollon.
       Kiedy zobaczył mówiącą z synem Tydeusa Atenę,
       gniewny od razu się przedarł przez ciżbę Trojan uśpionych,
       aby obudzić słynnego z rad dobrych Hippokoonta,
520       który był krewnym Rezosa. Ten kiedy ze snu się zbudził,
       kiedy zobaczył tam pustkę, gdzie bystre stały wpierw konie,
       pogrom straszliwy wśród mężów poległych i konających,
       skargą rozgłośną wybuchnął, wzywając druha miłego.
       W krąg podnosiła się wrzawa i popłoch Trojan ogarniał,
525       co nadciągali tłumami, widząc te czyny okrutne
       przez tych spełnione, co uszli do swych wygiętych okrętów.
            Tamci gdy doszli, gdzie szpiega Hektorowego zabili,
       Dzeusa kochanek, Odysej, bystre rumaki zatrzymał,
       syn zaś Tydeusa na ziemię z konia zeskoczył i zbroję
530       krwią ubroczoną mu podał, a sam znów dosiadł rumaka.
       Potem je podciął do biegu, te bez oporu pomknęły
       ku wygładzonym okrętom, bo w duszach były im miłe.
            Tętent usłyszał najpierwszy Nestor i tak się odezwał:
            "Drodzy dowódcy Argiwów, i wy, co ludami rządzicie!
535       Prawda to będzie czy kłamstwo, lecz powiem, co dusza mi każe:
       tętent rumaków o bystrych nogach w me uszy uderza.
       Czyżby to już Odyseusz oraz potężny Diomedes
       z Troi wracali, zdobywszy konie o mocnych kopytach?
       Ale z obawy drży we mnie serce, czy nie ucierpieli
540       ci najmężniejsi z Argiwów pod Trojan krwawą nawałą".
            Jeszcze nie skończył przemawiać, gdy tamci się ukazali.
       Z koni skoczyli na ziemię, a wszyscy rozradowani
       słowem najczulszym i dłoni uściskiem ich powitali.
       Pierwszy odezwał się do nich wódz Nestor, jeździec gereński:
545            "Powiedz, przesławny Odysie, największa chlubo Achajów:
       jakeście wzięli te konie? jakżeście wdarli się w tłumy
       Trojan? czy może je któryś spotkany bóg wam darował?
       Jakże są strasznie podobne do słońca lśniących promieni!
       Wciąż z Trojanami się zmagam i nigdy, śmiało to mówię,
550       obok okrętów nie siedzę, choć stary ze mnie wojownik,
     lecz nie widziałem w swym życiu tak pięknych, jak te, rumaków.
       Pewnie was jakiś bóg tymi końmi w spotkaniu obdarzył!
       Dzeus, co obłoki gromadzi, kocha was przecie i córa
       Egidodzierżcy wam sprzyja, o jasnych oczach Atena".
555            Na to mu tak w odpowiedzi rzekł Odyseusz przebiegły:
            "Synu Neleusa, Nestorze, największa chlubo Achajów!
       Łatwo jest bogu, gdy zechce, nawet piękniejsze rumaki
       komuś darować, bo przecież moc boska jest niezmierzona.
       Ale te konie, sędziwy Nestorze, o które mnie pytasz,
560       świeżo przybyły od Traków. Ich pana waleczny Diomedes
       zabił i całą drużynę pokonał - dwunastu dostojnych,
       a trzynastego, ich szpiega, ujęliśmy przy okrętach
       blisko. Ten w naszym obozie coś miał ochotę wywęszyć;
       Hektor go wysłał tu do nas i inni dzielni Trojanie".
565            Tak powiedział i z uśmiechem końmi o mocnych kopytach
       przebył głęboki rów. Za nim z radością przeszli Achaje.
       Gdy do pięknego namiotu syna Tydeusa przybyli,
       tam uwiązali rumaki misternie zdobionym rzemieniem;
       oba przy żłobie tym samym, gdzie stały już Diomedesa
570       konie jak wiatr bystronogie, chrupiące słodką pszenicę.
       A Odyseusz przy rufie zbroję położył zbroczoną
       krwią Dolonową, by potem w ofierze dać ją Atenie.
       Potem obydwaj rzęsisty pot z siebie w morzu spłukali,
       w toń zanurzając się - z karków, z nóg, z bioder swych dookoła.
575       A gdy rzęsisty pot fala morska z ich ciał opłukała,
       gdy orzeźwili swe serca świeżością miłej ochłody,
       w polerowanych przepięknie wannach użyli kąpieli.
       Potem obmyci dokładnie i namaszczeni oliwą
       obaj zasiedli do uczty i dla Ateny w ofierze,
580       czerpiąc z pełnego krateru, słodkiego wina ulali.

Pieśń XI. Świetne czyny Agamemnona.

    Eos świetlista, przy sławnym Titonie spoczywająca,
       z łoża powstała, by światło nieść ludziom i nieśmiertelnym.
       Wtedy Dzeus straszną Erydę do lotnych okrętów Achajów
       posłał, dzierżącą w swej dłoni potężnej godła wojenne.
5       Na Odyseja okręcie czarnym, szerokim stanęła,
       gdyż był pośrodku, więc głos jej z dwóch stron był dobrze słyszalny:
       z jednej dobiegał namiotów Ajasa Telamonidy,
       z drugiej Achilla, gdyż obaj na krańcach obozu okręty
       swe umieścili, ufając potędze rąk własnych i męstwu.
10       Tam więc stanęła bogini i głosem potężnym, straszliwym
       do wojsk achajskich krzyknęła, i serce każdego z Achajów
       rozpłomieniła w ich piersiach do bitwy zaciętej i walki.
       Zaraz im wojna wydała się bardziej słodka niż powrót
       na wygładzonych okrętach do miłej ziemi ojczystej.
15            Także Atryda przyzywał donośnie wszystkich Argiwów,
       aby zbroili się, przy czym sam połyskliwy spiż wdziewał.
       Najpierw na nogi nałożył błyszczące nagolenice,
       piękne, klamrami srebrnymi przy kostkach szczelnie zapięte,
       potem swe piersi otoczył wkoło pancerzem spiżowym,
20       który w gościnnym podarku od Kinyresa otrzymał.
       Na Cypr ten bowiem nowinę otrzymał, dlaczego Achaje
       w lotnych okrętach do Troi postanowili popłynąć;
       wtedy darował mu pancerz, chcąc łaskę króla pozyskać.
       Dziesięć zdobiło go pasów ze stali ciemnobłękitnej,
25       złotych dwanaście, dwadzieścia wykutych z cyny srebrzystej.
       Ciemnobłękitne stalowe węże sięgały do szyi
       z obu stron w rzędzie potrójnym. Były podobne do tęczy,
       którą Kronida na chmurach rozwiesza na znak dla ludzi
       mową władnących. Na barkach zawiesił miecz, w którym złote
30       ćwieki błyszczały, a pochwa w krąg miecza była nabita
       gwoźdźmi srebrnymi. Miecz zwisał na pozłocistym rzemieniu.
       Potem wziął tarczę wojenną, piękną, kunsztownej roboty,
       która słoniła w krąg męża. Dziesięć ją wkoło spiżowych
       kół otaczało i guzów bieliło się na niej dwadzieścia
35       z cyny, a tylko środkowy był z ciemnobłękitnej stali.
       Z dzikim wejrzeniem Gorgona straszliwie patrząca wieńczyła
       tarczę, a wkoło Gorgony jawił się Popłoch i Trwoga.
       Uchwyt przy tarczy był srebrny, a na nim wił się ze stali
       ciemnobłękitnej wąż groźny, co swymi trzema głowami
40       chwiał się, choć z jednej wyrosły szyi, na wszystkie w krąg strony.
       Potem hełm włożył z przyłbicą dwoistą o czterech grzebieniach
       zdobnych grzywami końskimi. Na jego szczycie straszliwie
       chwiały się kity. Pochwycił wreszcie dwie włócznie o grotach
       ostrych, spiżowych. Daleko aż pod niebiosa dosięgał
45       połysk od spiżu. Atena i Hera gromki wydały
       okrzyk, by uczcić nim króla bogatej w złoto Mykeny.
            Każdy wojownik następnie nakazał swemu woźnicy
       w szyku porządnym przy rowie ustawić konne zaprzęgi,
       pieszo walczący natomiast, zbrojni, odziani w pancerze
50       wyszli na czoło. Świtaniem zgiełk podniósł się nieustanny.
    Wcześniej o wiele od konnych nad rowem piesi stanęli.
       Z konnych zaprzęgów walczący po nich zjawili się. Nagle
       popłoch wywołał Kronida, sprawiając, że gdzieś z eteru
       rosa spłynęła na ziemię ociekająca krwią; wiele
55       dumnych głów - widać - zamierzał strącić w pieczary Hadesu.
            Z drugiej znów strony Trojanie skupili się na równinie
       wkoło wielkiego Hektora i Polydamasa bez skazy,
       w krąg Eneasza, czczonego jak bóg w trojańskim narodzie,
       i Antenora trzech synów: Polyba i Agenora,
60       i Akamasa młodego, co równy był nieśmiertelnym.
       Hektor wśród pierwszych szeregów, unosząc tarczę okrągłą,
       zjawił się tak, jak się zjawia pośród chmur gwiazda zatraty,
       połyskująca i znowu w posępne chmury wtopiona.
       Właśnie tak zjawiał się Hektor, nagle - to w pierwszych szeregach,
65       to znów w ostatnich, wydając rozkazy, a cały od spiżu
       jak błyskawica przez ojca Dzeusa rzucona połyskał.
            Wojska więc niby żniwiarze idący jedni do drugich,
       którzy na polu człowieka możnego kładą pokosy,
       jęczmień czy piękną pszenicę, a snopy gęsto padają -
70       tak i Trojanie z wojskami Achajów, prąc wzajem do siebie,
       jedni tną drugich i żadna ze stron o odwrocie nie myśli.
       Ilość głów równa w rozprawie była, lecz ludzie jak wilki
       żarli się, ciesząc spojrzenie nabrzmiałej jękiem Erydy.
       Ona jedynie wśród bogów w walczących trwała szeregach.
75       Inni bogowie trzymali się na uboczu, w komnatach
       swoich siedzący, z daleka, gdzie każdy z nich zbudowane
       piękne domostwa posiadał w szerokich parowach Olimpu.
       Wszystkich gniew srogi przejmował na czarnochmurego Kronidę,
       że postanowił ogromną sławą lud Trojan obdarzyć.
80       Lecz nie dbał o to zupełnie Dzeus ojciec. Sam na uboczu
       zasiadł daleko od innych, radując się własną chwałą.
       Patrzał na święty gród Trojan i na okręty Achajów,
       na błyskający spiż oraz poległych i tych, co zadają
       śmierć. Póki Eos jaśniała i dzień powiększał się święty,
85       póty z dwóch stron uderzały ciosy i wojska ginęły.
       Ale gdy pora nastała, w której drwal swoją wieczerzę
       przygotowuje wśród jarów górskich, gdy ręce ścinaniem
       wielkich drzew strudzi i niechęć do tego trudu ma w duszy,
       wnętrze zaś jego przenika słodkie pragnienie posiłku -
90       w takiej godzinie Danaje waleczni przemagać zaczęli
       Trojan falangi, zwołując w szeregach swych towarzyszy.
            Lecz Agamemnon wpierw natarł, ugodził wnet Bienora,
       ludów pasterza, a potem Ojleja, co końmi kierował.
       Zaraz ten skoczył z rydwanu i mężnie naprzeciw stanął,
95       lecz gdy nacierał, grot ostry włóczni przeorał mu czoło.
       Otok spiżowy wieńczący przyłbicę nie zdołał powstrzymać
       włóczni. Grot przeszył go z kością czaszki i sięgnął do mózgu,
       który rozprysnął się wkoło. Tak napastnika pokonał.
       Obu zostawił na miejscu nad wodze wódz Agamemnon
100       obnażonymi piersiami świecących, bo zdarł z nich pancerze.
    Potem pokonał Isosa oraz Antifa, Pryjama
       synów; z nich jeden legalnym był synem, a drugi nieprawym.
       Stali na jednym rydwanie, woźnicą był syn nieprawy,
       zaś wojownikiem Antifos przesławny. Już raz Achilles
105       w Idy parowach pochwycił ich obu przy owiec wypasie,
       wiążąc giętkimi witkami, lecz wziąwszy okup, wyzwolił.
       Teraz Atryda, szeroko władnący wódz Agamemnon,
       włócznią nad samą brodawką Isosa w piersi ugodził,
       zaś Antifosa przy uchu ciął mieczem i strącił z rydwanu.
110       Potem natychmiast zdarł piękne z nich zbroje. Z łatwością ich poznał,
       dawniej oglądał już bowiem obydwóch przy lotnych okrętach,
       gdy uprowadził ich z Idy o szybkich nogach Achilles.
       Tak jak lew dzieci maleńkie w ucieczce niedoścignionej
       sarny z łatwością pokona, chwyciwszy mocnymi zębami
115       w ich legowiskach, gdy nagle nadejdzie i serce im wydrze;
       matka, choć bliska nieszczęsnych sarniątek, nie znajdzie dość siły,
       aby im pomóc, straszliwym lękiem do głębi przejęta,
       szybko przez las i gęstwinę splątanych krzaków ucieka,
       pędzi spotniała, strwożona napadem dzikiego drapieżcy -
120       tak i tym nikt nie odważył się pomóc, od zguby ocalić,
       z Trojan, gdyż inni tak samo przed Argiwami pierzchali.
            Ale Atryda doścignął Pejsandra, a z nim Hippolocha,
       co Antimacha dzielnego byli synami - ten wiele
       złota otrzymał i darów bogatych od Aleksandra,
125       więc był przeciwny oddaniu Heleny Menelaosowi;
       jego to obu potomków dosięgnął wódz Agamemnon.
       Obaj na jednym rydwanie stali, hamując pęd koni,
       z rąk im się bowiem na ziemię błyszczące lejce wymknęły
       i unosiły ich konie spłoszone. Wtem stanął przed nimi,
130       niby lew, mężny Atryda, więc z wozu doń prośby zanieśli:
            "Daruj nam życie, Atrydo, i okup weź godny twej chwały!
       Wiele ma skarbów bogatych w domostwie swoim Antimach:
       spiżu, żelaza starannie wykowanego i złota;
       z tego bogactwa ci ojciec z radością okup wypłaci,
135       kiedy się dowie, że obaj żyjemy w obozie Achajów".
            Płacząc, obydwaj słodkimi jak miód słowami błagali
       króla o życie. Lecz słuch ich poraził głos bezlitosny:
            "Jeśli to wy Antimacha dzielnego jesteście synami,
       który Trojanom doradzał na zgromadzeniu, by zabić
140       Menelaosa, co przybył w poselstwie razem z Odysem
       bogom podobnym, i nie dać powrócić mu do Achajów,
       to zapłacicie mi teraz obydwaj za ojca bezbożność".
            Tak powiedział i strącił Pejsandra z wozu na ziemię
       ciosem swej włóczni w pierś. Zaraz Pejsander na wznak się zwalił.
145       Skoczył Hippoloch z rydwanu, ale Atryda na ziemi
       zabił go, ręce i głowę od karku jego odrąbał,
       tułów zaś popchnął. Ten w ciżbie jak martwy pień się potoczył.
       Zmarłych Atryda zostawił, sam w tłum najbardziej skłębiony
       ruszył. Szli za nim o pięknych nagolenicach Achaje.
150       Piesi walczyli z pieszymi, zmuszając ich do ucieczki,
    jezdni zaś jezdnych gubili spiżem, a chmury kurzawy
       niosły się ponad równiną, wzbijane przez grzmiące kopyta
       koni pędzących z tętentem. Tymczasem wódz Agamemnon
       wrogów zabijał bez przerwy, wydając rozkazy Argiwom.
155       Tak jak pożoga rozszerza się w lesie w drzewa bogatym,
       wicher zaś, kłębiąc się, niesie płomienie na wszystkie strony
       i z korzeniami rwie gęstwę, co pada pod ognia naporem -
       tak pod naporem Atrydy Agamemnona padały
       głowy trojańskie i wiele tam koni o mocnych kopytach
160       puste rydwany ciągnęło z łoskotem na polu bitewnym,
       swoich woźniców bez skazy straciwszy, a ci spoczywali
       martwi na ziemi, już milsi sępom niż swoim małżonkom.
            Z gradu pocisków i z pyłu Dzeus wyprowadził Hektora,
       z pola zabójczych potyczek mężów, krwi, bitwy, zamętu,
165       ale Atryda w ślad za nim szedł, przyzywając Danajów.
       Uciekający dotarli aż do grobowca Ilosa,
       praojca ich, Dardanidy, w środku równiny minęli
       drzewko figowe w ucieczce do miasta, lecz z krzykiem za nimi
       pędził Atryda, a ręce niedosiężone miał całe
170       w krwi. Gdy dobiegli nareszcie do Skajskiej bramy i dębu,
       tam przystanęli i jedni na drugich oczekiwali.
       Reszta zaś wciąż uciekała pośrodku równiny, podobna
       do przerażonych krów, które w ciemnościach nocy głębokiej
       napadł lew, wszystkie, lecz tylko jedną straszliwa zagłada
175       czeka: lew chwyta ją, miażdżąc kark potężnymi zębami
       najpierw, a potem krew chłepcze i wszystkie trzewia pożera -
       tak Agamemnon Atryda, wódz władczy, pędził za nimi,
       ciągle mordując z nich tego, co był ostatni. Pierzchali
       wszyscy. Padali z nich liczni, strąceni rękami Atrydy
180       z wozów na wznak lub na twarze, w krąg jego włóczni szalonej.
       Kiedy Achaje do miasta dotarli, sforsować chcąc mury
       prędko, w tym czasie Kronida Dzeus, ojciec bogów i ludzi,
       zasiadł na Idy wierzchołku w źródła przejrzyste bogatej,
       z nieba zstąpiwszy. Jaskrawą miał błyskawicę w swej dłoni.
185       Jako posłankę zawezwał złocistoskrzydłą Irydę:
            "Szybka Irydo, idź zamysł mój Hektorowi objawić!
       Widząc pasterza narodów, Agamemnona, wśród walki
       szalejącego wśród pierwszych, gdy mężów rozbraja szeregi,
       niechże unika spotkania, a tylko innych zachęca,
190       aby walczyli z wrogami w potężnej rozprawie wojennej.
       Lecz gdy zobaczy Atrydę, jak włócznią raniony czy strzałą
       skacze na rydwan, niech wtedy wie, że użyczę mu siły,
       aby zabijał i dotarł do pięknowiosłowych okrętów,
       zanim zanurzy się słońce w toń i mrok święty zapadnie".
195            Tak rzekł. Posłuszna mu była szybka jak wicher Iryda.
       Zaraz z gór Idy spłynęła do przeświętego Ilionu
       i odnalazła boskiego Hektora, syna Pryjama.
       Stał tam wśród koni i wozów mocno, dokładnie spojonych.
       Blisko podeszła i rzekła szybka jak wicher Iryda:
200            "Synu Pryjama, Hektorze, z zamysłów do Dzeusa podobny!
    Ojciec Dzeus tu mnie wyprawił, aby ci wieść tę objawić:
       widząc pasterza narodów, Agamemnona, wśród walki
       szalejącego wśród pierwszych, gdy mężów rozbraja szeregi,
       będziesz unikał spotkania, a tylko innych zachęcał,
205       aby walczyli z wrogami w potężnej rozprawie wojennej.
       Lecz gdy zobaczysz Atrydę, jak włócznią raniony czy strzałą
       skacze na rydwan, wiedz wtedy, że Dzeus ci udzieli swej siły,
       abyś zabijał i dotarł do pięknowiosłowych okrętów,
       zanim zanurzy się słońce w toń i mrok święty zapadnie".
210            Tak powiedziała, odchodząc, szybka jak wicher Iryda,
       Hektor zaś w pełnym rynsztunku z wozu na ziemię zeskoczył
       i potrząsając ostrymi włóczniami, przez zwarte zastępy
       szedł, zachęcając do walki, i wzniecał bitwę zażartą.
       Więc zawrócili Trojanie, stając przeciwko Achajom.
215       Z drugiej znów strony Argiwi także wzmacniali falangi.
       Wśród przeciwników na nowo zawrzała walka. Atryda
       pierwszy uderzył, gdyż pragnął zawsze być pierwszym ze wszystkich.
            Teraz powiedzcie mi, Muzy, mieszkanki pałaców Olimpu,
       który wojownik wpierw stanął do walki z Agamemnonem
220       z Trojan zrodzonych w Ilionie lub sławnych ich sprzymierzeńców?
            To Ifidamas, waleczny i wielki syn Antenora,
       w Tracji o skibach szerokich, macierzy owiec, zrodzony.
       Kisses go w swoim pałacu od lat dziecięcych wychował,
       ojcem był matki - dał życie Teanie o licach uroczych,
225       kiedy zaś doszedł Ifidam do lat przesławnej młodości,
       w domu go swym pozostawił i córkę mu dał za żonę.
       Ale z małżeńskiej komnaty wyruszył na zew Achajów,
       wiodąc ze sobą dwanaście okrętów o rufach wygiętych.
       Potem okręty, na których przypłynął, w Perkocie zostawił,
230       sam zaś pieszo wyruszył i przybył tak do Ilionu.
       Ten więc przeciwko Atrydzie Agamemnonowi wystąpił.
       Kiedy zbliżając się, obaj wzajemnie do siebie podeszli,
       cisnął Atryda swą włócznię, lecz chybił, grot bokiem mu śmignął,
       a Ifidamas Atrydę w opaskę u dołu pancerza
235       trafił i natarł gwałtownie, ufając potężnej swej dłoni;
       ale nie przebił opaski na wskroś, bo jego ostrze trafiło
       w srebrne okucie i nagle wygięło się jak ołowiane.
       Chwycił za drzewce szeroko władnący wódz Agamemnon,
       szarpnął potężnie ku sobie jak lew i z ręki mu wydarł
240       włócznię, a potem w kark mieczem ciął i rozwiązał kolana.
       A Ifidamas w proch runął i sen go objął spiżowy.
       Biedak! Daleko od żony dał życie w swych bliskich obronie,
       nawet się nie uradował małżonką, choć wiele dał za nią:
       najpierw sto wołów darował, a potem tysiące miał dodać
245       owiec i kóz, bo w swych włościach miał stada nieprzeliczone,
       ale mu z martwych zwłok zbroję zdarł Agamemnon Atryda
       i w tłum Achajów pośpieszył, dźwigając piękny rynsztunek.
            Kiedy zobaczył to Koon wśród mężów najdostojniejszy,
       syn Antenora najstarszy, przemożna boleść mu oczy
250       zaraz okryła, że poległ brat jego w bitwie morderczej.
    Z boku stał z włócznią i nagle boskiego Agamemnona
       w rękę pośrodku przy łokciu grotem spiżowym ugodził.
       Rękę na wskroś mu przeorał grot ostry włóczni spiżowej.
       Cofnął się wtedy strwożony nad wodze wódz Agamemnon,
255       ale, choć ranny, nie przestał bitwy prowadzić i walczyć.
       Zaatakował Koona przez wiatry zahartowaną
       włócznią, gdy ten swego brata - Antenor obydwóch był ojcem -
       wywlec za nogę chciał z bitwy i wzywał najwaleczniejszych,
       by mu pomogli. I wtedy Atryda spod tarczy wypukłej
260       drzewcem okutym w spiż przeszył go wskroś i rozwiązał kolana.
       Potem odrąbał mu głowę nad Ifidamasa zwłokami.
       Tak Antenora synowie pod króla Atrydy przemocą,
       pod przeznaczenia ciosami wkroczyli w domostwo Hadesa.
            Ale Atryda nie spoczął, przez mężów przebiegał szeregi,
265       włócznią swych wrogów mordując i ogromnymi głazami,
       póki mu jeszcze gorąca krew z rany wytryskiwała,
       ale gdy rana już zaschła i krew płynąca zakrzepła,
       ostry ból przejął Atrydę i jego zapał osłabił.
       Tak jak rodzącą kobietę ostry, gwałtowny przeszywa
270       ból - Ejlejtyje cierpienia porodu przynoszą jej w darze,
       córy małżonki Dzeusowej, posłanki gorzkich boleści -
       taki ból ostry przejmował Atrydę i zapał w nim studził.
       Więc na siedzisko rydwanu skoczył i wezwał woźnicę,
       aby ku gładkim okrętom pośpieszył. Stroskane miał serce.
275       Jego wezwanie rozległo się głośno w szeregach Danajów:
            "Drodzy Argiwi, wodzowie i przewodnicy narodów!
       Teraz wy brońcie wytrwale okrętów morza prujących,
       w zgiełku bitewnym, jeżeli Dzeus z wielu pomysłów znany
       walczyć mi dziś nie dozwolił przez cały dzień z Trojanami".
280            Tak rzekł. Woźnica biczyskiem ciął pięknogrzywe rumaki,
       śpiesząc ku gładkim okrętom. Te bez oporu pędziły
       z pianą na piersi, od dołu pokryte pyłem kurzawy,
       króla swojego daleko od bitwy niosły morderczej.
            Hektor gdy ujrzał, że z walki wycofał się Agamemnon,
285       głosem ogromnym na Trojan oraz na Lyków zakrzyknął:
            "Drodzy Trojanie, Lykowie i Dardanidzi wsławieni
       włócznią! Mężami dziś bądźcie! Pomnijcie o mężnym oporze!
       Cofnął się mąż najdzielniejszy, a mnie wielką sławę obiecał
       Dzeus, syn Kronosa. Pognajcie więc konie o mocnych kopytach
290       w stronę walecznych Danajów, a sławę zyskacie niezmierną".
            Tak powiedział i zapał do walki we wszystkich rozniecił.
       Tak jak myśliwy na łowach psy o kłach białych w paszczękach
       szczuje na dzika jurnego albo na lwa z płową grzywą -
       tak na nieszczęsnych Achajów szczuł Trojan o duszach wyniosłych
295       Hektor Priamida podobny do ludobójcy Aresa.
       Sam szedł wielkimi krokami w czołowych szeregach zuchwale.
       Wmieszał się potem do walki do huraganu podobny
       z gór pędzącego, co burzy fiolet morza do głębi.
            Kogo tam wpierw, kogo w końcu rozbroił na polu bitwy
300       Hektor Priamida, którego Dzeus wielką sławą obdarzył?
    Najpierw dzielnego Asaja, Autonoosa, Opita,
       syna Klytiosa - Dolopa, Ofeltia i Agelaja,
       wreszcie Ajsymna, Orosa, Hipponoosa groźnego.
       Tych więc dowódców Danajów wywlókł z szeregów, a potem
305       ciżbę jął zwykłą wytracać. Tak Zefir chmury skłębione
       Nota srebrnego wirami burzliwych nawałnic rozwichrza:
       chwieją się liczne bałwany i piana w rozpryskach ulata
       w górę wysoko w huczącym oddechu obłędnej wichury -
       padał tak licznie tłum wojska pod ciężką prawicą Hektora.
310            Wtedy groziła zatrata i klęska nieodwrócona.
       Mogliby dojść, uciekając, do samych okrętów Achaje,
       gdyby nie przyzwał Odysej Diomeda, syna Tydeusa:
            "Czemu, Tydejdo, o mężnym nie pamiętamy oporze?
       Drogi, pójdź bliżej i przy mnie stań! Przecież wstyd by nam było,
315       gdyby okręty wziął Hektor o hełmie wiejącym kitami".
            Na to mu tak w odpowiedzi odrzekł potężny Diomedes:
            "Ja pozostanę i wytrwam, ale niewiele nam z tego
       przyjdzie, jak sądzę, jeżeli Dzeus, co obłoki gromadzi,
       Trojan - nie nas - postanowił obdarzyć mocą zwycięstwa".
320            Rzekł i z rydwanu Tymbraja zepchnął na ziemię, swej włóczni
       ciosem trafiając go w lewą pierś, a Odysej pokonał
       władcy owego woźnicę, Moliona, co bogom był równy.
       Tam porzucili obydwóch i udział ich w bitwie przerwali.
       Potem w zamęcie bitewnym w tłum wpadli niby odyńce,
325       które z ogromnym zuchwalstwem zaatakują myśliwych -
       tak nastawali na Trojan podczas ucieczki. Achaje
       mogli z radością odetchnąć, gdy uszli przed boskim Hektorem.
       Także ujęli tam rydwan dwóch z ciżby najszlachetniejszych,
       synów Meropa z Perkoty, który ze wszystkich najlepiej
330       wiedział o przyszłych zdarzeniach i chłopcom swym nakazywał,
       by unikali morderczej wojny. Jednakże synowie
       nie słuchali, gdyż Kery ścigały ich czarnej śmierci.
       Tych więc Diomedes Tydejda wsławiony ciosem swej włóczni
       tchnienia i duszy pozbawił, i odarł z przesławnej zbroi.
335       Zaś Hippodama zabija i Hypejrocha - Odysej.
            Wtedy zmagania wojenne wzmógł z obu stron Dzeus Kronida
       z Idy górzystej patrzący. A ci mordowali się wzajem.
       Syn Tydeusa cios włóczni skierował na Agastrofa,
       syna Pajona. Grot w biodrze głęboko utkwił, gdyż koni
340       blisko nie było, by umknął. Zapewne rozsądek utracił,
       trzymał je bowiem woźnica obok. Ten jednak wojował
       w pierwszych szeregach, dopóki swej miłej duszy nie stracił.
       Hektor od razu, gdy tamtych rozpoznał wśród tłumu, uderzył
       z głośnym okrzykiem. Z nim razem Trojan runęły falangi.
345       Zadrżał, gdy tylko go ujrzał, Diomedes o głosie donośnym,
       do Odyseja, co blisko stał przy nim, powiedział z pośpiechem:
            "Właśnie już zbliża się do nas ta klęska, Hektor potworny,
       podejdź więc, stańmy i opór spróbujmy dać mu wytrwały!".
            Tak rzekł i cisnął z rozmachem cień rzucającą długi
350       włócznię, i celu nie chybił: trafił, chcąc sięgnąć do głowy,
    w hełmu szczyt, jednak od spiżu odprysnął grot, choć spiżowy,
       ciała pięknego nie przebił - grot powstrzymała przyłbica
       z trzech warstw spojonych zrobiona, mocna, podarek Apolla.
       Jednak wycofał się Hektor i zmieszał z tłumem wojennym,
355       stanął i ugiął kolana, osłabł i ręką mocarną
       wsparł się na ziemi; i oczy noc czarna mu otuliła.
       Lecz gdy Tydejda podążał za rzutem włóczni, co w ziemi
       z tyłu za pierwszym szeregiem walczących z dala utkwiła,
       Hektor zaczerpnął oddechu i znowu skoczył na rydwan,
360       w ciżbę ruszając, i przez to żałobnej Kery uniknął.
       Wtedy skierował nań włócznię i rzekł potężny Diomedes:
            "Znowu uciekłeś od śmierci, psie! A już twoja zagłada
       blisko podeszła do ciebie, lecz cię ocalił Apollon.
       Modlisz się pewnie do niego, gdy wkraczasz w bitewną wrzawę,
365       jednak rozprawię się z tobą i później, podczas spotkania,
       jeśli bóg któryś i dla mnie okaże się tak łaskawy,
       teraz uderzę na innych, gdy kogokolwiek przychwycę".
            Tak rzekł i zabił sławnego włócznią potomka Pajona.
       Lecz Aleksander, małżonek pięknowarkoczej Heleny,
370       łuk na pasterza narodów, syna Tydeusa, naprężył.
       Stał poza słupem ukryty wzniesionym na grobie Ilosa,
       syna Dardana, co miejsce pradawne miał w ludu starszyźnie.
       Gdy z Agastrofa dumnego piersi Diomedes zdejmował
       pancerz, a z barków błyszczącą tarczę mu zdzierał i z głowy
375       ciężki hełm, Parys naciągnął łuku cięciwę i strzałę
       puścił; i nienadaremnie strzała śmignęła mu z ręki -
       w prawą trafiła Diomeda nogę i w ziemi utkwiła,
       na wskroś przez ciało przechodząc. Roześmiał się Parys donośnie
       i wyskakując z zasadzki, wyrzekł te słowa chełpliwe:
380            "Trafiłem! Nienadaremnie strzała śmignęła mi z ręki!
       Bodajbym ciebie ugodził w dół brzucha i wywlókł ci duszę!
       Wtedy na pewno Trojanie odetchnąć by wreszcie zdołali,
       oni, co drżą tak przed tobą jak przed lwem kozy beczące".
            Na to mu tak nieulękły, potężny odrzekł Diomedes:
385            "Dumny strzałami jedynie łuczniku, szyderco, babiarzu!
       Gdybyś odważył się ze mną twarzą w twarz spotkać się zbrojnie,
       nie ocaliłyby ciebie twój łuk wygięty i strzały.
       Próżno się chełpisz, żeś stopę mi drasnął. Tyle dbam o to,
       jakby mnie chłopiec nieletni ugodził albo kobieta.
390       Tchórza i niegodziwego człowieka bezsilna jest strzała,
       inaczej będzie ze strzałą moją - choć ledwo cię muśnie
       ostry grot, z nóg cię powali i duszy pozbawi, zabije
       prędko. A wtedy rozdrapie policzki twoja małżonka
       i sierotami zostaną synowie. Ubroczysz krwią ziemię,
395       gnijąc, i więcej się zbierze przy tobie sępów niż kobiet".
            Tak powiedział. A przy nim Odysej włócznią wsławiony
       stanął w pobliżu. Diomedes usiadł i szybki bełt strzały
       z nogi wydobył. Przeszło mu ciało straszne cierpienie.
       Wszedł więc na rydwan i zaraz nakłonił swego woźnicę,
400       aby do gładkich okrętów pośpieszył. Stroskane miał serce.
    Włócznią wsławiony Odysej został sam. Wkoło nie było
       przy nim nikogo z Argiwów. Lęk bowiem wszystkich rozproszył.
       Wtedy sposępniał i tak rzekł do swojej duszy wyniosłej:
            "Biada mi! Co mam uczynić? Źle będzie, jeśli strwożony
405       ujdę przed tłumem, lecz gorzej, gdy mnie tu opuszczonego
       wezmą wrogowie, bo innych Danajów przeraził Kronida.
       Ale dlaczego to wszystko rozważam tak w duszy kochanej?
       Wiem, że tchórzliwi starają się być jak najdalej od bitwy,
       a najdzielniejsi wśród bitwy walczą, bo przecież należy
410       mocno stać w walce, zadając lub mężnie przyjmując rany".
            Podczas gdy Odys rozważał to wszystko w myśli i w duszy,
       zewsząd zbliżały się Trojan okrytych tarczami szeregi
       i otaczały go w środku, lecz na swą własną zagładę.
       Jak otaczają odyńca psy oraz krzepcy myśliwi,
415       ten zaś wynurza się z kniei gęsto zarosłej krzewami,
       ostrząc kły, które bieleją w groźnie kłapiącej paszczęce;
       wkoło obława naciera, dzik w gniewie zgrzyta zębami
       strasznie, lecz tamci szturmują, chociaż odyniec lęk budzi -
       tak na Odysa, kochanka Dzeusa, wytrwali Trojanie
420       w krąg nacierali. Odysej wpierw Dejopita bez skazy
       w ramię ugodził od góry, szturmując ostrzem swej włóczni.
       Potem powalił Toona, Ennoma i walecznego
       Chersidamasa. Ten skoczył gwałtownie ze swego zaprzęgu,
       ale Odysej pod tarczą skierował włócznię i w środek
425       brzucha wbił ostrze. W proch runął trafiony, rwąc ziemię rękami.
       W miejscu zostawił poległych, kierując włócznię w Charopa,
       syna Hippasa, a brata Sokosa słynnego z bogactwa.
       W brata obronie pośpieszył Sokos do bogów podobny,
       stanął w pobliżu Odysa i tak do niego powiedział:
430            "Wielkiej czci godny Odysie, podstępów i trudów niesyty!
       Dzisiaj przechwalać się będziesz, że obu synów Hippasa,
       mężów nie lada, zabiłeś i zdarłeś z obydwóch zbroje,
       albo trafiony mą włócznią swą duszę w spotkaniu utracisz".
            Tak powiedział i w tarczę okrągłą włócznią ugodził.
435       Przeszedł przez tarczę świetlistą na wskroś grot ciężki, spiżowy
       oraz głęboko przeorał pancerz kunsztownej roboty,
       całą mu skórę zdzierając z żeber. Lecz Pallas Atena
       nie dopuściła, by włócznia wdarła się w jego wnętrzności.
       Poznał Odysej, że cios ten nie groził kresem żywota,
440       cofnął się jednak natychmiast i do Sokosa powiedział:
            "Straszna cię zguba, nieszczęsny, w dzisiejszym dniu oczekuje,
       choć zaprzestałem przez ciebie potykać się z Trojanami;
       jednak oznajmiam, że teraz śmierć oraz Kera żałobna
       ciebie dosięgnie, gdy padniesz pod moją włócznią - mnie sławę
445       dając, a duszę słynnemu z rumaków swych Hadesowi".
            Tak rzekł i podczas gdy Sokos ratunku szukał w ucieczce,
       w plecy mu włócznię wbił swoją, gdy tamten chciał się odwrócić,
       w środek pomiędzy barkami, i pierś na wskroś mu przeorał.
       Runął zabity z hałasem, a Odys tak zaczął się chełpić:
450            "Synu Hippasa, dzielnego poskromiciela rumaków,
    dziś cię doścignął los śmierci i nie zdołałeś ujść przed nią.
       Nędzny, już tobie twój ojciec ani twa matka czcigodna
       oczu nie zamkną po śmierci, ale cię ptaki drapieżne
       będą szarpały, nad tobą gęsto trzepocąc skrzydłami.
455       Moje zaś ciało, gdy padnę, z czcią spalą boscy Achaje".
            Tak rzekł i włócznię Sokosa ciężką i wielką wydobył
       z ciała własnego i z tarczy, przez którą został raniony.
       Krew wytrysnęła strumieniem. Sposępniał mężny Odysej.
       Za to Trojanie o duszach wyniosłych krew widząc Odysa,
460       wszyscy natarli na niego, wciąż nawołując się w tłumie.
       Cofnął się więc Odyseusz i na przyjaciół zakrzyknął.
       Trzykroć zawołał donośnie, ile miał tylko tchu w piersi,
       trzykroć usłyszał wołanie kochanek Aresa, Menelaj.
       Prędko więc tak do Ajasa, który był blisko, powiedział:
465            "Telamonido Ajasie przez boga wyhodowany,
       ludu przywódco! W krąg słychać głos cierpliwego Odysa,
       taki, jak gdyby Trojanie porzuconego samotnie
       swoją przewagą dręczyli w groźnej rozprawie wojennej.
       Pójdźmy więc w ciżbę, musimy wystąpić w jego obronie,
470       aby go tam samotnego zły los wśród Trojan nie sięgnął,
       tak szlachetnego. Tęskniliby za nim bardzo Danaje".
            Tak powiedział i ruszył. Z nim ten, co bogom był równy.
       Prędko znaleźli Odysa, kochanka Dzeusa. W krąg niego
       wciąż szturmowali Trojanie jak na wyżynie szakale
475       wkoło jelenia, rogacza już trafionego. Wypuścił
       jakiś mąż strzałę z cięciwy, jeleń lotnymi nogami
       biegnie, dopóki w nim jeszcze wrze krew i służą kolana,
       ale gdy wreszcie osłabi moc jego strzała gwałtowna,
       wnet go dopadną szakale w górach i zdobycz rozszarpią
480       w mrocznej gęstwinie; lecz kiedy los zdradny lwa tam sprowadzi,
       w trwodze szakale pierzchają, lew sam jelenia pożera -
       tak w krąg Odysa pełnego mądrych, przeróżnych wybiegów
       wciąż nacierali Trojanie gromadą liczną. Lecz heros
       włócznią potrząsał i mężnie dzień swojej zguby odwlekał.
485       Śpiesząc, przybliżył się Ajas. Niósł tarczę wielką jak baszta.
       Obok przystanął. Trojanie rozbiegli się zatrwożeni.
       Wtedy Menelaj waleczny z tłumu Odysa wyzwolił,
       rękę podając mu. Konie woźnica przywiódł doń blisko.
            Ajas zaś natarł na Trojan. Najpierw ugodził Dorykla,
490       był to nieprawy syn Priama, potem Pandoka położył,
       w końcu pokonał Lysandra, Pyrasa i Pylartesa.
       Tak jak równinę zalewa rzeka, co z brzegów wystąpi
       z gór płynącymi źródłami i deszczem Dzeusowym wezbrana,
       dęby porywa uschnięte rozliczne i sosnę niejedną
495       z mułem spienionych powodzią rzek, hucząc, niesie do morza -
       taką potęgę na polu bitwy niósł Ajas wspaniały,
       z drogi spychając zaprzęgi i ludzi. A Hektor nie wiedział
       jeszcze o klęsce, gdyż walczył na lewym skrzydle zażarcie,
       obok wybrzeży Skamandra, tam gdzie najwięcej padało
500       głów wojowników walecznych i straszna niosła się wrzawa
    wkoło wielkiego Nestora i Idomeneusa mężnego.
       Hektor w tym tłumie mozolił się nad swym dziełem wojennym,
       włócznią i konnym zaprzęgiem gubiąc młodzieńcze falangi.
       Ale nie zdołałby jednak przełamać boskich Achajów,
505       jeśliby pięknowarkoczej Heleny mąż, Aleksander,
       na Machaona, pasterza ludów, nie natarł walecznie.
       Z łuku ugodził go strzałą o grocie spiczastym w bark prawy.
       Zlękli się bardzo o niego dyszący odwagą Achaje,
       żeby go nie pochwycono wśród zmiennych bitwy kolei.
510       Więc do boskiego Nestora tak Idomeneus powiedział:
            "Synu Neleusa, Nestorze, ogromna sławo Achajów!
       Wejdź na swój rydwan czym prędzej i niech za tobą Machaon
       wstąpi, i pędź ku okrętom rumaki o mocnych kopytach.
       Większy jest bowiem z lekarza pożytek niż z innych wojaków,
515       gdyż ten potrafi dobywać z ciał strzały i leki stosować".
            Tak powiedział, a Nestor, jeździec gereński, posłuchał.
       Więc nie zwlekając, na rydwan wszedł, a tuż za nim Machaon
       wstąpił, ów lekarz bez skazy, syn Asklepiosa waleczny.
       Nestor biczyskiem ciął konie, te bez oporu skoczyły,
520       śpiesząc ku gładkim okrętom; serca ochoczo je niosły.
            Wtedy Kebriones, stojący w pobliżu Hektora, spostrzega
       popłoch w szeregach trojańskich i mówi do niego te słowa:
            "Obaj, Hektorze, tutaj walczymy przeciw Danajom
       na pograniczach pól bitwy, tymczasem wśród reszty Trojan
525       popłoch i zamieszanie - pierzchają konie i ludzie.
       Ajas ich gnębi, stąd dobrze go widzę, Telamonida,
       tarcza mu bowiem szeroka osłania barki. My także
       konie i wozy wojenne skierujmy tam, gdzie najsrożej
       konni i pieszo walczący w straszliwej zmagają się bitwie.
530       Tam zabijają się wzajem i wrzawa trwa bezustanna".
            Tak powiedział i konie swe pięknogrzywe popędził
       świstem lśniącego biczyska, a te uderzeniom posłuszne
       szybki wóz pędem uniosły pomiędzy Achajów i Trojan,
       trupy tratując i tarcze. Krwią świeżą była zbroczona
535       z dołu oś wozu i wokół siedziska rydwanu poręcze,
       krew przez kopyta rumaków pędzących rozbryzgiwana
       także pokryła obręcze kół. W ludzką ciżbę z pośpiechem
       wdzierał się, aby atakiem nagłym ją zniszczyć, i popłoch
       straszny siał pośród Danajów, nie dając spoczynku swej włóczni.
540       Teraz więc mężów walczących już inne przemierza szeregi,
       gromiąc swą włócznią i mieczem, i głazów olbrzymich ciężarem.
       Tylko wystrzegał się walki z Ajasem Telamonidą,
       Dzeus by się bowiem nań gniewał, że staje do walki z mężniejszym.
            Teraz w Ajasie Dzeus ojciec, pan wyżyn, obawę rozniecił.
545       Stanął ów, tarczę z skór siedmiu od tyłu na barki zarzucił,
       potem wycofał się, bacznie w tłum spoglądając - jak zwierzę -
       obracając się często wstecz i unosząc kolana.
       Tak lwa o duszy płonącej od mocno zamkniętej zagrody
       psy często mogą odstraszyć i mężów wieśniaczych gromada,
550       która mu z wołów tuczonych tłustości drzeć nie pozwala
    przez całonocne czuwanie; świeżego żeru łaknący
       lew rozwścieczony daremnie naciera, bo ciosy bez przerwy
       przeciw zwierzęciu miotane padają w krąg z krzepkich dłoni
       oraz płonące łuczywa; choć natarczywie zabiega,
555       świtem odchodzi zgłodniały z ciężarem smutku na sercu -
       Ajas podobnie w swym sercu strapiony przed Troi synami
       cofał się, chociaż wbrew chęci, gdyż drżał o okręty Achajów.
       Tak jak osioł uparty przez wiejskich chłopców dręczony,
       chociaż go biją po grzbiecie natrętnie, w szkodę się wdziera,
560       pole kłosami pokryte głęboko niszcząc; choć chłopcy
       mocno smagają kijami, lecz siły zbyt słabe dziecięce,
       więc wypędzają go z biedą, gdy już się nasyci kłosami -
       tak przy Ajasie olbrzymim, co synem był Telamona,
       rojem wichrzyli się wkoło Trojanie o duszach wyniosłych
565       i sprzymierzeni, co włócznie ciskali mu w środek tarczy,
       gnębiąc bez przerwy. Zaś Ajas coraz do bitwy gwałtownej
       to zawracał, pamiętny, i stawiał czoło falangom
       jeźdźców wybornych trojańskich, to znowu jak do ucieczki
       ruszał, wciąż wszystkich wstrzymując w natarciu na lotne okręty.
570       Chociaż samotny stał pośród gromady Achajów i Trojan,
       walczył szaleńczo. Zaś włócznie mężnymi ciskane rękami
       albo utkwiły lecące gwałtownie pośrodku tarczy,
       albo też, zanim zdążyły zadrasnąć mu białą skórę,
       znieruchomiały na ziemi, daremnie do skóry tęskniące.
575            Gdy go zobaczył Eurypyl, przesławny syn Euajmona,
       gradem lecących pocisków ogarniętego dokoła,
       podszedł, przystanął w pobliżu i cisnął włócznię błyszczącą,
       Apisaona Fausjadę, pasterza narodów, trafiając
       tuż pod osierdziem w wątrobę, i wnet mu rozwiązał kolana.
580       Prędko Eurypyl doskoczył i sławną mu z ramion zdarł zbroję.
       Gdy Aleksander do bogów podobny go wówczas zobaczył,
       kiedy ten zbroję pośpiesznie zdejmował z Apisaona,
       napiął łuk na Eurypyla i grotem go w biodro ugodził
       prawe. Pękł nagle bełt strzały i biodro boleśnie rozszarpał.
585       Prędko więc w tłum towarzyszy się cofnął i Kery uniknął.
       Wtedy zawołał. Rozgłośnie rozebrzmiał ten krzyk wśród Danajów:
            "O przyjaciele, wodzowie i władcy narodu Argiwów!
       Stawcie czoła wrogowi i od Ajasa odwróćcie
       nieubłagany dzień śmierci. Pocisków gnębi go chmura.
590       Chyba z tej bitwy złowieszczej nie ujdzie, więc przeciw wrogowi
       stańcie dokoła Ajasa wielkiego, Telamonidy".
            Tak powiedział Eurypyl zraniony. A przyjaciele
       obok rannego stanęli, na barkach wspierając swe tarcze
       i w gotowości swe włócznie trzymając. Nadciągnął wnet Ajas,
595       stanął i zwrócił się do nich, gdy w ciżbę wszedł towarzyszy.
       Tak więc zmagali się w walce jak roziskrzone płomienie.
       Z pola walk wiozły Nestora nelejskie rumaki spocone,
       z nim Machaona, pasterza ludów, uwożąc w bezpieczne
       miejsce. Zobaczył go boski i szybkonogi Achilles,
600       który przy sterze okrętu stał o szerokim pokładzie,
    patrząc na trudy wojenne i pościg, co łzy wyciskał.
       Szybko Patrokla zawezwał, miłego mu towarzysza
       z swego okrętu wołając. Patroklos w namiocie usłyszał
       i, Aresowi podobny, wyszedł. Zły los swój zaczynał.
605       Pierwszy przemówił do niego waleczny syn Menojtiosa:
            "Czemu mnie wzywasz, Achillu? Po co ci jestem potrzebny?".
            Achill do Menojtijosa sławnego syna powiedział:
            "Duszy mej najukochańszy i boski Menojtijado!
       Sądzę, że teraz przypadną do moich kolan Achaje
610       z prośbą o litość. Niezmierna miażdży ich bowiem konieczność.
       Idź więc, Patroklu, kochanku Dzeusa, i spytaj Nestora,
       kim jest ten ranny, którego w rydwanie wiózł z pola bitwy.
       Do Machaona zupełnie wydawał mi się podobny,
       Asklepijady, lecz z boku patrzyłem, twarzy nie widząc,
615       konie mnie bowiem minęły galopem, unosząc go w pędzie".
            Tak powiedział. Patroklos miłego druha usłuchał.
       Prędko szedł w stronę namiotów i lotnych okrętów Achajów.
            Tamci zaś gdy do namiotu Nelejdy obydwaj przybyli,
       zaraz stanęli na ziemi, macierzy wielu żywiącej,
620       podczas gdy Eurymedon woźnica konie wyprzęgał
       z wozu. A jeźdźcy tymczasem pot osuszali z chitonów,
       stojąc na wietrze nad morza brzegiem piaszczystym. A potem
       weszli do wnętrza namiotu i tam na krzesłach zasiedli.
       Wnet Hekamede o pięknych warkoczach zmieszała im napój.
625       Starzec z Tenedu ją dostał, gdy miasto zburzył Achilles.
       Ojcem jej był Arsinoos o duszy wyniosłej. Achaje
       tę dla Nestora wybrali, gdyż z wszystkich najlepszy był w radzie.
       Najpierw więc stół do nich obu przysuwa polerowany,
       piękny, ze stali wykuty ciemnoniebieskiej, a na nim
630       stawia cebulę w spiżowej miseczce - gorącą potrawę
       dobrą przy piciu, miód żółty i kaszę z świętego jęczmienia;
       puchar przepiękny. Ten starzec z domostwa przywiózł swojego.
       W złote był guzy okuty dokoła, a uszek u niego
       było aż cztery, zaś wkoło przy każdym po dwa gołębie
635       pasły się złote, dwa jeszcze były w pucharu podstawie.
       Człowiek by inny z trudnością ten puchar podźwignął ze stołu,
       gdy napełniony był winem, lecz starzec Nestor go dźwignął
       lekko. W ten puchar kobieta do bogiń z urody podobna
       wino pramnejskie nalała. Potem ser kozi wkruszyła,
640       krając go nożem spiżowym, i biały do kaszy zmieszała.
       Kiedy już napój posilny był gotów, do stołu wezwała.
       A gdy napojem posilnym palące pragnienie zgasili,
       rozradowali swe serca rozmową, gawędząc wzajemnie.
       Wtedy w drzwiach zjawił się nagle Patroklos, co bogom był równy.
645       Starzec, gdy ujrzał Patrokla, wnet z krzesła wstał błyszczącego,
       wziął go za rękę i wiodąc, zapraszał, by spoczął z nimi.
       Ale Patroklos odmówił i w te odezwał się słowa:
            "Mnie do spoczynku nie skłonisz, przez boga wyhodowany
       starcze, na gniew bym zasłużył tego, co czeka na wieści,
650       kim jest raniony, którego przywiozłeś. Lecz sam go poznałem -
    widzę, że jest w tym namiocie Machaon, pasterz narodów.
       Teraz odchodzę, by zanieść nowinę tę Achillowi.
       Wszakże wiedz, starcze przez boga wyhodowany, że Achill
       groźnym jest mężem, co umie i niewinnego obwinić".
655            Na to mu tak w odpowiedzi rzekł Nestor, jeździec gereński:
            "Czemuż Achilles rozczula się dziś nad synami Achajów,
       z których tak wielu jest rannych od strzał. Czy on nie jest świadomy
       bólu, co wojsko przenika? Gdyż wszyscy najdostojniejsi
       są na okrętach i leżą ranni, przeszyci grotami:
660       ranny potomek Tydeusa, potężnej mocy Diomedes,
       włócznią wsławiony Odysej, otrzymał cios Agamemnon,
       ranny jest Eurypylos - w biodro go trafił grot ostry,
       a Machaona ja z pola bitwy wywiozłem rannego
       strzałą z napiętej cięciwy. Tymczasem Achillesowi,
665       choć tak szlachetny, jest obca zgryzota i żal o Danajów.
       Pewnie on czeka, aż lotne okręty na morskim wybrzeżu
       ogniem wrogowie nam spalą, chociaż wbrew woli Argiwów,
       my zaś kolejno padniemy zabici, gdyż teraz nie jestem
       taki jak dawniej, gdy miałem mocarne i giętkie ciało.
670       Gdyby moc moja nietknięta była jak w czasie młodości,
       wtedy gdy spór nas poróżnił z Elidą przez uprowadzenie
       stad rabunkowe. Ja wtedy zabiłem Itymoneusa,
       syna mieszkańca Elidy - mężnego Hypejrochosa.
       Zdobycz tam wziąłem bogatą, gdy stanął w obronie swych wołów.
675       Jeden wśród pierwszych był ranny, a ranę otrzymał z mej ręki -
       poległ, a ciżba wieśniacza w popłochu się rozproszyła.
       Uprowadziliśmy wtedy łup z pola bardzo bogaty:
       wołów pięćdziesiąt stad, tyleż stad owiec o miękkim runie,
       tyleż trzód wieprzów i tyle trzód kozich wśród pól zabłąkanych,
680       koni też sto i pięćdziesiąt o płowej maści, a wszystkie
       klacze, przy wielu z nich biegły źrebięta ssące swe matki.
       Łupy te do nelejskiego Pylosu zabraliśmy, dążąc
       w nocnej pomroce do miasta. Radował się Neleus ogromnie,
       że tak młodemu, mnie, tyle wojennej zdobyczy przypadło.
685       Kiedy zjawiła się Eos, zabrzmiały wołania heroldów,
       nawołując tych, którym była coś winna Elida,
       a zgromadzeni dowódcy najdostojniejsi Pylosu
       zdobycz dzielili, gdyż wielu z nas byli dłużni Epeje.
       Naród Pylosu niewielki zgnębiły okrutne klęski,
690       kiedy Herakla potęga - gdy przybył - nasz lud dotknęła
       w latach ubiegłych; polegli wtedy w narodzie najlepsi.
       Synów Neleusa bez skazy dwunastu przecie nas było,
       jeden z nich tylko zostałem, a wszyscy inni zginęli.
       Więc spiżozbrojni Epeje, wynosząc się nad nas zuchwale,
695       odtąd w pogardzie nas mieli, na niecne się ważąc występki.
       Starzec więc stado wziął wołów i owiec olbrzymią gromadę
       z łupów zdobytych. Zagarnął ich trzysta i jeszcze pasterza,
       wielką ponieważ należność winna mu była Elida
       boska, gdy cztery rumaki, zwycięskie w zawodach, z wozami
700       zaprzężonymi na wyścig wysyłał, gdyż cenne trójnogi
    miał wziąć zwycięzca. A władca narodu, Augejas, te właśnie
       zabrał i tylko woźnicę pełnego zgryzoty uwolnił.
       Starzec więc, gniewny za słowa występne i niecne czyny,
       liczne wziął łupy, a resztę dla swego ludu przeznaczył,
705       aby nikt z kiedyś skrzywdzonych bez cennej zdobyczy nie został.
       My więc dzieliliśmy wszystko, jedno po drugim. A potem
       w mieście składaliśmy bogom ofiary. Lecz kiedy dzień trzeci
       nadszedł, wrogowie przybyli wraz z końmi o mocnych kopytach
       całą wojenną potęgą, a z nimi dwaj młodzi Molioni -
710       chłopcy zupełnie w rzemiośle bitewnym niedoświadczeni.
       Jest miasto, co Tryoessa się zwie, na wyniosłej wyżynie
       ponad Alfejem, z piaszczystym Pylosem ma wspólną granicę.
       To otoczyli wrogowie, bez śladu pragnąc je zniszczyć.
       Kiedy już całą równinę oblegli, wnet do nas Atena
715       śpiesznie w poselstwie przybyła z Olimpu i nakazała
       zbroić się. Naród Pylosu zgromadził się bez zniechęcenia,
       ale z ochotą na wroga wyruszył. Lecz Neleus mnie tylko
       nieuzbrojonym pozostać nakazał i ukrył me konie,
       sądził, że jestem w rzemiośle wojennym niedoświadczony.
720       Ale wśród naszych oddziałów zacząłem górować, choć tylko
       pieszo walczyłem. Atena mnie zagrzewała do walki.
       Rzeka tam jest, Minyejos, do morza tocząca swe wody
       obok Areny. Na boską Eos tu wojska czekały
       konne Pylosu, a do nas zbliżały się piesze oddziały
725       z całym wojskiem i w pełny do bitwy sprzęt uzbrojone.
       Nad Alfejosa falami stanęliśmy w samo południe.
       Tu przemożnemu Dzeusowi złożyliśmy piękne ofiary,
       Alfejosowi buhaja, buhaja Posejdonowi
       i jasnookiej Atenie jałówkę ze stada wybraną.
730       W końcu wieczerzę w obozie szeregiem wszyscy spożyli
       i ułożyli się do snu, z nas każdy w rynsztunku wojennym
       obok łożyska rzecznego. A wielkoduszni Epeje
       miasto już w krąg otoczyli, pragnąc do szczętu je zburzyć.
       Ale ich zamiar wstrzymało olbrzymie dzieło Aresa -
735       kiedy podniosło się w górę świetliste słońce nad ziemią,
       społem podjęliśmy walkę, do Dzeusa i do Ateny
       modły zanosząc. A w bitwie Epejów z Pylijczykami
       wroga ja pierwszy zabiłem i konie o mocnych kopytach
       wziąłem Muliosa włócznika. Ten zięciem był Augejasa,
740       gdyż Agamedę poślubił o jasnych włosach, najstarszą
       z córek królewskich; na ziołach leczniczych dobrze się znała
       szczodrze przez ziemię wydanych. Muliosa w ataku przebiłem
       włócznią spiżową. W proch runął, a ja na wozie zdobytym
       w konnym zaprzęgu wśród pieszych stanąłem. Wszystkich Epejów
745       przeszył dreszcz trwogi na widok męża, co w oczach ich zginął -
       ten, co z nich był najdzielniejszy, dowódca konnych oddziałów.
       Wtedy ruszyłem do bitwy do czarnej wichury podobny.
       Wziąłem tam wozów pięćdziesiąt, a dwóch walczących na każdym
       żarło kurzawę zębami, przeszytych ciosami mej włóczni.
750       Mogłem pokonać tam również Molionów, dwóch synów Aktora,
    gdyby ich ojciec potężny, Ten - który - wstrząsa - lądami,
       obu nie zbawił, mgłą gęstą przede mną skrywając ich w bitwie.
       Wtedy to Dzeus Pylijczyków ogromną chwałą obdarzył.
       Poprzez rozległą równinę ścigaliśmy swych nieprzyjaciół,
755       niszcząc ich i zdobywając przepiękne zbroje poległych,
       do bogatego w pszenicę Buprazjon kierując swe konie
       oraz do skały Olenii i tam, gdzie wyżyną Alejzjon
       zwie się to wzgórze. Stąd cofnąć nam się kazała Atena.
       Tam zabitego na końcu rzuciłem. Natenczas Achaje
760       od buprazyjskich pól w stronę Pylosu zwrócili swe konie.
       Wszyscy zaś z bogów wielbili Dzeusa, a z ludzi - Nestora.
       Taki więc byłem istotnie pomiędzy mężami. Achilles
       jednak z dzielności skorzysta sam tylko. Ale - jak sądzę -
       nieraz on jednak zapłacze, kiedy już naród wyginie.
765       Drogi mój, wszak Menojtijos wydał ci to polecenie
       w dniu, kiedy z Ftyi dalekiej do Agamemnona cię posłał.
       Byliśmy wtedy obecni, ja oraz boski Odysej.
       Wszystko słyszeliśmy, będąc w komnatach, co tobie polecał
       w Peleusowym domostwie tak pięknie wybudowanym.
770       Przyszliśmy ludy zwoływać w Achai, macierzy żywiącej
       wielu, i tam bohatera Menojtijosa i ciebie
       wówczas zastaliśmy, a także Peleusa wraz z Achillesem.
       Peleus, jeździec wyborny, Dzeusowi grzmiącemu w ofierze
       spalał przed domem w podwórcu wołowe udźce. Wziął kubek
775       złoty i wino iskrzące na ogień święty wylewał.
       Wy szykowaliście z wołu mięsa kawały. My obaj
       właśnie przed drzwiami domostwa stanęliśmy. Powstał Achilles
       i poruszony za ręce nas ujął, i powiódł do krzeseł,
       przygotowując gościnnie to, co się gościom należy.
780       Gdyśmy napojem pragnienie a jadłem głód nasycili,
       mówić zacząłem, wzywając was, byście poszli wraz z nami.
       Obaj pragnęliście tego. Tamci zlecenia dawali.
       Peleus sędziwy polecał synowi, Achillesowi,
       aby walecznym był zawsze i innych męstwem przewyższał,
785       zaś Menojtijos, Aktora syn, tobie dawał zlecenia:
            ŤSynu mój, rodu większego niźli twój ród jest Achilles.
       Chociaż tyś starszy od niego, lecz on cię siłą przewyższa.
       Ale ty słowem rozumnym, dobrymi napomnieniami
       kieruj nim, wszak przyjaciela dobrego chętnie się słuchať.
790       Takie zlecenia ci starzec dawał, tyś o nich zapomniał.
       Dzisiaj więc powiedz to wszystko dzielnemu Achillesowi,
       może posłucha - gdy jakiś demon poruszy mu duszę -
       twoich rad, gdyż towarzysza miłego najlepsze są rady.
       Jeśli zaś jego rozwagę wyrocznia boska zamąca
795       albo przez matkę czcigodną Dzeus wieść mu jakąś objawił,
       wtedy niech ciebie wyprawi, a z tobą razem niech idzie
       lud Myrmidonów. Ty wówczas staniesz się światłem Danajów.
       Niechże ci także pozwoli do bitwy wziąć swoją zbroję
       piękną, a może za niego cię wezmą i stłumią Trojanie
800       zapał wojenny, odetchną wtedy synowie Achajów
     walką znużeni, choć krótki jest wypoczynek wśród bitwy.
       Łatwo wam nieutrudzonym będzie odepchnąć do miasta
       wojsko zmęczone od naszych namiotów i od okrętów".
            Tak rzekł i tymi słowami Patrokla duszę poruszył.
805       Szybko więc do Ajakidy Achilla pośpieszył okrętów.
       Ale gdy prędko przechodził obok okrętu Odysa
       bogom równego, gdzie obrad plac się rozciągał i sądów
       oraz dla bogów ofiarne były wzniesione ołtarze,
       właśnie tam Eurypylos go spotkał, syn Euajmona,
810       rodu boskiego. Był ranny - trafiła go w biodro strzała.
       Z pola więc bitwy uchodził, kulejąc, a pot strumieniami
       spływał mu z pleców i z głowy, a ze straszliwej mu rany
       czarna tryskała krew. Jednak świadomość zachował jasną.
       Widząc go, Menojtijosa przesławny syn poruszony,
815       pełen współczucia do niego te wyrzekł słowa skrzydlate:
            "Przyszło do tego, nieszczęśni wodzowie i przewodnicy
       dzielnych Danajów, że z dala od swojej ziemi ojczystej
       sycić będziecie trojańskie psy ścigłe białą tłustością.
       Powiedz mi, Eurypylu przez boga wyhodowany:
820       czy wytrzymają Achaje przewagę strasznego Hektora,
       czy pozbawieni sił muszą paść jego zmożeni włócznią".
            Na to mu tak w odpowiedzi rzekł ranny Eurypylos:
            "Nie uratuje, Patroklu przez boga zrodzony, Achajów
       nic, lecz przy czarnych okrętach niedługo wszyscy polegną.
825       Wszakże walczący dotychczas, ze wszystkich najodważniejsi,
       leżą na naszych okrętach ranni od strzał i od włóczni
       Trojan rękami rzuconych, a siła tych wciąż narasta.
       Ocal mnie teraz, Patroklu, i wieź do naszych okrętów,
       strzałę wyjm z biodra i ciemną krew, która sączy się z rany,
830       obmyj mi wodą zagrzaną i lek łagodny złóż na niej.
       Czyń, postępując tak wiernie, jak cię nauczył Achilles,
       tego zaś Chejron wyszkolił, najsprawiedliwszy z Centaurów.
       Gdyż Podalejrios, a także Machaon, obaj lekarze,
       jeden - jak sądzę - w namiocie leży raniony, lekarza
835       teraz bez skazy sam pilnie potrzebujący, a drugi,
       wiodąc Aresa bój, jeszcze wśród Trojan jest na równinie".
            Na to mu Menojtijosa przesławny syn odpowiedział:
            "Gdzie nas to wszystko zawiedzie? Co robić, Eurypylu
       dzielny? Gdyż ja do Achilla iść muszę przekazać mu słowa,
840       które mi zlecił sędziwy Nestor, obrona Achajów.
       Ale cię tu nie zostawię samego w twoim strapieniu".
            Tak powiedział i objął ramieniem pasterza narodów,
       i do namiotu prowadził. Woźnica mu skórę wołową
       zaraz rozesłał, Patroklos położył rannego i z biodra
845       nożem wyłuskał grot strzały, a potem obmył z krwi czarnej
       wodą zagrzaną i gorzki korzeń do rany przyłożył,
       który starł w ręku, cierpienia uśmierzający. I bóle
       wszystkie ukoił. Wnet rana zaschła i krew iść przestała.

Pieśń XII. Bitwa o mur.

    Tak więc w namiocie waleczny Menojtijosa syn leczył
       Eurypyla rannego. Tymczasem tamci walczyli
       tłumem ogromnym - Argiwi oraz Trojanie. Lecz dłużej
       rów nie miał bronić Danajów ani ten mur, który wznieśli
5       obok okrętów szeroko i rowem w krąg otoczyli,
       lecz hekatomby chwalebnej bogom w ofierze nie dali,
       aby im lotne okręty i liczne łupy wojenne
       wewnątrz obozu chronili. Wbrew woli bóstw nieśmiertelnych
       Wznieśli ten mur, więc niedługi czas był mu przez nich sądzony.
10       Póki był Hektor wśród żywych i w gniewie swym trwał Achilles,
       póki gród sławny Pryjama mocarza nie zwalił się w gruzy,
       póty Achajów potężny mur pozostawał nietknięty.
       Ale gdy z Trojan wśród bojów najwaleczniejsi polegli
       i wśród Argiwów zginęli jedni, a drudzy zostali,
15       kiedy zburzono Pryjama gród w roku dziesiątym wojny
       i okrętami wrócili Argiwi do miłej ojczyzny,
       wtedy Posejdon z Apollem pospołu postanowili
       zniszczyć obronny mur, napór rzek przeciw niemu kierując,
       wszystkich tych, które ku morzu ze szczytów Idy uchodzą.
20       Więc Heptaporos rzucili, Rezos, Karezos i Rodios,
       Grenikos oraz Ajsepos, a także boski Skamander,
       nurt Simoejsu, gdzie wiele tarcz oraz hełmów wojennych
       w piach się zwaliło nadrzeczny razem z plemieniem półbogów.
       Wszystkie te rzeki od ujścia odwrócił Fojbos Apollon,
25       niszcząc mur prądem powodzi przez dziewięć dni. A Dzeus zesłał
       deszcz nieprzerwany, by strącić do morza mur jak najprędzej.
       Sam wstrząsający lądami bóg, trójząb trzymając w rękach,
       dzieło zniszczenia wiódł. Falą zmył wszystkie zręby do szczętu
       z kłód i z kamieni, te, które z mozołem wznieśli Achaje.
30       Tak Hellespontu o fali gwałtownej brzegi wyrównał,
       potem ogromne wybrzeże z powrotem okrył piachami,
       kiedy zniweczył mur. Wreszcie znów wszystkie rzeki skierował
       w dawne łożyska, gdzie przedtem toczyły swe piękne wody.
            Tak zamierzali postąpić Posejdon oraz Apollon
35       kiedyś w przyszłości. Lecz teraz w krąg mocnych murów tam wrzała
       bitwa i zgiełk, a na basztach się chwiały belki drewniane
       w ciosach ataku. Argiwi, Dzeusa biczyskiem smagani,
       trwali zepchnięci przemocą przy wydrążonych okrętach,
       drżąc przed Hektorem, dowódcą potężnym, co popłoch wzniecał.
40       Hektor jak przedtem brał udział w bitwie, do burzy podobny.
       I tak jak pośród psów ścigłych na łowach i krzepkich myśliwych
       lew lub odyniec góruje, groźnie błyskając ślepiami,
       łowcy zaś przed nim w czworobok najszczelniej uformowani
       twarzą w twarz stają gromadnie, przeciwko niemu miotając
45       groty z rąk, lecz osaczony lew w swoim sercu wspaniałym
       lęku ni trwogi nie czuje, zanim zabije go męstwo,
       często obraca się, aby przełamać ludzkie szeregi,
       a gdy naciera, cofają się przed nim ludzkie szeregi -
       tak się Hektor przedzierał przez tłum i swych towarzyszy
50       do przesadzania zachęcał rowu. Lecz tego nie śmiały
     konie, choć tak bystronogie, wykonać i z rżeniem na brzegu
       stromym wstrzymały się w pędzie, bo rów je strwożył szeroki.
       Ani go mogły przesadzić skokiem, ni zmierzyć kopytem
       łatwo, ponieważ ogromnie spadziste były tam brzegi
55       z obu stron, jeszcze ponadto ponabijane gęstymi
       ostrokołami. Te pale wbili synowie Achajów
       gęsto, a były wysokie. Miały dać wojsku osłonę.
       Koń zaprzężony do wozu zwrotnego tam by nie zdołał
       przejść. Tylko piesi płonęli zapałem, by to uczynić.
60       Wtem Polydamas powiedział, zbliżywszy się do Hektora:
            "Boski Hektorze, wodzowie trojańscy i sprzymierzeńcy!
       Byłoby brakiem rozwagi przez rów ten bystre gnać konie.
       Bardzo jest trudny do przejścia, ponieważ na brzegu pale
       ostre tam stoją, a zaraz za nimi jest mur Achajów.
65       Ani przejechać nie można by tędy w dół, ani walczyć
       w konnych zaprzęgach. Jest ciasno - sądzę, że strat będzie zbyt wiele.
       Jeśli ich bowiem zupełnie zniszczyć zamierza złowrogi
       Dzeus, ciskający grom z góry, a chce nieść pomoc Trojanom -
       więcej niczego nie pragnę i niech to zaraz się spełni!
70       Niechże tu zginą w niesławie z dala od Argos Achaje.
       Jeśli odwrócą się jednak i ścigających odeprą
       od swych okrętów, i zepchną nas wszystkich w ten rów głęboki,
       sądzę, że wymknąć się wtedy nawet nasz poseł nie zdoła
       z wieścią do miasta o klęsce zadanej nam przez Achajów.
75       Dalej więc! Tego, co mówię, niech wszyscy zechcą usłuchać!
       Niechajże nasi woźnice trzymają konie nad rowem,
       my zaś, jak oddział piechoty, odziani w pełny rynsztunek
       razem ruszymy za dzielnym Hektorem. Wtedy Achaje
       nie powstrzymają nas, jeśli wisi nad nimi zagłada".
80            Tak Polydamas rzekł. Hektor krzepiących słów rad wysłuchał
       i z wojennego wnet wozu w zbroi zeskoczył na ziemię.
       Nie pozostali też inni przy swoich koniach Trojanie,
       lecz na boskiego Hektora patrząc, z nich wszyscy skoczyli.
       Przy czym rozkazał, odchodząc, każdy swojemu woźnicy,
85       aby w największym porządku trzymali konie nad rowem.
       Sami zaś w pięciu oddziałach za swymi poszli wodzami.
            Poprowadzili ich Hektor i Polydamas bez skazy,
       najwaleczniejszych, najbardziej licznych, pragnieniem płonących,
       aby mur zburzyć i walczyć przy wydrążonych okrętach.
90       Trzeci z kolei Kebriones szedł, bo przy wozie zostawił
       Hektor na miejsce Kebriona mniej walecznego wojaka.
       Oddział następny wiódł Parys, Agenor i Alkatoos,
       trzecim dowodził Helenos i bogom równy Deifobos,
       obaj synowie Pryjama, wraz z nimi Azjos bohater,
95       Azjos, Hyrtaka potomek, którego niosły z Arisby
       wielkie ogniste rumaki znad nurtów selleejsowych.
       Czwartym oddziałem dowodził syn Anchizesa, Eneasz,
       z nim sprawowali dowództwo dwaj Antenora synowie
       w sztuce wojennej ćwiczeni, Akamas i Archelochos;
100       Sprzymierzeńcami sławnymi z odwagi Sarpedon dowodził,
     Glaukos przy jego stał boku i dzielny Asteropajos;
       ci wydawali się jemu ze wszystkich najwaleczniejsi,
       między innymi, prócz niego, on bowiem wszystkich przewyższał.
       Kiedy więc tarcze skórzane złączyli jedni z drugimi,
105       wnet na Danajów zażarcie natarli w nadziei, że tamci
       nie wytrzymają natarcia, lecz padną przy czarnych okrętach.
            A więc Trojanie i sławą rozgłośni ich sprzymierzeńcy
       wszyscy ulegli namowie Polydamasa bez skazy,
       prócz Hyrtakidy Azjosa, dowódcy wojska, co nie chciał
110       wozu i koni zostawić z dzierżącym lejce woźnicą,
       ale na wozie mknął ostrym pędem ku lotnym okrętom.
       Głupiec! Nie zdołał już wtedy Ker zło niosących uniknąć,
       koniom i swemu wozowi ufając, i że od okrętów
       znów do Ilionu powróci, gdzie wieją wiatry rzeźwiące.
115       Przedtem już bowiem złowieszcza go Mojra objęciem okryła.
       Utkwić w nim miał Idomena grot, syna Deukaliona.
       Azjos ku lewej mknął ścianie okrętów, gdzie właśnie Achaje
       z końmi, z wozami wracali po bitwie z szerokiej równiny,
       w tamtą więc stronę skierował konie i wóz. Nawet w baszcie
120       wrót nie napotkał zamkniętych, nie znalazł długiej zawory.
       Wojsko trzymało je oścież otwarte dla tych towarzyszy,
       którzy z potyczki uchodząc, ocalą się przy okrętach.
       Butnie więc konie skierował tam. A tuż za nim pomknęli
       z ostrym okrzykiem i inni, ufając, że już Achaje
125       nie wytrzymają natarcia, lecz padną przy czarnych okrętach.
       Głupcy! Przy baszcie spotkali dwóch wojowników walecznych,
       synów o duszach wyniosłych Lapitów, co włócznią władali
       świetnie. To był Polypojtes, Pejritoosa syn dzielny,
       oraz Leonteus, do mężów zabójcy, Aresa, podobny.
130       Przed rozwartymi wrotami baszty wyniosłej obydwaj
       stali. Jak dęby rosnące wśród gór o koronach podniebnych,
       zdolne przez wszystkie dni wichrom opierać się i ulewom,
       w ziemię korzeni ogromem w dal sięgających wrośnięte -
       tak ci obydwaj, ufając swych ramion sile potężnej,
135       oczekiwali bez lęku natarcia wielkiego Azjosa.
       Reszta zaś prosto na mury, by je wziąć szturmem, ruszyła,
       z krzykiem ogromnym wysoko podnosząc tarcze skórzane,
       w krąg Ijamena i władcy Azjosa, i Orestesa,
       Ojnomaosa, Toona i Adamasa Azjady.
140       Obaj wodzowie o pięknych nagolenicach Achajów
       zapał budzili, by wewnątrz obozu bronić okrętów.
       Lecz gdy spostrzegli, że szturmem wprost na mur idą Trojanie
       mężni, a krzyk przerażenia rozlega się pośród Danajów,
       obaj wybiegli przed bramę na zewnątrz, aby tu walczyć.
145       Byli podobni do dzików dwóch, które w górach skalistych
       natkną się wprost na myśliwych i sforę ich hałaśliwą,
       więc nacierają z ukosa, pustosząc las dookoła
       i z korzeniami zarośla waląc, aż kłów się rozlega
       szczęk do tej chwili, gdy padnie cios i wyzwoli z nich dusze -
150       tak i na piersiach obrońców spiż lśniący szczękiem rozbrzmiewał
       ciosów, co na nie padały. Potężnie obaj walczyli,
       w odsiecz ufając załogi na murach i własne swe siły,
       a oblegani głazami ze szczytu baszt wciąż miotali
       w życia swojego obronie, namiotów swych i okrętów
155       lotnych w żegludze. Jak zamieć śnieżystych płatków opada,
       kiedy wiatr niesie je, kłębiąc zimowe, ponure chmury,
       i karmicielkę wszechżycia, ziemię, obłokiem okrywa
       gęstej śnieżycy - tak gęsto pociski z rąk wypadały
       Trojan i mężnych Achajów. A hełmy głucho dudniły
160       wraz z wypukłymi tarczami pod uderzeniem kamieni.
       Wtedy jął biadać, po udach potężnie dłońmi uderzył
       Azjos Hyrtaka potomek i te nieszczęsne rzekł słowa:
            "Dzeusie, nasz ojcze, tyś także do czysta rozmiłowany
       w kłamstwie. Bo już nie sądziłem, że bohaterscy Achaje
165       oprzeć się mogą dziś naszej odwadze i mężnym ramionom.
       Oni tymczasem jak osy ruchliwe albo jak pszczoły,
       które budują swe domy przy stromej w górach drożynie,
       nie opuszczając mieszkalnej szczeliny, lecz zaczepione
       przez napastników gromadą stają w obronie swych dzieci -
170       tak i obrońcy, choć jest ich dwóch tylko, nie myślą od bramy
       cofnąć się wpierw, zanim zaczną zabijać lub sami polegną".
            Tak powiedział. Lecz Dzeusa nie zdołał słowem nakłonić,
       bóg postanowił już w duszy obdarzyć sławą Hektora.
            Inni tymczasem Trojanie przy innych basztach walczyli.
175       A mi trudno to wszystko - nie jestem bogiem - wyrazić.
       W krąg wybuchały przy murach kamiennych na całej przestrzeni
       ognie pożarów. Argiwi, chociaż w popłochu, musieli
       bronić okrętów. Bogowie także się w sercach trapili,
       wszyscy ci, którzy pomagać pragnęli w walce Danajom.
180            Obaj Lapici tymczasem zażartą walkę toczyli.
       Właśnie syn Pejritoosa, Polypojt w bitwach waleczny,
       w Damasosową przyłbicę spiżową wbił grot swojej włóczni.
       Ciosu spiż hełmu nie zdołał powstrzymać. Na wskroś się przedarło
       ostrze spiżowe przez czaszkę, aż mózg na zewnątrz wytrysnął,
185       plamiąc rynsztunek. W ten sposób pokonał zapalczywego.
       Potem zdarł zbroje, zabiwszy Pylona i Ormenosa.
       Szczep Aresowy natomiast, Leonteus, Hippomachosa
       włócznią wpół ciała ugodził. Ten Antimacha był synem.
       Potem miecz ostry wyszarpnął z pochwy i ruszył na wroga,
190       tłum roztrącając. Pierwszego Antifatesa położył
       sztychem znienacka. Ten runął od razu na wznak w kurzawę.
       Później walecznych Menona, Oresta i Ijamena
       na karmicielkę wszechżycia, ziemię, kolejno powalił.
            Gdy ci zdzierali z zabitych pancerze połyskujące,
195       wiódł Polydamas i Hektor wojaków. Szli w ślad za nimi.
       A najliczniejsi to byli i najdzielniejsi, płonący
       żądzą, by wyłom uczynić w murze i spalić okręty.
       Lecz namyślali się jeszcze, stanąwszy nad rowem, co czynić.
       Ptak im się bowiem ukazał, gdy wkroczyć tam zamierzali:
200       orzeł podniebny po lewej stronie od wojska lecący,
     który wielkiego niósł w szponach węża o cielsku szkarłatnym.
       Żywy był jeszcze i w skrętach drgający nie przestał się bronić,
       ale do tyłu wygięty pierś orła kąsał z wściekłością
       blisko przy szyi. Ze szponów ptak go wypuścił na ziemię,
205       sam zaś z lamentem uleciał podchmurnym wiatrem niesiony,
       w bólu nieznośnym. Wąż z góry w sam środek ciżby się zwalił.
       Wszyscy Trojanie zadrżeli, widząc, jak wąż barwnołuski
       leży wśród wojska - znak Dzeusa egidodzierżcy widomy.
       Wtem Polydamas powiedział, zbliżywszy się do Hektora:
210            "Wprawdzie, Hektorze, przyganiasz mi zawsze podczas narady,
       chociaż przemawiam z rozwagą. Inaczej mi nie przystoi.
       Z ludu prostego pochodzę. I czy to w radzie, czy w bitwie,
       wiem, że mam tylko do twojej przyczyniać się wciąż potęgi.
       Jednak i teraz wypowiem, co mi najlepsze się zdaje:
215       walczyć nie idźmy przeciwko Danajom przy ich okrętach,
       spełni się bowiem, jak sądzę, wróżba, jeżeli w istocie
       nad Trojanami się zjawił ptak wieszczy, gdy w rów zejść mieli,
       orzeł podniebny po lewej stronie od wojska lecący,
       który wielkiego niósł w szponach węża o cielsku szkarłatnym.
220       Żywy był jeszcze, lecz ptak go nie odniósł do gniazda miłego,
       ale upuścił i nie dał na żer zgłodniałym pisklętom.
       Także i my, jeśli wyłom zrobimy w basztach i murach
       szturmem potężnym, jeżeli cofną się nawet Achaje,
       nie powrócimy w porządku tym samym i tymi drogami.
225       Wielu poległych tam Trojan zostanie, których Achaje
       spiżem powalą, do walki stając w obronie okrętów.
       Tak by tłumaczył znak boski wróżbita, który w swej duszy
       wieszcze wyroki pojmuje i naród umie nakłonić".
            Spojrzał złym okiem nań Hektor o hełmie wiejącym kitami,
230       mówiąc: "Nie jestem rad temu, co rzekłeś, Polydamasie.
       Mógłbyś się zdobyć na inną i jakąś lepszą przemowę.
       Jeśli zaś to z przekonania, coś mówił nam, powiedziałeś,
       widać z rozumu cię obrać musieli sami bogowie.
       Wzywasz mnie do zapomnienia o radach Dzeusa grzmiącego
235       w niebie gromami. A przyrzekł mi sam i potwierdził skinieniem.
       Ty zaś namawiasz, bym ptaków o skrzydłach na wietrze rozpiętych
       słuchał, a ja lekceważę je i nie troszczę się o nie -
       czyby leciały na prawo ku słońcu i Eos promiennej,
       czy też na lewo w kierunku pełnego mroków zachodu.
240       My posłuchajmy jedynie Dzeusowej rady. On wielki,
       wszelkim istotom panuje: śmiertelnym i nieśmiertelnym.
       Jedna jest wróżba najlepsza - bronić wolności ojczyzny!
       Czemuż ty lękasz się wojny i bitwy na śmierć i życie?
       Jeśliby nawet z nas wszyscy wkrótce pokotem polegli
245       obok okrętów Argiwów, ty wyjdziesz z pogromu nietknięty,
       serce twe bowiem zapałem ani odwagą nie płonie.
       Jeślibyś jednak spotkania teraz unikał lub innych
       starał się swymi słowami dzisiaj odwodzić od bitwy,
       wiedz, że mój grot cię dosięgnie i miłej duszy pozbawi".
250            Tak powiedział i powiódł wszystkich do walki. Ruszyli
    z krzykiem ogromnym. A wtedy Dzeus, co się cieszy gromami,
       z Idy wysokich wierzchołków wichurę przywiał straszliwą,
       która okryła kurzawą lotne okręty. Achajom
       odjął myśl dobrą, Hektora i Trojan sławą obdarzył.
255       W Dzeusa ufając wróżebny znak i we własne siły,
       usiłowali Trojanie zburzyć mur wielki Achajów.
       Z baszt umocnienia zrywali, kruszyli blanki obronne,
       w lot rozrywali drągami sterczące w krąg palisady
       wbite do ziemi głęboko, aby dać basztom obronę.
260       Te palisady łamali z wiarą, że mury Achajów
       zburzą tak samo. Lecz jeszcze z nich nie schodzili Danaje.
       Swymi tarczami ze skóry wzdłuż blanki obwarowali,
       wroga, co naprzód parł, z murów celnymi rażąc ciosami.
            Dwaj Ajasowie na basztach obrońcom rozkazywali,
265       bacząc na wszystko i zapał rozpłomieniając w Achajach -
       w jednych przez słowo łaskawe, w drugich naganą surową,
       jeśli ujrzeli, że któryś z obrońców unika bitwy.
            "Drodzy Argiwi - mówili - niechże najpierwszy z walecznych
       i ten odwagą pośledni, a nawet z mężnych ostatni -
270       nie wszyscy równi są męstwem, lecz trudu dla wszystkich wystarczy,
       sami to wiecie - więc niechże nikt z was nie patrzy za siebie
       w stronę okrętów, gdy butne okrzyki Trojan usłyszy,
       ale przed siebie ruszajcie! Niech jeden pomaga drugiemu!
       Może nam Dzeus olimpijski błyskawicowy dozwoli
275       atak odeprzeć i wrogów aż do ich miasta przegonić".
            Tak przemawiali obydwaj, wzbudzając zapał w Achajach.
       I tak jak płatki śnieżyste spadają gęstą zawieją,
       kiedy w dzień zimy surowej Dzeus przerozumny rozkaże
       szaleć zamieci i ludziom posyła strzały srebrzyste,
280       wichry uciszy i sypie śniegiem bez przerwy, skrywając
       gór niedostępne wierzchołki i ostre cyple wybrzeży,
       kwietne pastwiska i pola pracą rąk ludzkich uprawne,
       morza siwego zatoki i lądu brzegi piaszczyste,
       fala go tylko pochłania rozkołysana, a wszystko
285       poza falami Dzeus śniegiem miotanym z góry pokrywa -
       tak nieprzerwanie z obydwóch stron ciężkie głazy leciały,
       jedne na Trojan, a drugie od Trojan w stronę Achajów
       celnie miotane. Huk głazów nad całym wznosił się murem.
            Lecz nie zdołaliby jeszcze Trojanie i Hektor przesławny
290       w murze wyłamać wrót ani skruszyć potężnej zawory,
       jeśliby Dzeus przerozumny syna swojego nie wysłał,
       jak lwa na woły o rogach wygiętych, przeciwko Argiwom.
       Zaraz się tarczą okrągłą Sarpedon z przodu osłonił,
       piękną, ze spiżu wykutą. Starannie płatnerz ją zrobił:
295       wewnątrz dał skóry wołowe liczne i przeplótł prętami
       szczerozłotymi, co otok tarczy dokoła wzmacniały.
       Tarczę tę dźwigał Sarpedon i dwiema włóczniami potrząsał,
       sadząc jak lew pochodzący z gór i od dawna złakniony
       żeru mięsnego. Do walki zuchwała dusza go skłania,
300       chciałby spróbować baranów, wpaść do zamkniętej zagrody,
    chociaż wie dobrze, że spotka tam czuwających pasterzy
       z zajadłą sforą, z włóczniami, strzegących bacznie owczarni;
       nie ma zamiaru bez próby odstąpić zza ogrodzenia,
       zanim łup chwyci lub padnie pod szybkim ciosem człowieka -
305       tak przynaglany był w duszy Sarpedon bogom podobny,
       aby uderzyć na mury i blanki skruszyć obronne.
       Zaraz do Glauka przemówił, do syna Hippolochosa:
            "Czemuż to, Glauku, nas obu zazwyczaj z czcią obdarzają
       miejscem zaszczytnym na uczcie, mięsiwem, pełnym pucharem
310       w Lykii i wszyscy tak patrzą, jakbyśmy byli bogami?
       Czemu nad Ksantu wybrzeżem władamy wielką dziedziną,
       piękną, rodzącą latorośl winną i kłosy pszenicy?
       Czy nie należy nam teraz być pośród Lyków pierwszymi,
       stanąć do walki gorącej i ruszyć przeciw wrogowi?
315       Niechże się o nas tak któryś ze zbrojnych Lyków wypowie:
            ŤNie są bez sławy ci, którzy Lykią i nami władają,
       nasi królowie, co tłuste jedzą barany i piją
       wina wyborne i słodkie jak miód. Ale mocą szlachetną
       także przodują, bo przecież są w walce z Lyków najpierwsiť.
320       Gdybyśmy, mój przyjacielu, z tej wojny wyszli nietknięci,
       mogąc radować się życiem, nie znając starości i śmierci,
       pewno sam wtedy bym nie szedł w pierwszych szeregach do bitwy,
       anibym ciebie do walki skłaniał dla mężów zaszczytnej.
       Ale gdy zewsząd czyhają Kery zagłady i śmierci
325       liczne - że ani ich minąć, ni uciec od nich śmiertelnym -
       idźmy po sławę dla innych! Inni okryją nas sławą!".
            Tak powiedział. I Glaukos nie cofnął się, ale posłuchał.
       Poszli więc, Lyków ze sobą lud wiodąc liczbą ogromny.
       Widząc ich, strwożył się bardzo Menesteus, syn Peteosa,
330       gdyż wprost na jego szli basztę, niosąc obrońcom zagładę.
       Spojrzał na mury Achajów, pragnąc któregoś zobaczyć
       z wodzów, co mógłby od klęski uchronić swych towarzyszy.
       Spostrzegł obydwóch Ajasów wciąż walki nienasyconych.
       Stali tam obaj, a Teukros z namiotu właśnie wychodził
335       obok. Lecz jego wezwanie dosięgnąć tamtych nie mogło,
       taka tam wrzawa huczała niosąca się pod niebiosa:
       ciosy dudniły na tarczach, na hełmach z końskimi kitami
       i łomotały o wszystkie zamknięte bramy - stojący
       zewnątrz pragnęli w nich wyłom uczynić i wtargnąć do środka.
340       Więc do Ajasa Menesteus herolda śle, Tootesa:
            "Idź, Tootesie, natychmiast i, boski, Ajasa przywołaj
       albo obydwu Ajasów. To będzie z wszystkiego najlepsze!
       Prędko tu bowiem nastąpić już może straszliwa zagłada.
       Lyków wodzowie prowadzą wojsko do szturmu, a zawsze
345       wiodą gwałtowne natarcie podezas rozprawy mocarnej.
       Jeśli zaś także i u nich trud krwawy szaleje i bitwa,
       niechże sam Ajas choć przyjdzie, waleczny syn Telamona,
       razem z Teukrosem, co mistrzem jest niezawodnym w łucznictwie".
            Tak powiedział, a herold wezwania jego usłuchał.
350       Ruszył z pośpiechem przy murach do spiżozbrojnych Achajów,
    blisko przy obu Ajasach przystanął i tak powiedział:
            "O Ajasowie, dowódcy spiżem okrytych Argiwów!
       Syn Peteosa was wzywa miły, dostojnie wyrosły,
       prosząc o przyjście i udział, choć mały, w naszym mozole.
355       Pójdźcie obydwaj, z wszystkiego to przecież będzie najlepsze.
       Prędko tam bowiem nastąpić może straszliwa zagłada.
       Lyków wodzowie prowadzą wojsko do szturmu, a zawsze
       wiodą gwałtowne natarcie podczas rozprawy mocarnej.
       Jeśli zaś także i u nich trud krwawy szaleje i bitwa,
360       niechże sam Ajas choć przyjdzie, waleczny syn Telamona,
       razem z Teukrosem, co mistrzem jest niezawodnym w łucznictwie".
            Tak powiedział. Usłuchał go Ajas Telamonida
       i wnet do syna Ojleja te wyrzekł słowa skrzydlate:
            "Zostań, Ajasie, na miejscu z Lykomedesem potężnym
365       i zagrzewajcie do walki obydwaj mężnych Achajów,
       ja zaś pośpieszę do tamtych i wezmę udział w ich bitwie.
       Potem powrócę tu do was, gdy już walczących wspomogę".
            To powiedziawszy, opuścił ich Ajas Telamonida
       razem z Teukrosem. Ten bratem mu był, mieli ojca jednego.
370       Z nimi szedł Pandion, co dźwigał Teukrosowy łuk zgięty.
       Kiedy do bram Menesteusa o duszy wyniosłej dotarli,
       idąc przy murze od wewnątrz - dotarli do pognębionych.
       Wróg już na blanki się wdzierał do czarnej burzy podobny.
       Byli tam Lyków wodzowie i tego ludu mocarze.
375       W bitwie stanęli wprost siebie naprzeciw. Huczała w krąg wrzawa.
            Ajas więc Telamonida był pierwszym, który ugodził
       wroga. To był Sarpedona towarzysz o duszy wyniosłej,
       dzielny Epikles. Powalił go ciosem głazu, co leżał
       wewnątrz, pod murem, ogromny, wysoko tuż pod blankami.
380       Oburącz wznieść by go nie mógł mąż w pełni sił i młodości
       z dzisiaj żyjących śmiertelnych. Ten go wysoko podźwignął,
       rzucił i zmiażdżył hełm zdobny w cztery grzebienie, i całą
       czaszkę wraz z głową zdruzgotał. Tamten jak nurek z wysokiej
       baszty w dół runął i dusza wnet uleciała mu z kości.
385       Teukros zaś Glauka, co synem był Hippolocha, ugodził
       strzałą, gdy tamten obnażył ramię i wdzierał się w górę,
       mur zdobywając wysoki. Do przerwy zmusił go w bitwie.
       Glaukos zeskoczył nieznacznie z muru, by któryś z Achajów,
       widząc rannego, nie szydził zeń chełpliwymi słowami.
390       Kiedy Sarpedon zobaczył Glaukosa, co z bitwy odchodził,
       zmartwił się bardzo, lecz mimo zmartwienia o walce pamiętał,
       więc Alkmaona, co synem był Testorowym, swą włócznią
       pchnął i wyszarpnął grot. Tamten uległy pędowi tej włóczni
       runął na twarz. Dookoła spiż lśniącej zbroi zadźwięczał.
395       Wtedy Sarpedon szczyt blanków ujął mocnymi rękami,
       szarpnął potężnie i w całej długości zwalił, od góry
       mur wyłamując. W ten sposób przejście dla wielu otworzył.
            Ajas i Teukros natarli na niego i Teukros strzałą
       trafił go w rzemień błyszczący na piersi. Ten zwisał od tarczy
400       osłaniającej w krąg ciało. Ale Dzeus Kery śmiertelne
    cofnął od syna swojego, by przy okrętach nie zginął.
       Wtedy przyskoczył doń Ajas i pchnął go włócznią, lecz tarczy
       przebić nie zdołał, grot ostry, natarcie tylko powstrzymał.
       Nieco Sarpedon od blanków odstąpił, ale nie odszedł,
405       w sercu spodziewał się bowiem, że zyska sławę ogromną.
       A więc do Lyków się zwrócił podobnych bogom i krzyknął:
            "Czemu, Lykowie, tak osłabł pośród was zapał bitewny?
       Przecież za trudne to dla mnie, choć jestem siłą potężny,
       abym sam, burząc te mury, szlak do okrętów otwierał.
410       Pójdźcie wraz ze mną, gromada lepszego dzieła dokona!".
            Tak powiedział. A wojsko naganą wodza strwożone,
       otaczając w krąg władcę i wodza, mocniej natarło.
       Z drugiej strony Argiwi swoje falangi wzmocnili
       wewnątrz za murem. Stanęło przed nimi dzieło ogromne.
415       Ani potężni Lykowie nie mogli w murze Danajów
       zrobić wyłomu i szlaku do ich okrętów otworzyć,
       ani Danaje włóczniami zbrojnie odeprzeć nie mogli
       Lyków od muru, gdy przedtem ich wojska się przybliżyły.
       Tak jak na polu dwóch mężów po obu stronach spór wiedzie,
420       każdy z nich miarę ma w ręku na wspólnej pola granicy,
       stojąc na skrawku niewielkim, spór wiodą o część jednakową -
       tak rozdzielały walczących blanki. A z góry mierzyli
       w tarcze słoniące w krąg piersi: w te ciężkie ze skór wołowych,
       pięknie, okrągło sklepione, i w lekkie, w bitwie zręczniejsze.
425       Wielu odniosło tam rany od spiżu bezlitosnego,
       jeśli z walczących obrócił się któryś i plecy obnażył
       w starciu bitewnym, i włócznia niejedną tarczę rozdarła.
       Całe tam baszty i blanki z obydwóch stron opłynęły
       krwią przez Achajów i Trojan podczas spotkania przelaną.
430       Lecz do ucieczki nie mogli Trojanie zmusić Achajów.
       I tak jak prządka uczciwa uważnie trzyma swą wagę,
       a odważniki i wełnę z dwóch stron podciąga do góry,
       aby je zrównać i nędzną zapłatę zyskać dla dzieci -
       tak równoważył się wynik bitwy pomiędzy wrogami,
435       póki Dzeus sławą zwycięstwa nie zechciał uczcić Hektora,
       syna Pryjama, co pierwszy wdarł się na mury Achajów.
       Głosem donośnym zakrzyknął, wzywając Trojan do walki:
            "Ruszcie się, jeźdźcy wyborni, Trojanie, by wyłom uczynić
       w murze Argiwów i ogień gwałtowny wnieść do okrętów!".
440            Tak powiedział, wzniecając w nich zapał i wszystkich nakłonił.
       Zaraz na mur uderzyli gromadnie, a potem się wspięli
       w górę na blanków zwieńczenia z ostrymi włóczni grotami.
       Hektor pochwycił i dźwignął leżący głaz tuż pod bramą
       blisko. Okrągły był kamień od spodu i gładki, lecz z góry
445       ostry. Najtężsi by nawet dwaj wśród gromady mężowie
       dźwignąć by go nie zdołali i na wóz wtoczyć wojenny
       z dzisiaj żyjących śmiertelnych. Lecz Hektor łatwo nim wstrząsał.
       Lżejszym go bowiem syn zrobił Kronosa, co tajne knuł plany.
       I tak jak pasterz, co niesie z łatwością runo baranie,
450       jedną chwytając je ręką, bo ciężar mało go trudzi -
    tak Hektor głaz ten pochwycił i aż pod wrota unosił
       wielkie, wysokie, podwójne. Od wnętrza je dwie zawory
       z dwóch stron zsuwane i jednym kołem przebite wzmacniały.
       Hektor do wrót podszedł blisko, stanął w rozkroku i cisnął
455       kamień w sam środek z rozmachem, by cios na sile nie tracił.
       Skruszył wrót obie połowy i kamień runął do wnętrza
       ciężki. Jęknęła rozgłośnie brama i mocne zawory
       nie wytrzymały. W krąg belki tu i tam inne prysnęły
       pod uderzeniem kamienia. Skoczył tam Hektor przesławny
460       z twarzą jak noc ciemniejącą nagle i groźny promiennym
       spiżem, co w krąg mu okrywał ciało, a w rękach potrząsał
       dwiema włóczniami. I nikt by nie zdołał go wtedy powstrzymać
       prócz nieśmiertelnych, gdy natarł na bramę. Płomienie miał w oczach.
       Zwrócił się w pędzie do tłumu trojańskich wojsk i zakrzyknął,
465       aby przekroczyć mur. Wszyscy rozkazów tych usłuchali.
       Zaraz więc mur przekroczyli, a inni wpadli przez samą
       bramę kunsztownie zrobioną. Danaje pierzchnęli zaś w stronę
       gładko ciosanych okrętów. Wybuchnął zgiełk nieskończony.

Pieśń XIII. Bitwa przy okrętach.

    Kiedy Dzeus w końcu Hektora i Trojan do lotnych okrętów
       przywiódł, zostawił ich w miejscu na trudy wojenne i znoje
       bez odpoczynku. Sam swoje oczy skierował świetliste
       w stronę krainy walecznych Traków, co końmi władają
5       świetnie, na Myzów stających twarzą w twarz w bitwie, na Abiów
       najszlachetniejszych i mlekiem żywiących się Hippemolgów.
       W Troi kierunku nie patrzał oczyma promienistymi,
       gdyż nie spodziewał się w duszy, by któryś mógł z nieśmiertelnych
       przybyć na pomoc Trojanom albo wspomagać Danajów.
10            Lecz nie stróżował daremnie Bóg wstrząsający lądami,
       co ze zdumieniem spoglądał na krwawe zmagania i bitwę,
       siedząc na szczycie najwyższym i stromym Samos leśnego
       w Tracji, bo stamtąd najlepiej mógł całą Idę oglądać.
       Widział Pryjama potężny gród i Achajów okręty.
15       Po opuszczeniu fal morskich tam siadł, żałując Achajów
       pokonywanych przez Trojan i gniewem płonął na Dzeusa.
            Wreszcie ze szczytu górskiego w doliny ruszył i szybko
       szedł ogromnymi krokami. Lasy olbrzymie i góry
       drżały pod nieśmiertelnymi stopami, gdy kroczył Posejdon.
20       Zrobił trzy kroki olbrzymie, za czwartym cel swój osiągnął
       w Ajgach. Tam piękne domostwo posiadał w zatoce głębokiej,
       złote, kunsztownej budowy, wieczyście nienaruszone.
       Wszedł tam i zaprzągł rumaki o mocnych spiżowych kopytach,
       bystre, z grzywami złotymi, co opływały im szyje.
25       Szaty nałożył złociste i chwycił biczysko do ręki,
       także ze złota, kunsztownej roboty, i skoczył na rydwan.
       Pędził po fali, a wkoło pląsały morskie potwory
       z wszystkich zakątków, bo zaraz władcę swojego poznały.
       Morza rozwarły się przed nim z radością, a konie pędziły,
30       tak że spiżowa oś wozu od spodu nie zwilgotniała.
       Skokiem uniosły go konie do lotnych okrętów Achajów.
            W głębiach zatoki istnieje bardzo obszerna pieczara
       między Tenedem a Imbros, w krąg której jeżą się skały.
       Konie tam wstrzymał Posejdon, bóg, który wstrząsa lądami,
35       wyprzągł je z wozu i obrok zasypał im ambrozyjski,
       nasycający, ich nogi spętał złotymi więzami,
       których rozwiązać nie zdołałby nikt, ażeby czekały
       władcy powrotu. Sam udał się wnet do obozu Achajów.
            Wojska trojańskie podobne do burzy i do płomienia
40       za Pryjamidą Hektorem szły żądzą pędzone zwycięstwa,
       z krzykiem straszliwym, ufając, że na okręty Achajów
       wedrą się i że zabiją wśród bitwy najwaleczniejszych.
       Ale Posejdon, co wstrząsa lądami i włada ziemią,
       z morskiej wychodząc głębiny, w Argiwach zapał rozniecił.
45       Przybrał na siebie Kalchasa postać i głos niezmożony
       i do Ajasów przemówił, którzy się rwali do bitwy:
            "Naród Achajów możecie ocalić, dwaj Ajasowie,
       jeśli w swej duszy odwagę będziecie mieli, nie trwogę,
       gdyż ja nie lękam się wcale tych dłoni niedosiężonych
50       Trojan, co z wielkim zuchwalstwem w mury Achajów się wdarli,
    ale wstrzymają ich w pięknych nagolenicach Achaje.
       Boję się tylko jednego groźnego miejsca ogromnie,
       gdzie do płomienia podobny szaleniec walką dowodzi,
       Hektor, co sam się przechwala, że Dzeusa grzmiącego jest synem.
55       Oby któregoś z was obu jakiś bóg serce nakłonił,
       by przeciwstawić moc swoją tamtemu i innych pobudzić,
       wtedy, choć dziko szturmuje, zdołacie go od okrętów
       cofnąć, chociażby sam Władca Olimpu w natarciu go wspierał".
            Tak rzekł Bóg ziemią władnący i wstrząsający lądami,
60       dotknął ich obu swym berłem i wielką mocą napełnił,
       ciałom użyczył zwinności i nogom, i rękom do ramion.
       Sam zaś uleciał w postaci szybkoskrzydłego jastrzębia,
       który się wzbija ze skały nawet dla kóz zbytnio stromej
       i na równinę w pościgu za innym ptakiem uderza -
65       tak wzbił się w górę Posejdon, bóg wstrząsający lądami.
       Pierwszy go poznał Ojleja syn, Ajas niedościgniony,
       i do Ajasa, co synem był Telamona, powiedział:
            "Chyba, Ajasie, nam jakiś bóg, który przybył z Olimpu,
       wieszczka przybrawszy kształt, walczyć nakazał obok okrętów,
70       gdyż on Kalchasem być nie mógł z ptasiego lotu wróżącym.
       Łatwo poznałem to, patrząc na ruchy stóp i goleni,
       gdy nas opuszczał. Nietrudno jest bowiem boga rozpoznać.
       Więc mnie samemu z mej piersi miłej wyrywa się serce
       żądzą zmierzenia się z wrogiem; i bić się pragnę, i walczyć.
75       Nogi, ręce i ramiona moje tęsknią do bitwy".
            Na to mu tak w odpowiedzi rzekł Ajas, syn Telamona:
            "Także ma dłoń niezmożona do rzutu celnego mej włóczni
       tęskni i zapał goreje we mnie, a stopy pode mną
       pragną już biec, aby zmierzyć się wreszcie, chociażby samotnie,
80       z synem Pryjama, Hektorem, co wciąż niesyty jest walki".
            Takie to wzajem toczyli pomiędzy sobą rozmowy,
       ciesząc się swoim zapałem, który w ich duszach rozniecił.
       Wtedy poruszył Achajów Bóg wstrząsający lądami
       wszystkich - przy lotnych okrętach wróciła do serc ich otucha,
85       ciała ich bowiem od zmagań i trudów bitewnych osłabły
       i ogarnęła ich dusze zgryzota na widok Trojan,
       którzy przez mury wysokie do ich okrętów się wdarli.
       Patrząc na wroga spod chmurnych brwi, gorzkie łzy wylewali,
       gdyż nie wierzyli, że ujdą złym losom. Ale Bóg, który
90       wstrząsa lądami, gdy wkroczył między falangi, moc wzniecił.
       Najpierw pośpieszył do Leita, Toasa i Teukrosa,
       potem do Peneleosa dzielnego i Deipyra,
       wreszcie do mistrzów wojennych Meryjona i Antilocha;
       tych zagrzewając, w te słowa odezwał się do nich skrzydlate:
95            "Hańba, młodzieńcy Argiwów, przecież ja na was liczyłem,
       że ocalicie okręty nasze wśród krwawej rozprawy!
       Lecz gdy unikać będziecie nieszczęsnej bitwy, to prędko
       przyjdzie ten dzień, w którym ugną nas swą przemocą Trojanie.
       Biada nam! Wielkie ja sprawy, zdumienie budzące, oglądam,
100       straszne, o których mniemałem, że się przenigdy nie spełnią.
     Oto na nasze okręty szturmem runęli Trojanie,
       którzy niedawno do łani trwożliwych byli podobni -
       łatwej zdobyczy dla wilków, lampartów i dla szakali -
       w trwodze błądzących, bezsilnych, niezdolnych do żadnej walki.
105       Tak i Trojanie wpierw męstwu i rękom dzielnych Achajów,
       choćby na krótki czas, sprostać w oporze nam nie zdołali.
       Teraz daleko od miasta przy wydrążonych okrętach
       walczą, przez liche dowództwo nasze i wojsk opieszałość,
       co rozgniewane na wodza nie chcą już walczyć i bronić
110       sprawnych w żegludze okrętów, dają się raczej zabijać.
       Jednak chociażby istotnie ponosił winę Atryda,
       heros szeroko władnący, dowódca wojsk, Agamemnon,
       za to, że czci nie okazał szybkonogiemu Pelidzie,
       nam się nie godzi ociągać, nieobecnymi być w bitwie.
115       Szybko naprawmy błąd. Serca szlachetne do tego są zdolne.
       Pięknie to nie jest, że w walce stajecie się opieszali,
       wy, najmężniejsi w obozie ze wszystkich. Ja sam bym nie pragnął
       spotkać się z takim człowiekiem tchórzliwym na polu bitwy,
       z lichym człowiekiem. Wam także za złe poczytuję to w sercu.
120       Tchórze! Niedługo sprawicie, że zło stanie się jeszcze gorsze,
       waszą gnuśnością. Niech każdy z was w serca swojego głębi
       wstyd i przyganę ma w myśli. Bo wielka nas czeka rozprawa.
       Hektor o głosie donośnym już walczy przy waszych okrętach,
       krzepki, gdyż bramy wyłamał i najmocniejsze zawory".
125            Bóg wstrząsający lądami tak rzekł i moc wzbudził w Achajach.
       Obok obydwóch Ajasów w szyku stanęły falangi
       mężne. Sam Ares w sprawności nie zdołałby im przyganić
       ani Atena, co mężów skłania do walki. Stanęli
       najwaleczniejsi przeciwko Trojanom i Hektorowi,
130       włócznie zwierając z włóczniami, wrastając tarczami w tarcze.
       Tarcza związała się z tarczą, hełm z hełmem, człowiek z człowiekiem.
       Hełmów grzebienie ozdobne z grzyw końskich lśniącymi kitami
       rozechwianymi stykały się w ruchu - tak ciasno przy sobie
       wszyscy stanęli i lasem splecionych włóczni wstrząsali
135       w rękach, i naprzód ruszyli pragnieniem walki pędzeni.
            Również Trojanie natarli gromadą. Hektor prowadził,
       atakujący gwałtownie jak głaz, co się toczy ze skały
       z krańca strącony, gdy rzeka wezbrana zimy prądami
       skałę u dołu podmyje, jej twarde łamiąc podłoże;
140       głaz spada z góry skokami, druzgocąc w pędzie po drodze
       lasy, i mimo przeszkody toczy się, aż na szeroką
       spadnie równinę i w pędzie gwałtownym znieruchomieje -
       Hektor tak samo, choć przedtem przechwalał się, że do morza
       przedrze się łatwo przez liczne namioty i przez okręty,
145       wrogów zwalczając, lecz kiedy trafił na zwarte falangi,
       stanął w natarciu wstrzymany, bowiem synowie Achajów
       obosiecznymi grotami włóczni i mieczów ciosami
       atakujących odparli. Cofnął się Hektor strwożony,
       ale w trojańskich szeregach głos jego zabrzmiał donośny:
150            "Drodzy Trojanie, Lykowie i Dardanidzi walczący
     twarzą w twarz! Walczcie wytrwale. Achaje mnie nie zdołają
       wstrzymać, chociażby jak baszty obronne sprawili swe szyki.
       Mimo to sądzę, że pierzchną przed moją włócznią, jeżeli
       wspiera mnie najdostojniejszy bóg, gromowładny mąż Hery".
155            Tak powiedział i w sercu każdego odwagę rozniecił.
       Spośród nich z wielką pewnością wystąpił zaraz Pryjama
       syn, Deifobos, trzymając przed sobą tarczę okrągłą.
       Nogi ostrożnie unosił i szedł ukryty pod tarczą.
       Wtedy go spostrzegł Meryjon i swoją włócznię świetlistą
160       cisnął, na włos nie chybiając, i trafił w tarczę z wołowej
       skóry, lecz grot jej nie przebił, gdyż przedtem złamało się drzewce
       włóczni wysmukłej przy samym okuciu. Wycofał się Deifobos,
       tarczę z wołowych skór niosąc przed sobą, bo lękał się w duszy
       włóczni dzielnego Meriona. Tymczasem Meryjon bohater
165       schronił się wśród towarzyszy z powodów dwóch zasmucony:
       że nie osiągnął zwycięstwa i drzewce połamał swej włóczni.
       Ruszył więc w stronę namiotów achajskich oraz okrętów,
       aby wziąć włócznię ogromną inną. Te były w namiotach.
            Reszta wojsk ciągle walczyła. Rozlegał się krzyk bezustanny.
170       Teukros, syn Telamona, Imbriosa pierwszy ugodził
       włócznią, sławnego Mentora syna, co koni miał wiele.
       Ten zamieszkiwał Pedajon, nim przyszli synowie Achajów.
       Imbrios córkę Pryjama nieprawą, Medesikastę,
       pojął za żonę, a kiedy przybyły okręty Danajów
175       wielowiosłowe, drążone, powrócił znów do Ilionu,
       dzielnym Trojanom przodując. Mieszkał w domostwie Pryjama,
       Pryjam go cenił jak syna. Imbriosa więc Telamonida
       włócznią przy uchu ugodził i grot wyszarpnął. Jak pada
       jesion na szczycie gór zewsząd widocznym, ścięty spiżowym
180       ostrzem ku ziemi gałęzie bujnie wyrosłe pochyla -
       tak padł trafiony Imbrios. Dźwięknęła zbroja spiżowa.
       Teukros doskoczył do niego, chcąc zedrzeć i wziąć jego zbroję,
       ale przybliżył się Hektor ze swoją włócznią błyszczącą.
       Spostrzegł go Teukros i umknął w ten sposób przed grotem spiżowym,
185       ale z wysiłkiem. Natomiast Amfimach, syn Kteatosa,
       właśnie gdy wkraczał na pole bitwy, w pierś został trafiony.
       Runął na ziemię z hałasem. Dźwięknęła w krąg jego zbroja.
       Do Amfimacha o duszy wyniosłej w lot Hektor doskoczył,
       aby mu zedrzeć hełm z głowy dokładnie przylegający.
190       Ale gdy tamten dobiegał, wnet Ajas swą włócznię błyszczącą
       cisnął w Hektora, lecz ciała grot mu nie przeszył, gdyż cały
       Hektor był spiżem okryty. Ale w wypukłość na tarczy
       z taką pchnął siłą olbrzymią, że Hektor od obu poległych
       cofnął się zaraz daleko, a tych pochwycili Achaje.
195       Więc Amfimacha unieśli Stichios i boski Menesteus,
       obaj wodzowie ateńscy, pomiędzy wojsko Achajów,
       zaś Ajasowie Imbriosa, spragnieni walki okrutnej.
       Jako dwa lwy, które kozę spod ostrych zębów wydarły
       psiarni i szybko unoszą ją poprzez leśną gęstwinę,
200       w górze nad ziemią głodnymi trzymając ją paszczękami -
    tak poległego trzymając wysoko dwaj Ajasowie
       w zbroje zakuci, rynsztunek zeń zdarli i głowę od szyi
       mu delikatnej odrąbał syn Oileja, rozżarty
       za Amfimacha śmierć. Potem jak piłkę cisnął ją w tłumy.
205       Wprost przed stopami Hektora upadła, pyłem zbrukana.
            Wtedy zakipiał potężny gniew w sercu Posejdona,
       który zobaczył, że poległ wnuk jego w bitwie okrutnej.
       Ruszył w kierunku namiotów oraz okrętów Achajów,
       zapał wzniecając w Danajach, a zgubę gotując dla Trojan.
210       Spotkał tam go Idomeneus swej włóczni rzutem wsławiony.
       Od towarzysza powracał, który niedawno wśród bitwy
       został zraniony. W kolano trafiło go ostrze spiżowe,
       więc towarzysze go nieśli. Rannego opiece lekarzy
       zlecił i szedł do namiotu. Nie myślał trudów wojennych
215       jeszcze zaniechać. Do niego rzekł Bóg, co wstrząsa lądami,
       z głosu był do Andrajmona syna, Toasa, podobny,
       który był władcą Pleuronu i Kalydonu górskiego,
       ludom Etolów panując, a te go czciły jak boga:
            "Idomeneusie, doradco kreteński, gdzie uleciały
220       groźby te, które miotali synowie Achajów na Trojan?".
            Na to mu tak Idomeneus, kreteński wódz, odpowiedział:
            "Żaden, Toasie, mąż w walce dziś nie zawinił, jak sądzę,
       przecież na wojnie i sprawach wojennych wszyscy się znamy.
       Nikt nie ulega z nas trwodze bezdusznej i nikt opieszale
225       od nieszczęśliwej tej bitwy nie uszedł. Ale na pewno
       miłe to musi być sercu wszechmogącego Kronidy,
       że bezimiennie wyginą z dala od Argos Achaje.
       Jednak, Toasie, ponieważ i przedtem z takim zapałem
       innych umiałeś zagrzewać, gdyś opieszałych zobaczył,
230       więc nieodmiennie i teraz każdego wzywaj do walki".
            Na to mu tak odpowiedział Posejdon, co wstrząsa lądami:
            "Bodajby, Idomeneusie, ten człowiek nie wrócił po bitwie
       nigdy z trojańskiej krainy, lecz został tutaj na pastwę
       psów, kto by dnia dzisiejszego rozmyślnie walki unikał.
235       Naprzód więc, zabierz broń swoją i wracaj! Wspólnie nam trzeba
       ruszyć. Będziemy tam znowu, choć tylko dwaj, pożyteczni.
       Nawet gdy tchórze podejmą trud wspólny, zyskują potęgę,
       my zaś dwaj z najdzielniejszymi wojować będziemy umieli".
            Tak powiedział i ruszył tam, gdzie trudzili się ludzie.
240       Zaś Idomeneus w namiocie, co pięknie był zbudowany,
       zbroję kunsztowną na siebie włożył i włócznię pochwycił,
       potem z pośpiechem wyruszył podobny do błyskawicy,
       którą Kronidy dłoń ciska z wyżyn jasnego Olimpu -
       znak dla śmiertelnych, co błyszczy oślepiającą jasnością -
245       tak na biegnącym spiż zbroi dokoła piersi połyskał.
       Śpiesząc, Meriona tam spotkał, dzielnego swego woźnicę,
       blisko namiotu. Ten przybył, ażeby włócznię spiżową
       przynieść dla siebie. Do niego tak dzielny rzekł Idomeneus:
            "Synu Molosa, Merionie o szybkich nogach, najmilszy
250       mój towarzyszu, dlaczego rzuciłeś walkę i wrzawę
     bitwy? czyś ranny? czy może cios wroga przejął cię bólem?
       czy z poleceniem jakowym przychodzisz do mnie? Ja nie chcę
       dłużej przebywać w namiocie, lecz zaraz idę, by walczyć".
            Na to mu tak w odpowiedzi odparł rozumny Meryjon:
255            "Idomeneusie, doradco kreteńskich, spiżopancernych
       wojsk, tu przybyłem, by włócznię wziąć, jeśli jaka w namiocie
       twoim została, gdyż swoją, wpierw posiadaną, złamałem,
       w Deifobosa dumnego trafiając okrągłą tarczę".
            Na to mu tak Idomeneus, kreteński wódz, odpowiedział:
260            "Włóczni mam, ile zapragniesz. Bierz jedną albo dwadzieścia,
       wiele ich stoi w namiocie wspartych o ściany błyszczące,
       wziętych od Trojan zabitych przeze mnie, ponieważ sądzę,
       że nie należy stać z dala od wrogów na polu bitwy.
       Wiele dlatego mam włóczni i tarcz okrągłych, wypukłych,
265       hełmów i świetnym połyskiem lśniących spiżowych pancerzy".
            Na to mu tak w odpowiedzi odparł roztropny Meryjon:
            "Również i ja mam w namiocie i na swym czarnym okręcie
       wiele zdobyczy od Trojan, ale tam iść zbyt daleko.
       Myślę o sobie, że także nie opuściło mnie męstwo,
270       ale wśród pierwszych do walki, co sławą mężów obdarza,
       staję, gdy tylko rozpęta się jakaś bitwa okrutna.
       Mogę wśród innych Achajów spiżopancernych być znany
       mniej z waleczności, lecz sądzę, że ty już znasz mnie z tej strony".
            Na to mu tak Idomeneus, kreteński wódz, odpowiedział:
275            "Dobrze poznałem twą dzielność, więc mówić mi tego nie trzeba!
       Gdyby przy naszych okrętach zgromadzić najwaleczniejszych
       wszystkich, w zasadzce, gdzie męstwo objawia się najwyraźniej
       i gdzie najłatwiej odróżnić dzielnego męża od tchórza -
       twarz wojownika lichego to czerwienieje, to blednie,
280       dusza, miotając się wewnątrz, spokojnie mu czekać nie daje,
       schyla się taki i z jednej nogi przypada na drugą,
       przy tym boleśnie mu serce trzepoce się, tłucze w piersi
       śmierci obawą, a zęby szczękają w ustach od lęku;
       mężny natomiast nie zmienia jednakiej barwy na twarzy,
285       wcale obawy nie czuje, gdy jest w zasadzce z dzielnymi,
       pragnie jak można najszybciej znaleźć się w bitwie okrutnej -
       gdybyś tam był, nikt by twego męstwa i ręki nie zganił.
       Jeślibyś ranę otrzymał wśród bitwy, kłutą lub ciętą
       cios by nie utkwił w twym karku ani w twych plecach od tyłu,
290       ale na wprost w twoje piersi lub w środek brzucha ugodził,
       kroczyłbyś bowiem w szeregach wśród pierwszych i najwaleczniejszych.
       Teraz ruszajmy! Nie mówmy o tym jak dzieci nieletnie,
       które przejmują się każdą nawet zuchwałą naganą.
       Idź do namiotu i wybierz dla siebie włócznię ogromną".
295            Tak powiedział. Meryjon, co Aresowi szybkiemu
       równy był, wyniósł natychmiast z namiotu włócznię spiżową,
       Idomeneusa doścignął, gdyż także był bitwy spragniony.
       Tak jak gubiący śmiertelnych Ares, gdy rusza do walki,
       a za nim Lęk, ulubiony syn, mocny i nieodparty,
300       kroczy i trwogą przejmuje najdzielniejszego wojaka,
    gdy uzbrojeni wędrują z Tracji do ludu Efyrów
       albo do Flegyów o duszach wyniosłych, lecz prośby wypełnić
       obu narodów nie mogą, lecz jeden z nich sławą obdarzą -
       tak i Meryjon szedł razem z Idomeneusem, dowódcą
305       mężów. Do bitwy śpieszyli obaj w błyszczący spiż zbrojni.
       Pierwszy Meryjon głos zabrał i w takie ozwał się słowa:
            "Którą ze stron pragniesz wzmocnić w tej bitwie, Deukalido?
       Prawe ich skrzydło wybrałeś czy środek wojska, czy może
       ruszyć zamierzasz na lewo, bo mniemam, że w żadnej stronie
310       mocy nadmiernej nie mają o bujnych włosach Achaje?".
            Na to mu tak Idomeneus, kreteński wódz, odpowiedział:
            "W środku przy naszych okrętach dosyć jest innych obrońców:
       dwaj Ajasowie i z nimi Teukros, spośród Achajów
       łucznik najlepszy i mężny, gdy twarzą w twarz z wrogiem staje.
315       Oni dać opór zdołają, chociaż tak rwie się do bitwy
       Hektor Priamida i chociaż jest taki silny ogromnie.
       Jednak nie będzie mu łatwo, mimo że pragnie wciąż walczyć,
       po przełamaniu odwagi tamtych i rąk niedosiężnych
       spalić okręty Achajów, jeżeliby sam Kronida
320       głowni płonącej nie rzucił na nasze lotne okręty.
       Telamonida zaś Ajas przed żadnym nie cofnie się mężem,
       jeśli podlega ten śmierci i ziarno spożywa Demetry,
       jeśli go zdoła ugodzić spiż albo kamień ogromny.
       Nawet i Achillesowi, co łamie mężów szeregi,
325       w bitwie wręcz stawiłby czoła, bo w biegu tamten jest szybszy.
       My zaś ruszymy do walki na lewe skrzydło, by prędzej
       innym dać sławę zwycięstwa lub dla nas samych ją zyskać".
            Tak rzekł. Meryjon z szybkości do boga Aresa podobny
       kroczył na czele. Dotarli do wojska, gdzie tamten prowadził.
330            Gdy podobnego do ognia Idomeneusa ujrzeli
       razem z woźnicą, obydwóch w kunsztowne zbroje odzianych,
       rozległ się okrzyk wśród tłumu i wszyscy rzucili się do nich.
       Zaraz zawrzała straszliwa bitwa przy sterach okrętów.
       Jak pod tchem wichrów wyjących moc huraganu wybucha
335       w dniu, gdy kurzawa dokoła wszelakie drogi okrywa,
       kłębi się w wichrze i wznosi posępną chmurą nad ziemią -
       tak rozszalała się bitwa ogólna. W duszy pragnęli
       jeden drugiego w stłoczeniu zabijać ostrzem spiżowym.
       Walka w śmiertelnych zmaganiach włóczniami się najeżyła
340       nastawionymi do ciosów morderczych, a oczy raziły
       blaski bijące od hełmów spiżowych i połyskliwych,
       polerowanych niedawno pancerzy i tarcz jaśniejących -
       wojska, co naprzód szło. Twarde okazałby człowiek serce,
       który by rad a bez grozy na te zmagania spoglądał.
345            Obaj mocarni synowie Kronosa w działaniu niezgodni
       mężom herosom straszliwe nieszczęścia gotują i klęski.
       Pragnął więc Dzeus Hektorowi dać i Trojanom zwycięstwo,
       czcią obdarzając Achilla o szybkich stopach; jednakże
       nie chciał narodu Achajów wygubić pod twierdzą Ilionu,
350       tylko Tetydę z jej synem o duszy niezłomnej chciał uczcić.
    Zapał natomiast rozniecał Posejdon w szeregach Argiwów,
       z fal wynurzając się morza siwego, gdyż widział stroskany
       Trojan przewagę i przemoc, więc był oburzony na Dzeusa.
       Choć pochodzili obydwaj z jednego rodu i ojca,
355       ale Dzeus wpierw był zrodzony i wszystkich rozumem przewyższał.
       A więc Posejdon otwarcie nie śmiał pomagać Argiwom.
       Skrycie w szeregach ich niecił zapał, przyjąwszy kształt męża.
       Obaj więc strasznej niezgody i bitwy zaciętej, morderczej
       sieć zarzucili na wojska obydwa nierozerwalną,
360       nierozplątaną, co licznym miała rozwiązać kolana.
            Mimo że już przyprószony siwizną, wydawał rozkazy
       wódz Idomeneus Danajom, z zapałem szturmując na Trojan
       trwogą przejętych, gdyż zabił Otryoneusa z Kabesu,
       który niedawno tu przybył, by w wojnie sławę pozyskać.
365       Ten u Pryjama o córkę zabiegał, Kassandrę uroczą.
       Darów nie złożył, lecz wielkie miał za to dzieło wykonać -
       mocą bitewną odeprzeć od Troi synów Achajów.
       Pryjam sędziwy swą zgodę wyraził i dać mu obiecał
       córkę za żonę. Otryoneus, ufając mu, dzielnie walczył.
370       W niego więc wódz Idomeneus wymierzył włócznię błyszczącą,
       cisnął i wroga pełnego zuchwalstwa trafił. Spiżowy
       pancerz nie zdołał herosa osłonić. Grot brzuch mu przeorał.
       Runął Otryoneus z łoskotem. Zwycięzca, chełpiąc się, krzyknął:
            "Byłbyś ty, Otryoneusie, ze wszystkich godny najbardziej
375       chwały, jeślibyś dotrzymał tego wszystkiego, coś przyrzekł
       zdziałać synowi Dardana, Priamowi, za jego córkę.
       Mogliśmy także my przyrzec tobie to samo i spełnić:
       dałby ci mężny Atryda swą córkę najurodziwszą
       jako małżonkę, tu z Argos przybyłą, gdybyś w przymierzu
380       z nami Ilionu gród zburzył tak pięknie rozbudowany.
       Pójdź, pogwarzymy swobodnie na sprawnych w żegludze okrętach
       o twym małżeństwie. Nie będą z nas chciwi darów ojcowie".
            To powiedziawszy, za nogę wlókł poległego wśród bitwy
       wódz Idomeneus, bohater. Wtem Azjos mściwy doskoczył,
385       pieszo przed końmi idący; dyszały mu nad barkami
       przez walecznego woźnicę w cuglach trzymane. Chciał w duszy
       Idomeneusa ugodzić, lecz ten uprzedził go, włócznię
       w szyję wbijając pod brodą. Na wskroś grot przeszedł spiżowy.
       Azjos tak runął, jak pada potężny dąb lub topola
390       biała czy sosna wysmukła, która pod ciosem runęła
       ostrej siekiery, przez drwali ścięta na maszt okrętowy -
       tak on przed swoim rydwanem i końmi padł powalony,
       gryząc zębami kurzawę i drapiąc pył krwią zbroczony.
       Jego woźnica zaś stracił rozwagę, choć zwykle z niej słynął,
395       i nie pomyślał, że trzeba, aby rąk wrogów uniknąć,
       konie zawrócić; a wtedy Antiloch w boju wytrwały
       celną go włócznią ugodził w sam środek ciała. Spiżowy
       pancerz nie zdołał woźnicy osłonić. Grot brzuch mu przeorał.
       Oddech więc z trudem chwytając, spadł z kunsztownego siedziska,
400       konie zaś jego Antiloch, Nestora o wielkiej duszy
    syn, do Achajów o pięknych nagolenicach pogonił.
            Wtem Deifobos poskoczył blisko do Idomeneusa,
       śmiercią Azjosa zgryziony, i cisnął włócznię błyszczącą.
       Lecz Idomeneus zobaczył to w porę i grot go spiżowy
405       minął, gdyż cały pod tarczą skrył się okrągłą i zbitą
       z warstwy skór suchych wołowych, i spiżem dokoła okutą.
       Dźwigał ją zawsze. Dwa jeszcze ją umacniały uchwyty.
       Schronił się pod nią, a włócznia śmignęła nad nim spiżowa.
       Tylko mu tarcza dźwięknęła, kiedy potrącił ją w locie
410       grot wyostrzony. Ten jednak nie darmo wymknął się z ręki,
       lecz Hypsenora ugodził, syna Hippasa, pasterza
       ludów - wątrobę mu przeszył i prędko rozwiązał kolana.
       Więc Deifobos chełpliwie ogromnym głosem zakrzyknął:
            "Teraz już Azjos nie leży tu niepomszczony, bo myślę,
415       że przekraczając Hadesu potężnie zamknięte bramy,
       w duszy ucieszy się. Przecież mu towarzysza przydałem".
            Tak powiedział. Wzburzyli się tą chełpliwością Argiwi,
       zaś Antilocha dzielnego najmocniej dusza zawrzała,
       więc towarzysza, choć gniewny, na pastwę wrogów nie rzucił,
420       ale pośpiesznie okrążył go i osłonił swą tarczą.
       Zaraz schylili się nad nim dwaj wierni mu towarzysze:
       boski Alastor wraz z synem Echiosa; był nim Mekisteus.
       Ciężko wzdychając, ponieśli go w stronę gładkich okrętów.
            Wódz Idomeneus ogromnym zapałem płonął. Wciąż pragnął
425       kogoś wśród Trojan ogarnąć zagłady mocą posępną
       albo samemu paść w walce, broniąc od zguby Achajów.
       Spostrzegł wnet Alkatoosa boskiego rodu, co synem
       drogim był Ajsyetesa herosa, a Anchizesa
       zięciem, bo córkę najstarszą, Hippodameję, za żonę
430       miał, a ta w sercu drogiego ojca i matki czcigodnej
       w domu ich stała najwyżej, gdyż wszystkie swe rówieśnice
       swoją pięknością, umysłem i pracą rąk przewyższała -
       najdostojniejszy więc z mężów trojańskich wziął ją za żonę.
       Jego to właśnie Posejdon przez Idomeneusa zabił,
435       spętał mu ciało wspaniałe i zauroczył źrenice,
       cofnąć się bowiem nie zdołał ani gdzieś na bok uskoczyć,
       lecz jak kolumna lub drzewo z wysokolistną koroną
       nieporuszony stał. Wtedy Idomeneus bohater
       włócznią ugodził go celną w sam środek piersi. Przełamał
440       pancerz spiżowy, co przedtem był pewną dla ciała osłoną.
       Teraz zadźwięczał donośnie w krąg ciosem włóczni rozdarty.
       Runął z hałasem, a włóczni grot utkwił w sercu przeszytym,
       które się tłukło tak strasznie, że całe drzewce rozdrgało
       serca łomotem do chwili, gdy Ares go sił pozbawił.
445       Wódz Idomeneus zaś, chełpiąc się, wielce głośno zakrzyknął:
            "Jak ci się zdaje, Dejfobie, chyba to jest sprawiedliwe,
       że za jednego zabiłem trzech? Tyś się chełpił tak samo!
       Chodźże, nieszczęsny, i teraz przeciwko mnie śmiało stawaj,
       abyś zobaczył i pojął, że z rodu Dzeusa pochodzę.
450       Dzeus Minosowi, co władcą potężnym był Krety, dał życie,
    Minos zaś syna posiadał bez skazy, Deukaliona.
       Z Deukaliona zrodziłem się ja, władający wieloma
       ludźmi na Krecie szerokiej. Przybyłem tu z okrętami
       tobie nieść zgubę, twojemu ojcu i innym Trojanom!".
455            Tak powiedział. Deifobos na obie strony rzecz ważył:
       czy towarzysza, któregoś z Trojan o duszach wyniosłych,
       wezwać, cofnąwszy się, czy też samemu walki spróbować.
       Gdy tak rozmyślał, najbardziej korzystne mu się wydało
       zwrócić się do Eneasza. Znalazł go w tłumie na tyłach
460       wojska, gdyż wciąż na Pryjama ten zżymał się, że szanowany
       nie był dość, chociaż wśród mężów był jednym z najszlachetniejszych.
       Więc Deifobos doń podszedł i rzekł te słowa skrzydlate:
            "Dziś, Eneaszu, dowódco najlepszy Trojan, należy
       pomstę za męża twej siostry wziąć, gdy się troszczysz tą stratą.
465       Ruszaj więc, aby się pomścić za Alkatoosa, bo przecież
       on wychowywał cię niegdyś w swym domu od lat twych dziecięcych.
       Wódz Idomeneus go, włócznią wsławiony, zabiwszy, rozbroił".
            Tak powiedział i serce Eneaszowe poruszył.
       Żądzą bojową przejęty do Idomeneusa pośpieszył.
470       Lecz Idomeneus nie poczuł trwogi jak dziecko nieletnie,
       ale trwał w miejscu, jak w górach odyniec, ufając w swe siły,
       pośród obławy ogromnej liczby myśliwych i psiarni
       trwa niewzruszenie samotny; grzbiet jego gniewnie się jeży,
       ogniem mu płoną źrenice i groźnie kły swoje ostrzy,
475       żądzą obrony przejęty przeciwko ludziom i psiarni -
       wódz Idomeneus wsławiony włócznią tak samo nie uszedł
       przed Eneaszem idącym, lecz krzyknął na towarzyszy:
       na Askalafa, Dejpyra i Afareja, Meriona
       i Antilocha, co byli biegli w rzemiośle wojennym.
480       Tych zagrzewając do walki, te wyrzekł słowa skrzydlate:
            "Sam pozostałem. Pomóżcie mi, przyjaciele! Strach czuję
       przed Eneaszem o szybkich nogach, co przeciw mnie kroczy,
       a najsilniejszy jest w walce i zdolny do zabijania.
       Kwitnie poza tym młodością, która największą jest siłą.
485       Gdybyśmy byli rówieśni latami, jak męstwem w duszy,
       szybko by odniósł przewagę nade mną on lub ja nad nim".
            Tak powiedział. A wszyscy jedną piastując myśl w duszy,
       razem stanęli i tarcze na swych ramionach oparli.
       Z drugiej zaś strony Eneasz zawezwał swych towarzyszy,
490       widząc Parysa, Dejfoba i obok nich Agenora,
       którzy wodzami trojańskich wojsk byli. Za nimi zaś tłumnie
       wojsko ruszyło, jak owce, które tryk z paszy prowadzi
       do wodopoju, a pasterz z radością w sercu to widzi -
       tak radowało się serce waleczne Eneaszowi,
495       kiedy zobaczył, jak wiele wojska ku sobie nakłonił.
            Obok więc Alkatoosa zwłok wysmukłymi włóczniami
       wzajem na siebie natarli. Spiż, co otaczał ich piersi,
       strasznym odezwał się dźwiękiem, kiedy z nich każdy ugodzić
       pragnął drugiego. Obydwaj byli dzielniejsi od innych
500       i Aresowi podobni - Eneasz i wódz Idomeneus.
    Obaj starali się ostrym spiżem ciał swoich dosięgnąć.
       Pierwszy Eneasz swą włócznię wymierzył w Idomeneusa,
       ale ten, patrząc wprost siebie, uchylił się przed spiżowym
       grotem i Eneaszowa włócznia zaryła się w ziemię,
505       drgając od pędu, gdy tylko śmignęła z ręki mocarnej.
       Ojnomaosa pchnął włócznią w sam środek brzucha Idomen,
       pancerz sklepiony przeorał i przeszył spiżem wnętrzności
       na wskroś. Poległy wnet runął w kurzawę i w ziemię wpił dłonie.
       Więc Idomeneus swą włócznię, która rzucała cień długi,
510       z trupa wyszarpnął, nie zdołał jednak mu pięknej zdjąć zbroi
       z ramion, bo z wszystkich stron w bitwie pociski na niego padały.
       Mocne już bowiem nie były w natarciu jego kolana,
       sięgnąć swej włóczni dość szybko nie zdołał ni innej uniknąć.
       Stojąc w szeregu walczących, odwracał dzień swej zagłady,
515       ale gdy prędko chciał z bitwy ujść, nogi mu już nie służyły.
       W cofającego się cisnął Dejfobos swą włócznię błyszczącą,
       jako że gniew do tamtego miał w sobie wciąż niewygasły;
       chybił jednakże i teraz cios włóczni Askalafosa
       trafił, Enyaliosa potomka - olbrzymi grot ramię
520       na wskroś mu przeszył, ten runął w kurzawę i w ziemię wpił dłonie.
       Jeszcze nic o tym nie wiedział Ares gwałtownie krzyczący,
       że oto jego potomek legł w bitwie nieubłaganej,
       ale na szczycie Olimpu pod złocistymi chmurami
       siedział, przez Dzeusa zamysły wstrzymany, gdzie nieśmiertelni
525       inni bogowie też byli jak on odsunięci od bitwy.
            Obok więc Askalafosa wzajemnie na siebie natarli.
       Z Askalafosa wnet głowy Dejfobos zerwał błyszczący
       hełm, a Meriones, z dzielności do boga Aresa podobny,
       skoczył i włócznię wbił w ramię Dejfoba, więc zaraz mu z ręki
530       hełm o trzech kitach z grzyw końskich z hałasem na ziemię się stoczył.
       Wtedy Meriones znów natarł na wroga jak sęp zażarty.
       Ciężki grot włóczni potężnej wyszarpnął z ramienia Dejfoba
       i do szeregów się cofnął swych towarzyszy. Polites,
       który był bratem rannego, w pół objął go ramionami
535       i z zawieruchy bitewnej go wyprowadził do koni
       bystrych. A one z dala od bitwy i walki zażartej
       stały z woźnicą przy wozie wojennym, pięknie rzeźbionym.
       Zaprzęg ten uniósł do miasta boleśnie wzdychającego
       i bezwładnego. Obficie krew z rany świeżej tryskała.
540            Inni walczyli zażarcie i krzyk nieustanny brzmiał wkoło.
       Afareusa, co synem był Kaletora, Eneasz,
       kiedy ten natarł, przeorał wskroś gardła ostrzem swej włóczni.
       Głowa mu zwisła od razu, hełm się z niej stoczył, upadła
       tarcza. Śmierć życie niszcząca zaraz go wkoło okryła.
545       Kiedy Antiloch zobaczył Toona, co był odwrócony,
       natarł na niego, doskoczył i całą żyłę mu przeciął,
       która przez barki przebiega na wskroś i sięga do szyi.
       Przeciął ją całą. A Toon od razu w kurzawę się zwalił,
       wznosząc do swych towarzyszy miłych obydwa ramiona.
550       Do poległego Antiloch doskoczył i z bark jego zbroję
    zerwał, wstecz patrząc uważnie. Ze wszystkich stron bowiem Trojanie
       w tarczę szeroką trafiali ciosami włóczni, lecz przebić
       już nie zdołali, by ciało spiżem chociażby zadrasnąć
       Antilochowe. Lecz bacznie Posejdon trzęsący lądami
555       czuwał nad synem Nestora wśród nawałnicy pocisków,
       gdyż nie unikał ten wrogów, ale sam szukał spotkania,
       i nieruchomo nie trzymał swej włóczni, lecz był w pogotowiu
       zawsze do ciosu. I stale w umyśle rozumnym rozważał:
       czyli wymierzyć z daleka cios włóczni, czy z bliska się spotkać.
560            Ale gdy w tłumie go spostrzegł Adamas, syn Azjosowy,
       podbiegł do niego i w środek tarczy wbił ostrze spiżowe
       w bliskim natarciu, jednakże cios jego włóczni osłabił
       błękitnogrzywy Posejdon, o życie tak miłe się troszcząc.
       W tarczy więc Antilochowej połowa włóczni utkwiła
565       niby kij żarem spalony, druga - spoczęła na ziemi.
       Szybko wszedł w tłum towarzyszy, aby złej Kery uniknąć.
       Za cofającym się skoczył Meriones i włócznią uderzył
       między podbrzusze i pępek, w miejsce, gdzie ból najdotkliwszy
       Ares, co nie zna litości, zadaje nieszczęsnym śmiertelnym.
570       Właśnie tam utkwił grot ostry, a ranny padając, na włóczni
       wił się jak wół przez pasterzy wieśniaczych z gór prowadzony;
       chociaż opiera się, w końcu ulega więzów przemocy -
       tak wił się ranny Adamas. Jednakże nie trwało to długo,
       tyle zaledwie, nim z bliska włóczni mu z ciała nie wyrwał
575       heros Meriones i zaraz tamtemu noc oczy zakryła.
            Helenos ciął Deipyra w skroń swoim wielkim trakijskim
       mieczem i jednym tym ciosem zarazem strącił mu z głowy
       hełm; ten potoczył się z góry na ziemię i któryś z Achajów
       podniósł go, kiedy hełm w pędzie wstrzymał się pod ich nogami.
580       Oczy zaś Deipyrosa ponura noc otoczyła.
            Zmartwił się tym Menelaos Atryda o głosie donośnym,
       na Helenosa więc, władcę bohaterskiego, naciera,
       włócznią wstrząsając. Helenos z kolei swój łuk napina.
       Obaj ku sobie szli prędko - jeden, by włócznię swą ostrą
585       cisnąć z rozmachem, a drugi, by strzałę wypuścić z cięciwy.
       Więc Pryjamida w pierś wroga celnie ugodził, lecz strzała
       gorzka prysnęła, odbita od wypukłego pancerza.
       Tak jak od szufli szerokiej na wielkim, przestronnym klepisku
       bób odskakuje brunatny albo groch, mocnym oddechem
590       wiatru odwiany i siłą podrzutu krzepkiego rolnika -
       tak od pancerza sławnego Menelaosa grot strzały
       gorzkiej odskoczył odbity, śmignął i padł gdzieś z daleka.
       Teraz z kolei Atryda, Menelaj o głosie donośnym,
       włócznią w tę rękę ugodził, co łuk trzymała napięty.
595       W łuku wygięcie grot trafił i na wskroś rękę przeorał.
       Cofnął się w tłum towarzyszy Helenos i przez to uniknął
       Kery śmiertelnej. Lecz zwisła mu ręka, a włócznia z jesionu
       wlokła się za nim. Agenor ją chwycił o duszy wyniosłej,
       rękę zaś krajką przewiązał wełnianą, mocną i giętką,
600       z procy oddartą; woźnica ją miał dla pasterza narodów.
    Na Menelaosa tymczasem sławnego Pejsander uderzył
       wprost. Nieszczęśliwa go Mojra na drogę śmierci przywiodła,
       Menelaosie, do ciebie, by zginął w strasznym spotkaniu!
       Kiedy już blisko podeszli, wzajemnie idąc do siebie,
605       chybił Atryda, na próżno śmignęła włócznia mu z ręki.
       Wtedy Pejsander ugodził w sławnego Menelaosa
       tarczę, lecz przebić nie zdołał spiżu na wskroś. Wytrzymała
       tarcza szeroka cios, ale od niego włócznia Pejsandra
       pękła, zaś ten już radował się w sercu i wierzył w zwycięstwo.
610       Wtedy miecz wyjął Atryda nabity srebrnymi ćwiekami
       i na Pejsandra uderzył. Lecz ten wydobył spod tarczy
       topór ze spiżu wykuty pięknie, o trzonie z oliwki
       smukłym i gładko toczonym, i obaj na siebie runęli.
       Pierwszy ciął w grzebień na hełmie, gdzie grzywy końskie się chwiały,
615       w sam szczyt, pod kitą, a drugi tego, co śmiało nacierał,
       w twarz ponad nosem ugodził, zmiażdżył mu kość i wyrąbał
       oczne dwie gałki, pod nogi spadły na ziemię skrwawione.
       Zwinął się wnet ugodzony i runął. Menelaj na piersi
       stopę mu oparł, zdarł zbroję i tak chełpliwie powiedział:
620            "Już opuścicie, zapewne, okręty jeźdźców danajskich
       nazbyt zuchwali Trojanie, wciąż wojną nienasyceni
       straszną. Wy, coście mi wstydu ni hańby nie oszczędzili
       żadnej, by czci mnie pozbawić, psy wściekłe, wy, którzy w swych duszach
       nie obawiacie się gniewu Dzeusa, co rzuca pioruny,
625       wy, co depczecie gościnność. Za to Dzeus miasto wam zburzy.
       Uprowadziliście młodą moją małżonkę i wiele
       skarbów zabrali, choć przez nią przyjęci jak najprzyjaźniej.
       Teraz pragniecie znów rzucić na sprawne w żegludze okręty
       ogień, co zgubę przynosi, i zgładzić herosów Achajów.
630       Ale musicie tę żądzę ujarzmić, choć Ares w was płonie!
       Dzeusie, mój ojcze, jak mówią, wszystkich rozumem przewyższasz -
       ludzi i bogów, a przecież z twego zrządzenia jest wszystko.
       Jakże ty jesteś łaskawy dla mężów rozzuchwalonych
       twoją dobrocią, dla Trojan, co płoną ciągłym zapałem,
635       wojną, co niesie zagładę, bez przerwy nienasyceni.
       Wszak nasycają się ludzie wszystkim: i snem, i miłością,
       śpiewu słodyczą i tańcem, który jest tak nienaganny,
       każdy w tym raczej niż w wojnie jest przecież rozmiłowany,
       ale Trojanie nad wszystko nienasyceni są wojną".
640            Tak powiedział, zdejmując z wroga skrwawiony rynsztunek.
       Potem go swym towarzyszom oddał Menelaj bez skazy,
       sam zaś odwrócił się, idąc w pierwszych szeregach do walki.
            Natarł na niego waleczny syn króla Pylajmenesa,
       młody Harpalion, co z ojcem kochanym na wojnę do Troi
645       ruszył, lecz już nie powrócił nigdy do ziemi ojczystej.
       Ten więc Atrydę w sam środek tarczy potężnej ugodził,
       blisko podchodząc, lecz przebić jej grotem spiżowym nie zdołał.
       Szybko więc wśród towarzyszy się ukrył, by Kery uniknąć,
       bacznie w krąg patrząc, ażeby grot go jakowyś nie drasnął.
650       Wtedy Meriones na niego spiżową strzałę wypuścił.
    Trafił go w prawy pośladek, przez który strzała spiżowa,
       pęcherz na wskroś przeszywając, pod kością na zewnątrz wybiegła.
       Skłonił się zaraz ku ziemi, na rękach swych towarzyszy
       drogich oddając swą duszę, i niby robak na ziemi
655       legł rozpostarty. Krew czarna płynęła zeń, brocząc ziemię.
       Paflagończycy o duszach wyniosłych poległym stroskani
       zwłoki na wóz położyli i do świętego Ilionu
       smutkiem przejęci powieźli. Łzy lejąc, szedł ojciec za nimi,
       jednak zadośćuczynienia za chłopca zmarłego nie dostał.
660            W duszy Parysa jednakże o poległego gniew wzbierał -
       jako gość bywał u niego w Paflagończyków krainie.
       Z pomsty głęboko strapiony wypuścił strzałę spiżową.
       Był tam mąż pewien, Euchenor, Polyidosa wróżbity
       syn, pochodzący z Koryntu, zamożny, z dobroci znany,
665       który, choć Kery świadomy złej, na okręcie przypłynął,
       gdyż Polyidos sędziwy często w swej prawił dobroci,
       że na bolesną chorobę syn w domu żywota dokona
       albo przy lotnych okrętach Achajów z rąk Trojan polegnie.
       Zapowiedzianej więc zguby strzegł się ze strony Achajów
670       oraz choroby dotkliwej, ażeby złej doli uniknąć.
       Jego więc Parys ugodził pod szczękę i ucho. Od razu
       dusza pierzchnęła mu z ciała i mrok go otulił straszliwy.
            Tak tam walczyli do ognia gorejącego podobni,
       Hektor zaś, Dzeusa kochanek, nie wiedział ani przypuszczał,
675       że przy okrętach na lewym skrzydle Argiwi zadają
       klęski okrutne Trojanom, że prędko sława okryje
       mężnych Achajów, gdyż ziemią władnący Bóg, co lądami
       wstrząsa, rozniecił w nich zapał i swą potęgą ich wspiera.
       Ale trwał w miejscu, gdzie bramy przedtem sforsował i mury,
680       łamiąc okrytych tarczami Danajów zwarte szeregi.
       Tam, gdzie okręty miał Ajas i Protesilaos nad morzem
       siwym, na brzeg wyciągnięte, tam właśnie mur był wzniesiony
       ręką Achajów najniższy. Tam wrzała najbardziej zacięta
       bitwa. Walczyli tam ludzie pieszo i w konnych zaprzęgach.
685            Więc w powłóczystych chitonach Jonowie oraz Beoci,
       z Ftyi mężowie, przesławni Epeje i Lokryjczycy
       z trudem na lotne okręty szturm wstrzymywali. Nie mogli
       zwalczyć boskiego Hektora, co był do płomienia podobny
       w bitwie. Choć z nim Ateńczycy ścierali się, dowodzeni
690       przez Menesteusa, co synem był Peteosa. A za nim
       Fejdas i Stichios wraz z Biasem ciągnęli. Epejów Fylejda
       wiódł z Drakiosem, Megesem oraz Amfionem. A Ftyjów
       dzielne szeregi prowadził wódz Medon i bitny Podarkes.
       Medon był synem nieprawym boskiego Ojleusa,
695       bratem Ajasa, lecz mieszkał w Fylace daleko od ziemi
       swojej ojczystej, ponieważ skalany był śmiercią człowieka
       spokrewnionego z Eriopis, co była małżonką Ojleusa.
       Zaś Fylakidy Ifikla był synem dzielny Podarkes.
       Oni więc, zbrojni w pancerze, dowodząc mężami Ftyi
700       za Beotami w obronie okrętów dzielnie walczyli.
    Syn Ojleusa gwałtowny, Ajas, nie miał zamiaru
       Telamonidy Ajasa choć na krok jeden opuścić,
       ale jak woły dwa, ciemne jak wino, pług po ugorze
       twardy z jednaką ochotą w swej duszy ciągną, a czoła
705       w miejscu, gdzie rogi wyrosły, pot im oblewa strumieniem;
       woły, choć jarzmo je dzieli pięknie ciosane, pospołu
       idą po skibie i bruzdę do krańca pola prowadzą -
       trwali tak jeden przy drugim, przy sobie krocząc pospołu.
       Jednak za Telamonidą śpieszyły liczne szeregi
710       i towarzysze szlachetni podtrzymujący mu tarczę
       wtedy, gdy pot go oblewał i trud zginał pod nim kolana.
       Za Ojlijadą o duszy wyniosłej Lokrowie nie poszli,
       gdyż im, by w walce wręcz wytrwać, w sercu nie stało odwagi.
       Hełmów nie mieli spiżowych powiewających kitami
715       z końskich grzyw, tarczy sklepionych wypukło i włóczni z jesionu,
       zbrojni łukami jedynie o mocno skręconych cięciwach
       z wełny pod mury Ilionu przybyli i tylko strzałami
       gęsto miotali, w ten sposób druzgocąc trojańskie falangi.
       Tamci więc pierwsi ruszyli w ozdobne zbroje przybrani,
720       by z Trojanami się zetrzeć i spiżozbrojnym Hektorem.
       Drudzy na tyłach miotali swoje pociski i zapał
       Trojan opadał, gdyż strzały popłoch w szeregach nieciły.
            Wtedy zapewne od wrogich okrętów i od namiotów
       uszliby do owianego wiatrem Ilionu Trojanie,
725       jeśliby tak Polydamas nie ozwał się do Hektora:
            "Rady, Hektorze, chociażby najlepszej, nie chcesz posłuchać,
       sądząc, że jeśli bóg tobie dzieła wojenne przeznaczył,
       w radzie wszelakiej tak samo będziesz mógł wszystkich przewyższyć.
       Ale ty przecież nie zdołasz sam nad wszystkimi górować.
730       Jednym bóg zdolność dał bowiem potężną do dzieł wojennych,
       tym do tanecznych sztuk, tamtym do śpiewu i do kitary,
       innym zaś Dzeus grzmiącogłosy niezwykły w piersi umieścił
       rozum, z którego odnosi korzyść ogromna część ludzi.
       Wielu ocalił, zaś głównie tego, co rozum swój poznał.
735       Niechże więc także ja powiem, co mi się wyda najlepsze.
       Wieńcem ognistym nas wojna ze wszystkich stron otoczyła,
       wojsko zaś Trojan o wielkich duszach, gdy tylko za mury
       skryło się nasze, choć zbrojne, unika walki. Nieliczni
       z wrogów przewagą, w rozsypce, obok okrętów wciąż walczą.
740       Cofnij się więc i przywołaj stąd wszystkich najdostojniejszych,
       abyśmy mogli rozważyć te sprawy i powziąć uchwałę:
       czy atakować nam przyjdzie wielowiosłowe okręty,
       jeśli nas mocą obdarzyć bóg zechce, czy raczej należy
       cofnąć się stąd od okrętów przed klęską. Bowiem co do mnie,
745       lękam się, by nie zechcieli za dzień wczorajszy Achaje
       mścić się, gdy jest na okrętach mąż ciągle niesyty wojny,
       który w przyszłości tak samo unikać bitwy nie będzie".
            Tak Polydamas powiedział. Zgodził się Hektor na radę.
       Zaraz ze swego rydwanu w zbroi na ziemię zeskoczył,
750       takie do Polydamasa kierując słowa skrzydlate:
    "Polydamasie, zatrzymaj tu wszystkich najdostojniejszych,
       ja zaś do tamtych wyruszę i z nimi stanę do bitwy,
       do wycofania ich skłonię i sam natychmiast powrócę".
            Tak powiedział i ruszył do szczytu śnieżnego podobny,
755       z krzykiem pomiędzy wbiegł Trojan walecznych i ich sprzymierzeńców.
       Wszyscy przy Polydamasie, odważnym synu Pantusa,
       śpiesznie skupili się wkoło, wołanie słysząc Hektora.
       Hektor zaś Deifobosa, potęgi władcy Helena
       i Adamanta Azjady, i Azja, syna Hyrtaka,
760       szukał wśród pierwszych szeregów, jeśliby tylko tam byli.
       Jednak nie znalazł nietkniętych i nieokrytych ranami,
       ale z nich jedni przy sterach lotnych okrętów Achajów
       legli bez życia pod ciosem mocarnej ręki Argiwów,
       drudzy zostali za murem strzałami lub mieczem ranieni.
765       Wtedy skierował się w lewo od walki łzami brzemiennej,
       gdzie Aleksander stał boski, mąż pięknowłosej Heleny,
       i w towarzyszach odwagę wzniecał i zapał do bitwy.
       Podszedł doń Hektor i w takie, łając go, ozwał się słowa:
            "Nędzny Parysie, z wyglądu waleczny, oszuście, babiarzu!
770       Gdzie Deifobos, gdzie teraz władcy Helena potęga,
       gdzie jest Adamas, syn Azja, i gdzie Hyrtaka syn, Azjos,
       gdzie Otryoneus? Zaiste, od samych szczytów się wali
       Ilion wyniosły! Lecz teraz i ciebie czeka zatrata!".
            Na to mu tak Aleksander powiedział do bogów podobny:
775            "Miło twej duszy, Hektorze, zarzucać winę niewinnym,
       wprawdzie zdarzało się nieraz przedtem, że zbytnio do walki
       nie pośpieszałem, lecz tchórzem nie urodziła mnie matka.
       Gdy przy okrętach skłoniłeś swych towarzyszów do walki,
       my z Danajami bez przerwy toczymy bitwę zażartą,
780       a towarzysze, o których pytałeś, w walce polegli.
       Lecz Deifobos, jak sądzę, i władcy Helena potęga
       żywi są, tylko grotami wysmukłych włóczni trafieni
       w ręce obydwaj. Zagubę odwrócił od nich Kronida.
       Prowadź nas teraz, gdzie odejść serce i dusza ci każe,
785       my wyruszymy za tobą, płonąc zapałem. Nie myślę,
       aby zawiodło nas męstwo, jeśli sprostają mu siły.
       Walczyć bez siły nie zdoła ten nawet, kto rwie się do bitwy".
            Tak powiedział bohater i serce braterskie nakłonił.
       Razem ruszyli, gdzie bitwa trwała najkrwawsza i wrzawa:
790       wkoło Kebriona i wkoło Polydamasa bez skazy,
       wkoło Falkesa, Ortaja i Polyfeta równego
       bogom, Palmysa, Askania, Morysa, co Hippotiona
       synem był, którzy z Askanii o skibach szerokich przybyli
       dnia wczorajszego. Dzeus wzniecił w nich wielki zapał do walki.
795       Parli jak burza oddechem gwałtownej wichury wzniecona,
       która pod Dzeusa gromami szaleje ponad równiną
       i przeraźliwie wyjąca na morza spada i fale
       wielkie, spiętrzone podnosi na morzu rozkołysanym;
       bielą się pianą wzburzoną to z tej, to z tamtej znów strony -
800       tak szli Trojanie falami to z tej, to z tamtej znów strony,
     w spiżu połyskach za swymi wodzami odważnie kroczyli.
       Hektor ich wiódł do Aresa podobny, śmiertelnych zabójcy,
       syn Pryjama. Przed sobą niósł tarczę wypukłą, okrągłą,
       z suchych wołowych skór, spiżem okutą wkoło błyszczącym,
805       hełm z rozchwianymi kitami w krąg jego skroni połyskał.
       Wszędzie, gdzie tylko szedł naprzód, wypróbowywał falangi,
       czy nie ustąpią, gdy niosąc przed sobą tarczę, nacierał.
       Ale nie zdołał zatrwożyć dusz w piersiach mężnych Achajów.
       Pierwszy zakrzyknął nań Ajas, idąc wielkimi krokami:
810            "Podejdź tu bliżej, szaleńcze! Czemu tak straszysz Argiwów
       swoją osobą? Toć walka nie jest nam rzeczą nieznaną,
       ale Dzeus biczem nieszczęścia porazić zdołał Achajów.
       Ty masz nadzieję, że zdołasz w proch zetrzeć nasze okręty,
       ale pamiętaj, że ręce do walki też posiadamy.
815       Sądzę, że prędzej o wiele wasz gród tak ludny zostanie
       wzięty naszymi rękami oraz doszczętnie zburzony.
       Tobie samemu ten bliski dzień przepowiadam, że będziesz
       do nieśmiertelnych i Dzeusa ojca w ucieczce się modlił,
       aby cię twoje rumaki o pięknych grzywach uniosły
820       lotem jastrzębia do miasta w skłębionej chmurze kurzawy".
            Tak powiedział. Wtem nagle na prawo ptak się pojawił -
       orzeł z wysokich przestworzy. Krzyknęło wojsko Achajów
       rade z tej wróżby. A Hektor przesławny tak odpowiedział:
            "Co opowiadasz, Ajasie, pyszałku, na wiatr gadający!
825       Klnę się, że tak jak ja pragnę, ażebym Dzeusa był synem,
       tego, co dzierży egidę, i dzieckiem Hery dostojnej,
       że jak Atena tak chciałbym czczony być i jak Apollon -
       że dzień dzisiejszy przyniesie straszną zagładę Argiwom
       wszystkim. Ty także polegniesz, jeżeli ośmielisz się stanąć
830       przeciw mej włóczni olbrzymiej, która przeszyje twe ciało
       tak delikatne. Nakarmisz wtedy psy Trojan i sępy
       mięsem i tłuszczem, gdy padniesz pod okrętami Achajów".
            Tak powiedział i ruszył na czele, a za nim Trojanie
       z wrzawą straszliwą ruszyli. Za nimi krzyk się rozlegał.
835       Także naprzeciw Argiwi krzyknęli i nie unikali
       walki, czekając na Trojan najwaleczniejszych natarcie.
       Wrzawa wojsk obu sięgnęła eteru i Dzeusa światłości.

Pieśń XIV. Oszukanie Dzeusa.

    Wrzawa uwagi Nestora nie uszła, choć ciemne pił wino,
       do Asklepiady więc w takie odezwał się słowa skrzydlate:
            "Spójrz, Machaonie mój boski, jak rozwijają się sprawy -
       głośny zgiełk młodzi kwitnącej wciąż wzrasta przy naszych okrętach!
5       Ale ty jeszcze spoczywaj teraz i ciemne pij wino,
       aż Hekamede o pięknych warkoczach ci kąpiel nagrzeje
       ciepłą i ciało twe, ludzką krwią ubroczone, obmyje.
       Ja na strażnicę zaś pójdę i prędko wszystko zobaczę".
            Tak powiedział i tarczę wziął swego syna ozdobną,
10       Trazymedesa, co jeźdźcem był świetnym - w namiocie leżała
       połyskująca w krąg spiżem. Zaś tamten ojcowską miał tarczę.
       Włócznię pochwycił wojenną, okutą grotem spiżowym.
       Zewnątrz namiotu przystanął i rzecz zobaczył sromotną:
       ci uciekali w popłochu, a tamci za nimi gonili,
15       nieustraszeni Trojanie. W proch padły mury Achajów.
       Jak morze wielkie, ponure gdy martwą falą kołysze,
       przeczuwające rozgłośne wichry, co zaraz toń wzburzą,
       samo nie chwieje się jeszcze ni w tamtą, ani w tę stronę,
       wpierw nim Dzeus wichry pędzący któregoś z nich nie wybierze -
20       tak w myśli swojej rozważał starzec z rozdartą na dwoje
       duszą: czy odejść w bitewny tłum bystrokonnych Achajów,
       czy iść do władcy narodów Atrydy Agamemnona.
       Gdy tak rozważał, jednakże korzystniej mu się wydało
       pójść do Atrydy. A tamci wciąż zabijali się wzajem,
25       walcząc. Dokoła ciał z chrzęstem rozbrzmiewał spiż niewzruszony
       mieczów raniących i włóczni z dwóch stron okutych grotami.
            Gdy szedł, spotkali Nestora na drodze królowie szlachetni,
       co spod okrętów wracali. Każdy z nich spiżem zraniony:
       mężny Tydejda, Odysej i Agamemnon Atryda.
30       Stały okręty ich bowiem daleko od pola bitwy
       w piachu nad morzem spienionym, bo najpierw je na równinę
       powyciągano, a potem przy rufach szańce wzniesiono.
       Brzeg morski, chociaż szeroki, nie mógł pomieścić okrętów
       wszystkich i wojsko nadmiernie było stłoczone. Okręty
35       powyciągano więc dalsze, które zajęły brzeg cały,
       ile ich mogły pomieścić krańce rozległej zatoki.
       Ci więc zobaczyć chcąc losy bitwy własnymi oczami,
       wsparci na włóczniach szli razem z pełnym bolesnej zgryzoty
       sercem w swych piersiach. Tych właśnie Nestor sędziwy na drodze
40       spotkał i serce zbolałe zatrwożył w piersiach Achajów.
       Król Agamemnon do niego odezwał się tymi słowami:
            "Synu Neleusa, Nestorze, największa chlubo Achajów,
       czemu, zmagania śmiertelne rzucając, aż tutaj przybyłeś?
       Lękam się, by nie dotrzymał mi słowa Hektor potężny,
45       który nam groził, gdy kiedyś przemawiał wśród Trojan na radzie,
       że do Ilionu od naszych okrętów nie prędzej powróci,
       aż je płomieniem popali i nas wybije do nogi.
       Tak obiecywał na radzie, teraz to wszystko wypełnia.
       Biada! Wszak inni o pięknych nagolenicach Achaje
50       w duszy powzięli gniew na mnie, podobnie jak sam Achilles,
    nie chcąc do walki już stawać przy rufach wygiętych okrętów".
            Na to mu odrzekł tak Nestor, przesławny jeździec gereński:
            "Stało się to rzeczywiście. I nawet by teraz nie zdołał
       Dzeus ciskający swe gromy z wysoka tego odmienić.
55       Został zburzony mur bowiem, na który wszyscy liczyli,
       że niezachwianą jest twierdzą i dla nas, i naszych okrętów.
       Tamci przy lotnych okrętach prowadzą walkę zaciętą
       uparcie. Poznać niełatwo, chociażby kto bystro spoglądał,
       w której z dwóch stron są Achaje w popłochu dzikim ścigani
60       i w zamieszaniu ginący, a zgiełk niebiosów dosięga.
       Więc zastanówmy się nad tym, jak poprowadzić te sprawy,
       jeśli rozsądek coś znaczy. Do bitwy was nie zagrzewam
       sił pozbawionych, bo ranni już przecież walczyć nie mogą".
            Na to mu tak odpowiedział nad wodze wódz Agamemnon:
65            "Kiedy już walka, Nestorze, szaleje przy rufach okrętów,
       mur nie wstrzymuje natarcia, ni rów - co przecież tak wiele
       trudu kosztował Danajów, bo mogli spodziewać się w duszy,
       ze niezachwianą jest twierdzą i dla nas, i naszych okrętów -
       widać jest miłe Dzeusowi możnemu, przepotężnemu,
70       aby daleko od Argos bez sławy zginęli Achaje.
       Kiedyś zaiste łaskawie Dzeus raczył pomagać Danajom,
       ale wiem teraz, że tamtych jak bogów błogosławionych
       wsławia, a naszą odwagę wojenną i ręce nam spętał.
       Dalej więc, skłońcie się wszyscy do tego, co ja wam powiem:
75       wpierw wyciągnięte okręty najbliżej morza leżące
       wszystkie przewleczmy i znowu wciągnijmy na boską głębinę,
       tak kotwicami na grzbietach fal je wstrzymamy, aż przyjdzie
       noc, która ludzi ucisza i może walki Trojanie
       już zaprzestaną, a wtedy ściągniemy wszystkie okręty.
80       Toć to nie wstyd przed zagładą uciekać, choć w nocnej ciemności -
       lepiej ratunku w ucieczce poszukać niż czekać na zgubę".
            Spojrzał na niego złym okiem i rzekł doń przebiegły Odysej:
            "Jakie ci słowo, Atrydo, zza płotu zębów uciekło?
       Byłoby lepiej, szkodniku, gdybyś innemu przewodził
85       wojsku, co nie ma honoru, a nie nam, którym przeznaczył
       Dzeus od młodości do wieku starczego trudy zaszczytne
       wojny okrutnej, dopóki z nas w boju każdy nie padnie.
       Jakże więc, czyżbyś zamierzał to miasto szerokouliczne
       Trojan opuścić, przez które doznaliśmy zła tak wiele?
90       Milcz, by ktoś inny z Achajów tego bajania nie słyszał,
       które by nigdy z ust męża lekko nie wyszło, szczególnie
       który rozumem osądzić jest zdolny, co mówić należy,
       berłem władając, i który w posłuchu trzyma narody -
       jak ty, bo przecież panujesz teraz nad ludem Argiwów.
95       Temu, co rzekłeś w tej chwili, stanowczo w sercu przyganię,
       gdy nakazujesz wśród bitwy toczonej wspólnie i wrzawy
       nasze okręty o pięknych burtach dziś spychać na morze,
       aby Trojanom dogodzić, nad nami i tak górującym,
       nam zaś niechybną zagładę zgotować, bo w bitwie Achaje
100       już nie wytrwają, gdy zacznie się wlec okręty na morze,
    ale oglądać się będą za siebie i walkę porzucą!
       Wtedy twa rada przyniesie nam zgubę, dowódco narodów!".
            Na to mu tak odpowiedział nad wodze wódz Agamemnon:
            "Mocno drasnąłeś mi serce, Odyseuszu, zarzutem
105       ciężkim. A przecież wbrew woli nie zmuszam synów Achajów,
       aby okręty o pięknych burtach spychali na morze.
       Niechże więc teraz ktoś lepszą od mojej radę wypowie -
       młody czy wiekiem podeszły - to dla mnie będzie najmilsze".
            Wtedy o głosie donośnym Diomedes tak do nich powiedział:
110            "Blisko ten człowiek. Nie trzeba go długo szukać, jeżeli
       mnie wysłuchacie i żaden niechęci mi nie okaże
       ani zawiści, bo przecież z was wszystkich jestem najmłodszy.
       Ojciec mój z krwi znamienitej i ja tym rodem się szczycę -
       synem Tydeusa jestem, w Tebach go ziemia okryła.
115       Porteus mężny trzem synom bez żadnej skazy dał życie
       zamieszkującym w Pleuronie i Kalydonie wyniosłym:
       Agrios i Melas, a trzeci wyborny jeździec Ojneus
       ojcem był ojca mojego. Dzielnością tamtych przewyższał.
       Także i on tam pozostał. Zaś ojciec mój po tułaczce
120       w Argos osiedlił się. Chciał tak Dzeus oraz inni bogowie.
       Z córek Adrasta poślubił jedną i mieszkał w swym domu,
       żyjąc dostatnio. Niemało było u niego pszenicznych
       łanów i wiele ogrodów z owocowymi drzewami
       w krąg, i stad bydła niemało. A wszystkich przewyższał Achajów
125       w rzucie swej włóczni. Na pewno wiecie, jak było istotnie.
       Więc że mój ród nienajgorszy ani z tchórzostwa nie słynę,
       nie pogardzajcie słowami szczerymi, które wam powiem:
       nuże, ruszajmy do bitwy, choć ranni - tak każe konieczność!
       Choć zatrzymamy się z dala od walki na śmierć i na życie
130       i od pocisków, by drugiej rany nikt ranny nie zyskał,
       lecz zagrzejemy tym męstwo innych, tych, którzy już dawniej,
       by zaspokoić swą duszę gniewną, przestali wojować".
            Tak powiedział. Wodzowie, chętnie słuchając, ulegli.
       Poszli z pośpiechem, a wiódł ich nad wodze wódz Agamemnon.
135       Czuwał nie ślepiec, lecz słynny Bóg wstrząsający lądami,
       który w postaci starego zbliżył się do nich człowieka,
       ujął w swą rękę dłoń prawą Agamemnona Atrydy
       i odzywając się, takie powiedział słowa skrzydlate:
            "Teraz, Atrydo, zapewne okrutne serce Achilla
140       cieszy się w piersi, przelaną krew oglądając Achajów
       i ich ucieczkę, bo ani źdźbła w sobie nie ma rozwagi.
       Bodajby zginął jak tamci! Bodaj go bóg okaleczył!
       Lecz nie gniewają się jeszcze na ciebie szczęśliwi bogowie
       tak całkowicie. Trojańscy dowódcy i panujący
145       na tej równinie podniosą kurzawę. I sam ich zobaczysz
       precz od namiotów, okrętów uciekających do miasta".
            Tak powiedział i z krzykiem strasznym popędził równiną.
       Jakby krzyknęło wśród bitwy dziewięć czy dziesięć tysięcy
       mężów, druzgocąc się wzajem, gdy na nich Ares zawoła -
150       taki krzyk z piersi wyrzucił Bóg wstrząsający lądami,
    w sercu każdego z Achajów znów rozpalając ogromne
       męstwo, by nikt nie zaprzestał ścierać się w boju i walczyć.
            Hera na tronie złocistym siedząca wszystko widziała
       z wyżyn Olimpu na własne oczy i w dole spostrzegła
155       krzątającego się pilnie w boju, co wsławia walecznych,
       brata i szwagra zarazem, i w sercu radość uczuła.
       Ale i Dzeusa spostrzegła na Idy wielostrumiennej
       szczycie najwyższym. Tam siedział. Nienawidziła go w duszy.
       Jęła więc myśleć dostojna o oczach olbrzymich Hera,
160       jak obezwładnić by umysł Dzeusa, co dzierży egidę.
       Najlepsza jej się wydała w sercu ze wszystkich ta rada,
       aby wyruszyć na Idę, przybrawszy się jak najstrojniej,
       gdyby zapragnął Dzeus spocząć z nią razem w porywie miłości,
       widząc tak piękną. A wtedy sen cichy, niezakłócony
165       spadnie na jego powieki i bystry umysł omami.
       Weszła więc do swej komnaty, którą Hefajstos zbudował,
       syn jej kochany. Drzwi przy niej dał szczelnie dopasowane
       z zamkiem sekretnym. Bóg nawet go inny nie zdoła otworzyć.
       Weszła tam Hera, za sobą drzwi zamykając świetliste.
170       Najpierw obmyła ambrozją budzące namiętność ciało
       z najmniejszej plamki. A potem pachnidłem je namaściła
       boskim, przyjemnym. Pachnidło to dla niej było zrobione;
       jeśli poruszy je kiedy w domostwie Dzeusa spiżowym,
       zapach ogarnia wnet niebo i ziemię od krańca do krańca.
175       Więc namaściła nim ciało urocze i włosy swe bujne
       czesać zaczęła, i dłońmi splatać w błyszczące warkocze,
       piękne i boskie. Nad czołem je nieśmiertelnym upina,
       potem otula się w szatę prześliczną, rękami Ateny
       zręcznie utkaną i haftem kunsztownym strojną bogato,
180       którą na piersi na klamry szczerozłociste zapięła.
       Wnet opasała się wkoło przepaską ze stoma frędzlami,
       do delikatnych swych uszu kolczyki o trzech klejnotach
       jeszcze włożyła błyszczące - urocze siały połyski.
       W końcu bogini okryła swą głowę przejrzystą zasłoną,
185       piękną i nową zupełnie, jak światło słoneczne promienną,
       i przywiązała pod stopy świetliste prześliczne sandały.
       Kiedy już całe swe ciało najpiękniej przyozdobiła,
       wyszła ze swojej komnaty i Afrodytę wezwała,
       a oddaliwszy się nieco od innych bogów, tak rzekła:
190            "Drogie me dziecko, czy zechcesz posłuchać tego, co powiem?
       Tylko nie odmów mej prośbie, żal do mnie żywiąc w swej duszy
       za to, że ja dla Danajów, a tyś życzliwa dla Trojan".
            Na to jej tak Afrodyta, Dzeusowa córka, odpowie:
            "Najczcigodniejsza bogini, wielkiego córo Kronosa!
195       Mów, czego żądasz - me serce nie spełnić twej prośby nie może,
       jeśli potrafię ją spełnić, jeżeli jest do spełnienia".
            Odpowiedziała jej na to podstępnie Hera dostojna:
            "Daj mi dziś urok miłosny, co budzi żądzę, to - przez co
       wszystkich zdobywasz dokoła śmiertelnych i nieśmiertelnych.
200       Idę stąd bowiem na ziemi kres żywicielki, by ujrzeć
    tego, co bogom dał życie - Okean i matkę Tethydę,
       którzy mnie w domu u siebie żywili i pielęgnowali,
       wziąwszy od Rei, gdy Kronos przez Dzeusa o głosie gromowym
       był na dno ziemi rzucony i w morza pustynię jałową.
205       Pragnę ich ujrzeć i wielki spór między nimi złagodzić,
       długi czas bowiem upłynął, jak unikają wzajemnie
       łoża i wspólnej miłości, bo gniew przenika ich dusze.
       Gdybym słowami kochane ich serca skłoniła do zgody,
       aby na łożu spoczęli, oddając się znów miłości,
210       byłabym droga na zawsze dla nich i czcią obdarzana".
            Zaś Afrodyta jej na to, śmiech kochająca, odrzekła:
            "Tobie nie mogę odmówić, to nawet mi nie przystoi -
       jesteś tą, która spoczywa w objęciach Dzeusa mocarza".
            Rzekła i zdjęła przepaskę zaklętą z piersi, od haftów
215       barwną. W przepasce tej wszystkich rozkoszy uroki się mieszczą:
       powab miłosny, tęsknota pożądań i zwierzeń poufność,
       złudne podniety, co zwodzą umysły najrozumiejszych.
       Herze do rąk ją oddała i rzekła do niej te słowa:
            "Teraz przepaskę tę ukryj wzorzystą na swoim łonie -
220       w jej wnętrzu wszystko się mieści - i zapowiedzieć ci mogę,
       że zawiedziona nie wrócisz, gdy czegoś sercem zapragniesz".
            Tak powiedziała. Z uśmiechem ukryła dostojna Hera
       dar Afrodyty bezcenny na łonie, wciąż roześmiana.
       Gdy Afrodyta zrodzona z Dzeusa do domu wróciła,
225       Hera natychmiast spłynęła ze szczytu stromego Olimpu,
       idąc do Pierii z pośpiechem i do Ematii powabnej.
       Dąży do śnieżnych gór Traków, harcem na koniach wsławionych,
       do gór wierzchołków najwyższych, nie tyka ziemi stopami.
       Na zbałwanionych fal grzbiety z Athosu do morza spływa
230       i zatrzymuje się w Lemnos, w mieście boskiego Toasa.
       W miejscu tym Hera spotkała Sen, który bratem jest Śmierci,
       ręką ujęła dłoń jego i takie słowa wyrzekła:
            "Śnie, coś jest władcą dla wszystkich bogów i wszystkich ludzi!
       Jeśli mych słów kiedykolwiek wysłuchiwałeś, i teraz
235       chciej ich wysłuchać, a wdzięczna ci będę po dni ostatnie.
       Uśpij mi Dzeusa promienne oczy pod senną powieką,
       zaraz gdy tylko z nim razem spocznę w porywie miłości.
       Za to ci tron podaruję piękny - nie zniszczą go wieki,
       cały ze złota - Hefajstos go zrobi syn mój kulawy,
240       z kunsztem niemałym, a jeszcze podnóżek do niego ci doda,
       byś delikatne swe nogi mógł na nim wspierać przy ucztach".
            Na to jej Sen pocieszyciel, odpowiadając, tak powie:
            "Hero, bogini czcigodna, córko wielkiego Kronosa!
       Mógłbym każdego innego z bogów wieczyście żyjących
245       uśpić z łatwością, bo nawet usypiam wiry burzliwe
       fal Okeana, co zrodził wszystko, cokolwiek istnieje,
       ale do Dzeusa Kronidy nawet się zbliżyć nie ważę
       ani go uśpić, dopóki rozkazu sam mi nie wyda.
       Nakaz twój bowiem we znaki dał mi się innym już razem,
250       w niezapomnianym dniu kiedy syn Dzeusa nieustraszony
    płynął z Ilionu, Herakles - zburzywszy w proch miasto Trojan.
       Wtedy to umysł uśpiłem Dzeusa, co dzierży egidę,
       snem otuliwszy go cichym. Ty jednak, zło ważąc w duszy,
       fale na morzu wzburzyłaś wichurą dmącą straszliwie
255       i zapędziłaś tamtego na Kos, daleko od wszystkich
       jego przyjaciół. Tymczasem zbudzony Dzeus zawrzał gniewem -
       miotał bogami po domu i mnie ze wszystkich najbardziej
       szukał. I byłby mnie zgubił, z eteru strącił do morza,
       gdyby mnie Noc, która bogów i ludzi zwycięża, nie skryła.
260       Do niej uciekłem, więc pościg Dzeus wstrzymał, choć rozgniewany -
       bał się tym czynem narazić Nocy polotnej i chyżej.
       Teraz ty znów mnie namawiasz, bym tego dzieła dokonał".
            Na to mu Hera dostojna, o oczach ogromnych, tak rzekła:
            "Czemuż ty, Śnie, o te sprawy tak w duszy swojej się trwożysz?
265       Sądzisz, że Dzeus z grzmiącym głosem Trojan tak będzie popierał,
       jak i o syna swojego, o Heraklesa, był gniewny?
       Pójdź, a ja tobie, Śnie, z Charyt jedną, i to z tych najmłodszych,
       oddam za żonę - wnet będziesz mógł zwać ją swoją małżonką.
       Chcesz Pasiteję? Ty przecież tęsknisz przez wszystkie dni do niej".
270            Tak powiedziała. Z radością na to jej Sen odpowiedział:
            "Dalej, na Styksu się teraz nurt zaklnij nienaruszony,
       jedną z rąk kładąc na ziemi, co wszystkich karmi obficie,
       drugą na morzu świetlistym, i niech świadkami nam będą
       wszyscy podziemni bogowie Kronosa otaczający,
275       że za małżonkę mi zechcesz naprawdę dać Pasiteję,
       jedną z twych Charyt młodziutkich. Przez wszystkie dni tęsknię do niej".
            Tak powiedział. I Hera, bogini o białych ramionach,
       nie odmówiła przysięgi, której zażądał, lecz wszystkich
       bogów z głębiny Tartaru wezwała - to byli Tytani.
280       Kiedy zaklęła się na nich i dokonała przysięgi,
       pozostawili wnet miasta Lemnos i Imbros oboje
       i otuleni obłokiem natychmiast w drogę ruszyli.
       Doszli do Idy o wielu strumieniach, co matką jest zwierząt,
       i opuścili wnet morze w Lektos, by iść od tej chwili
285       lądem, a leśne wierzchołki pod ich stopami się chwiały.
       Stanął tam Sen, zanim oczy go mogły dojrzeć Dzeusowe;
       wzleciał na sosnę wysmukłą, która wyrosła na Idzie
       wyżej niż wszystkie, sięgając w górę aż w eter przestrzeni.
       Zasiadł tam, dobrze ukryty w sosnowych gałęzi gęstwinie,
290       w ptaka górskiego postaci o głosie przeszywającym.
       Tego bogowie chalkidą, śmiertelni puchaczem nazwali.
       Hera zaś wzniosła się prędko na szczyt Gargaru, najwyższy
       Idy wierzchołek. Tam spostrzegł ją Dzeus, co obłoki gromadzi.
       Kiedy ją ujrzał, wnet żądza bystry mu umysł zmąciła,
295       tak jak to było, gdy pierwszy raz się złączyli w miłości,
       w łoże wstępując bez wiedzy swoich rodziców kochanych.
       Wzywa więc ją po imieniu, stanąwszy przed nią, i mówi:
            "Hero, gdzie dążysz tak śpiesznie, przychodząc teraz z Olimpu?
       Koni twych nie ma, a także rydwanu, byś na nim zasiadła".
300            Hera dostojna o sercu podstępnym tak na to odrzekła:
     "Pójść stąd zamierzam na ziemi kres żywicielki, by ujrzeć
       tego, co bogom dał życie - Okean i matkę Tethydę,
       którzy mnie w domu u siebie żywili i pielęgnowali.
       Pragnę ich ujrzeć i wielki spór między nimi złagodzić,
305       długi czas bowiem upłynął, jak unikają wzajemnie
       łoża i wspólnej miłości, bo gniew przenika ich dusze.
       Zaprzęg mój tam, u stóp Idy w wiele strumieni obfitej
       stoi, by nieść mnie po żyznej ziemi i morskiej głębinie.
       Lecz przede wszystkim przybywam teraz do ciebie z Olimpu,
310       abyś nie gniewał się na mnie potem, że tak bez pytania
       do Okeana odchodzę, co mknie głębokimi falami".
            Na to jej tak odpowiedział Dzeus, co obłoki gromadzi:
            "Hero, w tę drogę wyruszyć możesz i później, a teraz
       lepiej spocznijmy przy sobie, aby zatonąć w miłości.
315       Nigdy mi żądza do żadnej z bogiń czy z kobiet śmiertelnych
       nie zalewała tak serca, aby ujarzmić je w piersi -
       ani gdym kochał gorąco piękną małżonkę Iksjona,
       z której się rodzi Pejritoos, co bogom w radzie jest równy,
       ni córkę Akrizijosa, Danae, o nogach wysmukłych,
320       co Perseusza jest matką, najprzedniejszego wśród ludzi,
       ani dzieweczkę Fojniksa, który zasłynął daleko,
       z niej Radamantys zrodzony bogom podobny i Minos;
       tak nie kochałem Semeli ani tebańskiej Alkmeny,
       co Heraklesa mi dała o sercu nieustraszonym,
325       a Dionizosa Semele zrodziła na radość śmiertelnych;
       anim tak pragnął Demetry, władczyni o pięknych warkoczach;
       pięknej Latony, a nawet i ciebie tak nie kochałem -
       jak dziś cię kocham, gdy słodkie mnie pokonało pragnienie".
            Na to odrzekła tak Hera dostojna o sercu podstępnym:
330            "Straszny Kronido, jakimi słowami przemawiasz tu do mnie?
       Pragniesz spoczywać pospołu ze mną w gwałtownej miłości,
       tutaj, na Idy wierzchołku, dla wszystkich oczu dostępnym?
       Jakże to będzie, gdy któryś z bogów wieczyście żyjących
       razem nas ujrzy i chodząc między wszystkimi bogami,
335       powie im o nas? Do domu nigdy bym wrócić nie mogła,
       z łoża powstawszy. Ta sprawa byłaby godna pogardy.
       Ale gdy pragniesz miłości i sercu miła ci będzie -
       pójdź do komnaty! Hefajstos ci przecież ją wybudował,
       drogi twój syn, i drzwi do niej dał szczelnie dopasowane.
340       Pójdźmy tam spocząć pospołu, gdy pragniesz miłości i łoża".
            Na to jej tak odpowiedział Dzeus, co obłoki gromadzi:
            "Hero, nie lękaj się, aby ktoś z bogów czy ludzi śmiertelnych
       ujrzał cię tutaj. Bo chmurą ciebie dokoła otoczę
       złotą i nawet sam Helios dojrzeć nas przez nią nie zdoła,
345       Helios, którego blask świetny najostrzej wszystko przenika".
            Tak powiedział Kronida i ujął żonę w ramiona.
       Z ziemi zaś boskiej pod nimi wyrosły młodziutkie trawy,
       lotosy rosą skąpane, krokusy i hiacynty
       miękkie, puszyste, nad ziemią kwitnącym łożem wzniesione.
350       Legli oboje na owym łożu, okryci obłokiem
    złotym, prześlicznym, z którego padała rosa kroplami.
       Zasnął na szczycie Gargaru Dzeus, ojciec bogów, spokojnie,
       snem i miłością zmożony, trzymając żonę w ramionach.
       Wtedy Sen słodki pośpieszył wnet pod okręty Achajów
355       z wieścią do Boga, co ziemię ogarnia i wstrząsa lądami.
       Blisko stanąwszy, te słowa do niego wyrzekł skrzydlate:
            "Teraz, życzliwy Danajom, pomagaj im, Posejdonie,
       sławę im daj, choć przez chwilę, dopóki jeszcze spoczywa
       Dzeus, otulony przeze mnie łagodnym, miękkim uśpieniem,
360       podczas gdy Hera skłoniła go do miłości i łoża".
            Tak rzekł i znowu uleciał ku sławnym ludzi plemionom,
       w bogu wzmagając ochotę, by iść na pomoc Danajom.
       Bóg więc, natychmiast skoczywszy w pierwsze szeregi, zawołał:
            "Hektorowi Priamidzie, Argiwi, jeszcze oddamy
365       nowe zwycięstwo, by zdobył okręty i sławę znów zyskał?
       Sam on w to wierzy i pyszni się tym, bo dzielny Achilles
       przy wydrążonych okrętach, gniew ważąc w sercu, pozostał.
       Lecz go brakować nie będzie nam, jeśli my, pozostali,
       męstwo wzmagając, będziemy nieść sobie pomoc wzajemną.
370       A więc słuchajcie, co mówię, wszyscy niech będą posłuszni:
       tarcze, te, które najlepsze w obozie i co największe,
       weźmy i głowy hełmami okryjmy połyskliwymi
       szczelnie, a włócznie do rzutów zdolne najdalszych pochwyćmy
       w dłonie i śpieszmy! Ja stanę na czele. Nie sądzę, by Hektor,
375       dzielny Priamida, nam sprostał, choć o to stara się bardzo.
       Jeśli więc bitny wojownik ma na ramieniu zbyt małą
       tarczę, niech da ją słabszemu, a sam uzbroi się większą".
            Tak powiedział. Słuchając wezwania, posłuszni mu byli.
       Sami wodzowie, choć ranni, zaraz sprawiają szeregi -
380       mężny Tydejda, Odysej i Agamemnon Atryda,
       krocząc wśród wszystkich zebranych, wojenną broń zamieniają:
       biorą szlachetną - szlachetni, słabszą zaś - słabszym oddają.
       Potem gdy ciała dokoła okryli spiżem błyszczącym,
       śpiesznie ruszają. Na czele Posejdon, co wstrząsa lądami;
385       w dłoni potężny miecz ściskał, o długim ostrzu, straszliwy,
       do błyskawicy podobny. Lepiej się doń nie przybliżać
       w walki zamęcie, bóg trwogą zwycięża serca śmiertelnych.
            Także i Hektor przesławny szykował Trojan do bitwy.
       Wtedy to spór najstraszliwszy, wojenny, obydwaj podjęli -
390       błękitnogrzywy Posejdon bóg oraz Hektor przesławny.
       Jeden obrońcą jest Trojan, drugi pomaga Argiwom.
       Morze wzburzyło się, hucząc w krąg przy namiotach Argiwów
       i ich okrętach, gdy z krzykiem wielkim pospołu się zwarli.
       Ani tak morskie bałwany nie grzmią tłukące o brzegi,
395       z głębi do góry ciskane tchem Boreasza burzliwym,
       ani tak huczą donośnie pożerające płomienie
       w górskich parowach, gdy lasy nagłym pustoszą pożarem,
       ani tak wicher wśród dębów wysokolistnych nie szumi,
       rozłomotany wiatr, wyjąc szaleństwa mocą najgłośniej -
400       jak krzyk Achajów i Trojan straszliwie narastający,
    wtedy, gdy wzajem na siebie natarli jedni i drudzy.
            Pierwszy skierował w Ajasa grot włóczni Hektor przesławny,
       idąc do niego zwrócony i cios zadając, nie chybił,
       tam gdzie rzemienie się schodzą na piersi - jeden od tarczy,
405       drugi od miecza srebrnymi nabijanego ćwiekami -
       te ocaliły mu skórę miękką. Rozgniewał się Hektor,
       widząc, że oręż mu ostry na próżno wymknął się z dłoni,
       skoczył więc w tłum towarzyszy i przez to śmierci uniknął.
       W niego, gdy cofał się, Ajas, potężny syn Telamona,
410       cisnął głaz. Wiele kamieni, co podpierały okręty
       lotne, leżało na ziemi, u stóp. Głaz taki chwyciwszy,
       trafił go w piersi, powyżej otoku tarczy, przy szyi.
       Kamień z rozmachem puszczony, wirując, mknął przez szeregi.
       I tak jak pada pień dębu, który cios Dzeusa powali
415       wraz z korzeniami; woń siarki w krąg ulatuje dławiąca
       z pnia strzaskanego, a pierzcha odwaga w tym, co spoglądał
       z bliska, bo ciężkie i przykre Dzeusa wielkiego są gromy -
       tak i potęga Hektora wnet w proch runęła na ziemię.
       Z rąk wysunęła się włócznia, upadła tarcza ogromna
420       i hełm, a lśniąca od spiżu kunsztowna zbroja brzęknęła.
       Z wrzaskiem podbiegli do niego zewsząd synowie Achajów,
       sądząc, że porwą go teraz, miotając gęsto włóczniami.
       Ale z nich żaden nie zdołał jednak pasterza narodów
       trafić ni rany mu zadać, bo otoczyli go kołem
425       najwaleczniejsi: Polydam, Eneasz i boski Agenor,
       Lyków dowódca, Sarpedon, a także Glaukos bez skazy.
       Nikt z pozostałych nie spuszczał z oka Hektora, lecz tarczę
       trzymał ponad nim chroniącą każdy, aż go towarzysze
       z bitwy własnymi rękami unieśli, podchodząc do koni
430       rączych, co w miejscu odległym od walki zaciętej i bitwy
       stały z woźnicą i z wozem wojennym kunsztownej roboty;
       wnet ranionego, co jęczał głucho, do miasta uniosły.
            A gdy stanęli nad brzegiem rzeki obficie płynącej,
       Ksantu krętego, któremu dał życie Dzeus nieśmiertelny,
435       zdjęli Hektora z rydwanu, złożyli na ziemię i wodą
       nieprzytomnego cucili. Odetchnął i rozwarł źrenice.
       Wsparł się na obu kolanach i z ust wyrzygał krew ciemną,
       potem znów opadł na ziemię, na wznak, i zaraz mu oczy
       cieniem noc czarna okryła. Zmógł straszny cios jego duszę.
440            Kiedy spostrzegli Argiwi, że Hektor cofnął się z pola,
       mocniej na Trojan natarli, jedynie pomnąc o bitwie.
       Syn Ojleusa wnet, Ajas prędki i pierwszy z walecznych,
       ostrzem swej włóczni Satniosa pchnął, poskoczywszy w tę stronę,
       syna Enopa. Najada urocza go urodziła
445       Enopsowi bez skazy, co pasał nad Satniem swe trzody.
       Tego więc syn Ojleusa włócznią wsławiony, podbiegłszy,
       trafił w podbrzusze. Ów runął, a wkoło niego zawrzała
       Trojan i mężnych Danajów wspólna, zacięta rozprawa.
       Nadbiegł więc wnet Polydamas mściciel, co włócznią potrząsał,
450       syn Pantoosa. I w ramię pchnął prawe Protoenora,
    syna Arejlykowego. Włócznia gwałtowna przez ramię
       przeszła wskroś. Runął w kurzawę ten, szarpiąc ziemię rękoma.
       Zaś Polydamas straszliwie jął chełpić się, krzycząc donośnie:
            "Mniemam, że nie bezskutecznie z okrutnych rąk Pantoidy
455       o wielkiej duszy wyleciał przed chwilą oręż gwałtowny,
       ale że w skórze któregoś z Argiwów utkwił, i mniemam,
       że ten, wspierając się na nim, zstąpi do domu Hadesa".
            Tak powiedział. Zasmucił tą chełpliwością Argiwów,
       a już najbardziej nią serce podniecił mężnego Ajasa
460       Telamonidy, bo blisko padł Protoenor, tuż przy nim.
       Za Polydamem więc żywo wypuścił włócznię błyszczącą,
       gdy ów się cofał. Ten wprawdzie ponurej śmierci uniknął,
       w bok uskoczywszy, lecz za to jej łupem stał się Archeloch,
       syn Antenora, bo zgubę mu przeznaczyli bogowie.
465       Trafił go tam, gdzie jest między głową i karkiem złączenie,
       w kręg delikatny, i oba ścięgna przy kręgu roztrzaskał,
       i przez to prędzej o wiele ten - głową, ustami i nosem -
       zetknął się z ziemią, niż na niej kolana wsparł i golenie.
       Wówczas zakrzyknął tak Ajas na Polydamasa bez skazy:
470            "Pomyśl i prawdę mi całą, Polydamasie, wypowiedz:
       czy za śmierć Protoenora nie był ten człowiek dość godny
       śmiercią zapłacić? Nikczemny nie jest ni z rodu nikczemnych.
       Pewno to brat Antenora, jeźdźca świetnego, a może
       jego syn, bowiem do krewnych najbliższych bardzo podobny".
475            Tak rzekł, bo dobrze go poznał, a Trojan smutek ogarnął.
       Wtedy Akamas Promacha, Beotę, włócznią ugodził,
       w brata ruszając obronie, którego ten wlókł za nogi.
       Potem Akamas, straszliwie chełpiąc się, wołał donośnie:
            "Dobrzy łucznicy, Argiwi groźbami nienasyceni!
480       Ból i strapienie udziałem naszym nie będą jedynie,
       ale w przyszłości wy także padniecie pozabijani.
       Spójrzcie, jak tam wasz Promachos spokojnie śpi, zwyciężony
       ciosem mej włóczni, ażeby krew mego brata wylana
       długo nie była bez pomsty, bo przecież każdy chce człowiek
485       w domu zostawić krewnego, mściciela krzywd wyrządzonych".
            Tak powiedział. Zasmucił tą chełpliwością Argiwów,
       Peneleosa zaś serce mężnego wzburzył najbardziej.
       Na Akamasa w lot ruszył, lecz ten natarciu nie sprostał
       Peneleosa dowódcy. Ugodził więc Ilioneja,
490       syna Forbasa o stadach licznych, którego najbardziej
       Hermes ukochał wśród Trojan i bogactwami obdarzył.
       Forbas więc syna jednego od matki miał, Ilioneja.
       Wódz Peneleos go trafił pod brew, w głąb samej źrenicy.
       Gałkę mu oczną przeorał, a włócznia wskroś przez źrenicę
495       przeszła, wychodząc przez czaszkę. Ten siadł i ręce rozpostarł
       obie, a wódz Peneleos, swój ostry miecz wyciągnąwszy,
       w środek go karku uderzył i jednym ciosem na ziemię
       strącił mu głowę wraz z hełmem. Gwałtowna włócznia została
       w martwej źrenicy. Więc podniósł tę głowę, niby makówkę,
500       wskazał Trojanom i takie słowa chełpliwie powiedział:
    "Chciejcie oświadczyć, Trojanie, rodzicom Ilioneja,
       ojcu drogiemu i matce, by lament w domu zawiedli!
       Przecież małżonka Promacha, syna Alegenora,
       nie uraduje się także męża powrotem, gdy kiedyś
505       z Troi pospołu w okrętach powrócą synowie Achajów".
            Tak powiedział, a wszystkim z lęku zadrżały kolana.
       Każdy rozglądał się, jak by uciec i zguby uniknąć.
            Teraz powiedzcie mi, Muzy, mieszkanki boskiego Olimpu,
       który to pierwszy z Achajów zbroczoną krwią zdobył zbroję,
510       kiedy zwycięstwo przeważył Bóg sławny, co wstrząsa lądami.
            Pierwszy więc syn Telamona, Ajas, pokonał Hyrtiosa,
       Myzów dowódcę, Gyrtiadę, męża o duszy upartej;
       zbroję też zwlókł z Mermerosa oraz Falkesa Antiloch;
       w bitwie powalił Meryjon Morysa i Hippotijona;
515       Teukros Perifetesa zwyciężył i Proteona;
       pasterz narodów, Atryda, pokonał Hyperenora,
       niżej go brzucha trafiając - spiż we wnętrznościach głęboko
       utkwił, a dusza przez ranę włócznią szeroko otwartą
       uszła pośpiesznie i ciemność oczy mu cieniem okryła.
520       Liczbę największą zmógł Trojan syn Ojleusa, gwałtowny
       Ajas, nikt bowiem mu w pędzie nie mógł dorównać, gdy ścigał
       mężów, co drżeli od lęku. Dzeus ich przestrachem napełnił.

Pieśń XV. Powtórne odparcie ataku od okrętów.

    Kiedy w popłochu Trojanie przebyli rów i ostrokół,
       pędząc i ginąc gromadnie z rąk ścigających Achajów,
       i zatrzymali się wreszcie w pobliżu swoich rydwanów
       bladzi, drżąc z trwogi, w tej chwili na szczycie Idy wysokiej
5       od złototronej bogini podniósł się Dzeus gromowładny
       i bacznie spojrzał na ziemię: na Trojan i na Achajów,
       jednych - biegnących w popłochu, drugich - goniących zażarcie.
       W ciżbie Argiwów biegł także najczcigodniejszy Posejdon.
       Dzeus i Hektora zobaczył. Ten leżał w polu. Dokoła
10       jego drużyna siedziała. Hektor z trudnością oddychał,
       krwią plując. Nie był ostatni - ten co go ranił - z Achajów.
       Dzeus, ojciec bogów, to widząc, litością wielką zapłonął.
       Strasznym spojrzeniem na Herę popatrzył i tak powiedział:
            "Oto są twoje podstępy, przebiegła, niosąca zło Hero!
15       Przez nie to Hektor zszedł z pola i wojsko się zatrwożyło.
       Nie wiem, czy pierwsza owocu tych knowań nie będziesz musiała
       spożyć, gdy wreszcie w swym gniewie będę cię musiał wychłostać.
       Czy nie pamiętasz już tego, jakeś zawisła na niebie,
       kiedym ci nogi kowadłem - jedną i drugą - obciążył,
20       ręce obwiązał łańcuchem złotym, a ty wśród eteru
       i chmur wisiałaś? Pomimo wzburzenia bogowie Olimpu
       pomóc nie mogli ci - wszyscy. Gdym tylko kogo doścignął,
       zaraz go z niebios wysokich ciskałem na ziemię, gdzie spadał
       prawie bez życia. Lecz żal mój nie mógł pomieścić się w sercu
25       wskutek utrapień i nieszczęść, które przez ciebie Herakles
       boski wycierpiał. To przecież ty Boreasza skłoniłaś,
       żeby go pędził, ścigając burzami w morza pustyni,
       zanim do Kos go zaniosłaś, słynnego z mnogości ludzi.
       Stamtąd go z rąk twych wyrwałem i ocaliwszy, zawiodłem
30       utrudzonego do Argos, co z koni słynie szlachetnych.
       To przypominam, byś wreszcie podstępnej gry zaprzestała.
       Na nic się tobie nie przyda ani to łoże, ni miłość,
       którą, daleko od bogów odszedłszy, chcesz mnie zabawić".
            Tak powiedział. Zadrżała Hera o oczach ogromnych,
35       i w odpowiedzi Dzeusowi te słowa rzekła skrzydlate:
            "Bądźcie mi teraz świadkami, Ziemio i Niebo bezmierne,
       wodo Styksowa podziemna! Największą klnę się przysięgą
       i najstraszliwszą, co nawet błogosławionych zniewala,
       także na głowę twą świętą klnę się i łoże małżeńskie,
40       którym przenigdy się jeszcze nie zaklinałam kłamliwie -
       że to nie z mojej namowy Posejdon, co wstrząsa lądami,
       tamtym pomaga, a szkodzi Trojanom i Hektorowi.
       Pewno do tego skłoniło i pchnęło go własne serce:
       widząc niedolę Achajów, nad nimi się ulitował.
45       Ja bym mu dała jedyną radę, by chodził tą drogą,
       którą mu ty, Czarnochmury, według swej woli iść każesz".
            Tak powiedziała. Uśmiechnął się Ojciec bogów i ludzi.
       Odpowiadając jej na to, wyrzekł te słowa skrzydlate:
            "Jeśli w przyszłości, dostojna Hero o oczach ogromnych,
50       zgodnie myśl moją podejmiesz na radzie wśród nieśmiertelnych,
    to i Posejdon na pewno, choć pragnąłby czego innego,
       zmieni zamysły stosownie do mojej woli i twojej.
       Teraz - jeżeli mówiłaś słowa prawdziwe i szczere -
       pośpiesz do bogów i rozkaż, aby przybyli tu do mnie
55       Iris i boski Apollon ze swoim łukiem wspaniałym.
       Ta do obozu pobiegnie okrytych spiżem Achajów,
       rozkaz zanosząc ode mnie Posejdonowi, by zaraz
       przestał wojować na ziemi i do swych dziedzin powrócił.
       Fojbos Apollon odejdzie, aby podźwignąć Hektora,
60       męstwem wojennym go natchnie i ból nieznośny uśmierzy
       teraz szarpiący mu duszę. A hardy naród Achajów
       swoją potęgą odepchnie i zmusi trwogą przejętych,
       aby pod wielowiosłowe okręty znów uciekali
       syna Peleusa, Achilla. Ten przyjaciela - Patrokla
65       wyśle do walki, którego przeszyje Hektor przesławny -
       w oczach Ilionu - swą włócznią, kiedy już wielu polegnie
       mężnych, a pośród nich także i syn mój, boski Sarpedon.
       Mszcząc się za druha, zabije boski Achilles Hektora.
       Wtedy już wzmogę na sile natarcie wojsk spod okrętów
70       i będę wzmagał bez przerwy, dopóki dzielni Achaje
       miasta Ilionu nie wezmą, zgodnie z pragnieniem Ateny.
       Przedtem ni sam nie złagodzę gniewu, ni komuś pozwolę
       z bóstw nieśmiertelnych, by pomoc niósł wbrew mej woli Danajom,
       zanim nie spełnią się wszystkie błagalne modły Pelidy,
75       które wypełnić przyrzekłem, klnąc się w ten dzień na mą głowę,
       kiedy bogini Tetyda objęła moje kolana,
       bym się o cześć Achillesa ujął, zdobywcy miast licznych".
            Tak powiedział. I Hera, bogini o białych ramionach,
       z wysokiej Idy wzleciała na Olimp błogosławiony.
80       Tak ulatuje człowieka myśl, który wiele przemierzył
       lądów i potem, mijając swe drogi, w duszy powtarza:
       "w tej stronie byłem i w tamtej", i wszystko w pamięci się budzi -
       z myśli podobną szybkością wzleciała czcigodna Hera.
       Wnet do Olimpu dotarła i weszła w krąg nieśmiertelnych
85       bogów, co w Dzeusa pałacu się zgromadzili. Witając
       tę, co przybyła, z miejsc wstali i wznieśli ku niej kielichy.
       Wszystkich minęła bogini, biorąc od pięknej Temidy
       czarę złocistą, ponieważ ta pierwsza na jej spotkanie
       wyszła i mówić zaczęła do niej te słowa skrzydlate:
90            "Z czymże przychodzisz tu, Hero, tak poruszona i drżąca?
       Musiał cię chyba przestraszyć Dzeus, twój małżonek, Kronida".
            Odpowiedziała jej na to Hera o białych ramionach:
            "Ty mnie, bogini Temido, lepiej o wszystko nie pytaj -
       sama wiesz, jaka jest jego dusza gwałtowna i dumna.
95       Zasiądź w pałacu do uczty z innymi bogami pospołu,
       wszystko i razem z wszystkimi nieśmiertelnymi usłyszysz,
       jakie nam Dzeus zapowiada rzeczy złowrogie. Zapewne
       ani śmiertelni serc swoich tą wieścią nie rozweselą,
       ani bogowie, choć teraz z nich każdy wesoło się bawi".
100            Tak powiedziała czcigodna Hera i wspólnie zasiadła
    w Dzeusa pałacu z bogami gniewnymi także. Jej wargi
       uśmiech rozchylał, lecz między czarnymi brwiami na czole
       chmura leżała. Do wszystkich, wciąż gniewem wzburzona, wyrzekła:
            "Głupcy, przeciwko Dzeusowi niebacznym gniewem płonący!
105       Ciągle pragniemy niezmierną potęgę jego ukrócić
       słowem lub siłą. Tymczasem on - z dala - ani pomyśli,
       ani zatroszczy się o nas. Wie dobrze, że z nieśmiertelnych
       bogów na pewno jest pierwszy i siły, i władzy potęgą.
       Cokolwiek złego nam ześle, z nas każdy ścierpieć to musi.
110       Dzisiaj boskiego Aresa cios srogi Dzeusa dosięgnął.
       Syn jego został zabity, najbardziej z wszystkich kochany,
       ten, co go Ares waleczny za swego już uznał - Askalaf".
            Tak powiedziała. I Ares twardą się pięścią uderzył
       w uda mocarne, i żalem niepowstrzymanym wybuchnął:
115            "Teraz mi chyba nie wezmą za złe mieszkańcy Olimpu,
       że pod okręty Achajów mścić się za syna wyruszę,
       choćby zły los mi przeznaczył, że tam, piorunem rażony
       Dzeusa, z innymi trupami mam leżeć we krwi i w kurzawie".
            To powiedziawszy, rozkazał, aby mu Przestrach i Popłoch
120       natychmiast zaprzęg złocisty przywiodły. Tymczasem się zbroił.
       Wtedy na pewno by jeszcze straszliwy gniew i nienawiść
       bogom wieczystym groziły ze strony mściwego Kronidy,
       gdyby Atena, przejęta o wszystkich bogów obawą,
       tron opuściwszy swój złoty, ode drzwi nie pośpieszyła,
125       hełm zdjęła z głowy Aresa i tarczę z jego ramienia,
       a w końcu włócznię spiżową wydarłszy z dłoni potężnej
       boga groźnego, Aresa, tak głośno go łajać zaczęła:
            "Czekaj, szaleńcze! Czy ciebie opuścił rozsądek? czyż nie masz
       uszu, by słuchać? czy rozum i cały wstyd zatraciłeś?
130       czy nie słyszałeś, co Hera, bogini o białych ramionach,
       teraz mówiła, przychodząc do nas na Olimp od Dzeusa?
       czyżbyś ty chciał się narazić sam na nieszczęścia rozliczne,
       wbrew swoim chęciom ze wstydem znowu na Olimp powrócić
       i na nas wszystkich nieszczęścia sprowadzić nieprzeliczone?
135       Przecież on Trojan walecznych i wielkodusznych Achajów
       rzuciłby zaraz i przyszedł na Olimp błogosławiony,
       żeby nas wszystkich ukarać: i sprawiedliwych, i winnych.
       Ty mnie posłuchaj i odłóż swój gniew i zemstę za syna -
       w bitwach niejeden już zginął, może od niego dzielniejszy,
140       i jeszcze wielu polegnie. Daremny przecież wysiłek,
       aby od zguby ocalić ród wszystkich ludzi śmiertelnych".
            To rzekłszy, skłoniła Aresa, by zajął swe miejsce na tronie.
       Hera tymczasem wezwała do siebie Fojbosa Apolla
       razem z Irydą, co wieści nosiła do nieśmiertelnych.
145       Do nich obojga zwrócona te słowa rzekła skrzydlate:
            "Dzeus rozkazuje wam zaraz na Idę pośpieszyć wysoką,
       a gdy już tam przybędziecie, przed boga staniecie obliczem,
       żeby wykonać bezzwłocznie, co wam poleci i każe".
            To powiedziała. I znowu zajęła Hera czcigodna
150       miejsce na tronie w komnacie. A tamci lotem skrzydlatym
    Idy wysokiej dosięgli, matki potoków i zwierząt.
       Tam szczyt Gargaru znaleźli, a na nim syna Kronosa,
       Dzeusa o głosie potężnym. Chmura wieńczyła mu głowę.
       Prędko oboje stanęli przed Dzeusem, co chmury gromadzi.
155       Spojrzał Dzeus na nich łaskawie, nie czując w sercu swym gniewu,
       wszakże natychmiast spełnili zlecenie kochanej małżonki.
       Wpierw do Irydy się zwrócił i wyrzekł te słowa skrzydlate:
            "Iris, od wiatru ściglejsza! Wnet wyrusz do Posejdona,
       wszystko mu powtórz najwierniej, nie myląc nic w swym orędziu.
160       Niechże on bitwę natychmiast przerwie i zaraz powróci
       do nieśmiertelnych gromady lub w boskie zanurzy się morze.
       Jeśliby nie chciał rozkazu mego posłuchać, niech przedtem
       w swoim umyśle i sercu ten upór dobrze rozważy:
       czy, choć tak mocny, w spotkaniu wręcz ze mną czy się ostoi.
165       Sądzę, że jego przewyższam i swojej władzy potęgą,
       i urodzeniem, bom starszy, a on się jeden nie boi
       jakby równego - mnie, Dzeusa, przed którym wszystkie drżą bogi".
            Tak rzekł i w lot posłuchała go Iris od wiatru ściglejsza,
       z Idy wysokiej spłynęła w stronę świętego Ilionu.
170       Jako śnieg spada z wysoka, z chmur pokłębionych lub grady
       zimne niesione gwałtownym tchem Boreasza w przestrzeni -
       z taką szybkością pomknęła Iryda od wiatru ściglejsza.
       Prędko stanęła przed Bogiem, co wstrząsa lądami, i rzekła:
            "Błękitnogrzywy i ziemię posiadający! Do ciebie
175       idę z poselstwem od Dzeusa boga, co dzierży egidę.
       Ten rozkazuje, byś bitwę natychmiast przerwał i wrócił
       do nieśmiertelnych gromady lub w boskie zanurzył się morze.
       Jeślibyś jego rozkazu nie chciał posłuchać, Dzeus grozi,
       że sam, nie tracąc ni chwili, tu przyjdzie, by stanąć do walki
180       z tobą, i sądzi, że wtedy ukorzysz się, zanim uderzy
       dłonią potężną. Wie przecie, że ciebie przewyższa potęgą
       i urodzeniem. Jest starszy. A ty się jeden nie boisz
       niby równego - Kronidy, przed którym wszystkie drżą bogi".
            Odrzekł jej na to, a z gniewem, Ten - który - wstrząsa - lądami:
185            "Biada! Choć jest tak potężny, zbyt hardo sobie poczyna,
       jeśli godnością równego zamierza siłą ujarzmić!
       Trzech bowiem było nas braci, synów Kronosa i Rei:
       Dzeus, ja i trzeci bóg, Hades, posępnych władca podziemi.
       Wszystko, co jest - podzielono dla trzech. Wziął każdy część swoją.
190       Mnie we władanie wieczyste świat mórz głębokich oddały
       losy. Podziemne królestwo wziął Hades, mroczne i mgliste.
       Dzeus nieba jasną przestrzenią zawładnął w eterze i w chmurach.
       Ziemia do wszystkich należy i Olimp błogosławiony!
       Nie będę życia naginał do Dzeusa woli, choć silny!
195       Niechże panuje spokojnie nad trzecią częścią wszechświata!
       Niechże mnie siłą rąk swoich - jak poddanego - nie straszy!
       Bardziej mu córkom i synom przystoi groźne rozkazy
       dawać i żądać, by wszystko spełniali jak zwykle potomni.
       Niech go pokornie słuchają ojcowskiej woli ulegli".
200            Odpowiedziała mu na to Iryda od wiatru ściglejsza:
     "Błękitnogrzywy i ziemię posiadający! Czy wiernie
       wszystkie te słowa zuchwałe zlecasz powtórzyć Dzeusowi?
       Może je trochę złagodzisz? Serca szlachetnych są miękkie.
       Dobrze wiesz o tym, że władzy starszeństwa pilnują Erynie".
205            Na to jej tak odpowiedział Posejdon, co wstrząsa lądami:
            "Iris, bogini, to wszystko, co mówisz, jest mądre i prawe -
       dobrze jest, kiedy zwiastunka rozumną radą usłuży.
       Ale żal gorzki przepełnia i serce moje, i duszę,
       że mnie, co jestem godnością i działem swej władzy jednaki,
210       Dzeus chce ujarzmić i łaje słowami obelżywymi,
       ale tym razem, pomimo mojego żalu, ustąpię.
       Tylko ci powiem coś jeszcze - te słowa w sercu zachowaj:
       jeśli Dzeus - wbrew mojej woli, na przekór boskiej Atenie,
       pomimo Hery, Hermesa i Hefajstosa życzenia -
215       będzie oszczędzał Ilijon święte i nie da go zburzyć,
       jeśli zwycięstwa świetnego odmówi dzielnym Argiwom,
       niech wie, że wrogość wieczysta pomiędzy nami wybuchnie".
            Tak powiedział Posejdon, bóg wstrząsający lądami,
       i porzuciwszy Achajów, w szumiącą toń się zanurzył.
220       Wtedy tak rzekł do Apolla Dzeus, co obłoki gromadzi:
            "Drogi Fojbosie, idź teraz do spiżozbrojnego Hektora,
       gdyż wstrząsający lądami Bóg do boskiego już morza -
       widzę - zanurzył się, gniewu groźnego mego przezornie
       przez to uchodząc. O walce naszej wiedzieliby inni,
225       nawet podziemni bogowie Kronosa otaczający!
       Jednak o wiele korzystniej jest i dla niego, i dla mnie,
       że choć na razie zapłonął gniewem, lecz w końcu się poddał
       mojej prawicy. Bez potu nie byłoby to się skończyło.
       Teraz chwyć w ręce egidę w krąg ozdobioną chwastami
230       i bohaterów achajskich przeraź, wstrząsając swą tarczą,
       a przesławnego Hektora chroń, ty, co trafiasz niechybnie
       z dala, i siłę potężną w nim wzbudź, dopóki Achaje
       do swych okrętów i nurtów Hellespontowych nie dotrą.
       Potem ja sam całą sprawę czynem i słowem obmyślę,
235       żeby i dzielni Achaje mogli od trudów odetchnąć".
            Tak powiedział i nie był mu nieposłuszny Apollon.
       Z Idy wierzchołka wyruszył, przybrawszy postać sokoła
       ścigającego gołębie, co lot ma z ptaków najszybszy.
       Prędko odnalazł boskiego Hektora, syna Pryjama.
240       Hektor już siedział, nie leżał bezwładnie, ducha odzyskał
       i towarzyszy poznawał stojących wkoło; ustała
       duszność i poty. Tak wzmocnił go Dzeus, który włada egidą.
       Zbliżył się Bóg - trafiający - z - dala i tak mu powiedział:
            "Synu Pryjama, Hektorze! Czemu daleko od innych
245       siedzisz bezsilny? Czy ciebie jakie strapienie dosięgło?".
            Niemal bez tchu odrzekł Hektor o hełmie wiejącym kitami:
            "Z bogów najlepszy, kim jesteś, co tak przyjaźnie mnie pytasz?
       Więc nie wiesz, że mnie przy burtach lotnych okrętów Achajów,
       kiedym zabijał mu druhów, Ajas o głosie donośnym
250       głazem ugodził w pierś, przez to wstrzymując atak szalony.
    Już pomyślałem, że dzisiaj w domostwo zejdę Hadesa
       razem z cieniami poległych, bom niemal duszę utracił".
            Na to mu władca Apollon, co trafia z daleka, powiedział:
            "Teraz nie lękaj się o nic. Obrońcę Kronida ci zsyła
255       z Idy, takiego co będzie przy tobie stał i pomagał.
       Oto on - Fojbos Apollon złotoorężny, co przedtem
       także cię bronił, samego ciebie i gród twój wyniosły.
       Ruszaj więc teraz i konne szeregi do walki zagrzewaj,
       by skierowali ku gładkim okrętom swe bystre rumaki.
260       Ja zaś poprzedzać was będę i koniom pędzącym w lot drogę
       całą wyrównam, i wkrótce herosów achajskich przerażę".
            Tak powiedział i męstwem napełnił pasterza narodów.
       Niby koń w stajni przy żłobie, gdy paszą obfitą rozgrzany,
       zerwie swe pęta i z grzmiącym tętentem mknie przez równinę
265       dumnie do miejsca, gdzie pławi się zwykle w strumieniu płynącym
       falą uroczą; wysoko podnosi głowę, a grzywą
       bujną powiewa w krąg szyi; pyszniąc się swoją urodą,
       lekko unosi kolana, na smugi mknąc koniom znajome -
       z takim pośpiechem i Hektor unosił kolana i stopy,
270       aby zachęcić szeregi konne, gdy bóg tak rozkazał.
       Tak jak rogacza jelenia lub dziką kozę ścigają
       psy zaprawione do łowów oraz wieśniacy myśliwi,
       ale zwierzynę osłania głaz niedostępny lub gęstwa
       leśna, bo los nie pozwolił im jeszcze zdobyczy doścignąć,
275       kiedy krzykami zwabiony nagle na drodze się zjawi
       lew pięknogrzywy i wszystkich nacierających rozproszy -
       tak i Danaje w gromadzie ścigali wrogów bez przerwy,
       bodąc mieczami i ciosem włóczni o grotach dwusiecznych.
       Lecz gdy ujrzeli Hektora, jak sprawia mężów szeregi,
280       zlękli się. Serca w nich wszystkich aż do stóp nisko upadły.
            Do zgromadzonych tak wtedy przemówił syn Andrajmona,
       Toas, z Etolów najlepszy, wsławiony rzutem swej włóczni,
       dzielny w spotkaniu wręcz, w radzie także niewielu z Achajów
       zdoła zwyciężyć go, kiedy walczy z młodzieżą słowami.
285       Właśnie ten, znany z rozsądku, głos zabrał i tak powiedział:
            "Biada! Niezwykłe zjawisko oglądam swymi oczami!
       Zdołał więc znowu przed Kerą śmierci w ucieczce się schronić
       Hektor? A każdy z nas w duszy pokrzepiać się mógł nadzieją,
       sądząc, że zginął już z ręki Ajasa Telamonidy.
290       Ale zapewne opiekę jakiegoś boga uzyskał
       Hektor, co wielu Danajom wśród walk rozwiązał kolana.
       Teraz to samo się zdarzy - bez Dzeusa, co huczy gromami,
       w pierwszych szeregach tak śmiało na pewno nie zdołałby walczyć.
       Nuże więc, temu, co mówię, niech wszyscy będą posłuszni:
295       główny trzon wojska natychmiast niech wraca do naszych okrętów,
       sami zaś my, należący zaszczytnie do najwaleczniejszych,
       stójmy na miejscu, a może ich pierwsze natarcie wstrzymamy,
       włócznie unosząc! Tak sądzę, że mimo swego zapału
       strwoży się w sercu, by skoczyć w tłum uzbrojonych Danajów".
300            Tak rzekł. Uważnie słuchali i byli rozkazom posłuszni.
    Więc dookoła Ajasa i władcy Idomeneja,
       Teukra, Meriona, Megesa, co był Aresowi podobny,
       szyki do bitwy sprawiali, wzywając najwaleczniejszych,
       aby przeciwko Trojanom stanęli i Hektorowi.
305       Wojsko na tyłach za nimi już szło ku okrętom Achajów.
            Pierwsi natarli Trojanie, a na ich czele szedł Hektor,
       sadząc wielkimi krokami. Przed nim zaś Fojbos Apollon
       kroczył okryty na barkach mgłą chmurną. Wojenną egidę
       trzymał straszliwą, ozdobną dokoła gęstymi chwastami.
310       Złożył ją w darze Dzeusowi Hefajstos na postrach ludzi.
       Taką egidę miał w rękach i tłumom bitewnym przewodził.
            Trwali Argiwi upartą gromadą i wrzawa zabrzmiała
       ostra z obydwu stron. Strzały ze świstem wylatywały
       z cięciw i włóczni niemało ciskały gwałtowne ramiona.
315       Wiele z nich w ciele utkwiło zaprawnej w spotkaniach młodzieży,
       liczne w pół lotu nim białej skóry sięgnęły grotami,
       w ziemię grotami się wbiły ciał wojowników spragnione.
       Gdy nieruchomą egidę niósł w rękach Fojbos Apollon,
       póty padały pociski z dwóch stron. Ginęły narody.
320       Ale gdy przed spojrzeniami jeżdżących szybko Danajów
       groźnie egidą potrząsnął, wydając krzyk przeraźliwy,
       w duszach ustało ich męstwo i zapomnieli o walce.
       Tak jak na wołów gromadę lub trzodę owiec ogromną
       dwa drapieżniki napadną w ciemności nocy głębokiej,
325       na popłoszone, bo wiedzą, że nie ma przy nich pasterza -
       tak z przerażenia osłabli Achaje, ponieważ Apollon
       wzniecił w nich trwogę, a sławą Hektora i Trojan obdarzył.
            Wtedy zmagali się w bitwie mąż z mężem nieubłaganie.
       Hektor w spotkaniu Stichiosa i Arkesilasa powalił:
330       pierwszy dowódcą był dzielnym spiżopancernych Beotów,
       drugi to był Menesteusa wielkodusznego towarzysz
       wierny. Eneasz z Jasosa zdarł zbroję oraz z Medona,
       który nieprawym był synem boskiego Ojleja i bratem
       z męstwa znanego Ajasa. Medon w Fylace przebywał,
335       z dala od ziemi ojczystej, ponieważ zabił człowieka
       spokrewnionego z macochą Eriopidą, Ojleja
       żoną. A Jasos dowodził Ateńczykami; powszechnie
       synem Sfelosa go zwano, ten synem był Bukolosa.
       A Polydamas powalił w proch Mekisteusa, Echiosa
340       zabił Polites w natarciu, boski Agenor Kloniosa.
       Parys, gdy Dejoch się cofał z pierwszych szeregów, poza nim
       zadał mu w ramię cios włócznią, na wskroś je spiżem przeorał.
            Kiedy Trojanie zdzierali zbroje z poległych, Achaje
       do ostrokołów i fosy głębokiej w natarciu spychani
345       w stronę to jedną, to drugą za mury się chroniąc, pierzchali.
       Widząc to, Hektor potężnym głosem na Trojan zakrzyknął:
            "Ruszać mi w lot na okręty! Rynsztunki zostawić skrwawione!
       Jeśli od wrogich okrętów z daleka kogoś zobaczę,
       zadam mu śmierć sam natychmiast. Na pewno pohańbionego
350       bracia i siostry na stosie ogniem zaszczytnym nie spalą,
    ale go psy wygłodniałe pod nasze miasto przywleką".
            Tak powiedział i smagnął biczyskiem swoje rumaki,
       Trojan szeregi zwołując. Więc oni zgiełkliwą gromadą
       wszyscy zaprzęgi swe konne wnet skierowali do bitwy
355       z wrzawą okrutną. Przed nimi na czele szedł Fojbos Apollon;
       wał usypany nad rowem głębokim nogami potrącił,
       w środek rzucając do rowu, i tak im drogę wyrównał
       wielką, szeroką na tyle, na ile szybki lot włóczni
       sięgnie, gdy swojej zręczności próbując, mąż włócznię wypuści.
360       Naprzód więc szli falangami. Przed nimi kroczył Apollon,
       trzymał wyniosłą egidę i burzył mury Achajów
       bardzo łatwo. Tak kiedy chłopiec z piasku nad morzem
       ledwie kopiec usypie w dziecinnej igraszce, już zaraz
       burzy w zabawie, trącając budowlę rękami, nogami -
365       łatwo tak samo, Fojbosie, zburzyłeś pracę i trudy
       dzielnych Argiwów, w nich samych wzniecając popłoch straszliwy.
            Usiłowali Danaje zatrzymać się przy okrętach,
       wzajem wołali do siebie; unosząc do góry ramiona,
       każdy z ogromnym błaganiem do wszystkich bogów się modlił.
370       Jednak najbardziej z nich Nestor gereński, obrońca Achajów,
       modlił się, ręce podnosząc w niebiosa nabite gwiazdami:
            "Dzeusie, mój ojcze, jeżeli ci w Argos pszenicą bogatym
       woły spalałem w ofierze i tłuszczem kapiące barany,
       prosząc o powrót szczęśliwy, a ty przyrzekłeś skinieniem,
375       pomnij o nas i ratuj, Władco Olimpu, Achajów,
       nie pozwalając, by niosły nam ręce Trojan zagładę".
            Tak powiedział, błagając. Dzeus dobrej rady rozgłośnym
       grzmotem życzliwą odpowiedź z chmur rzucił starcowi Nelejdzie.
            Słysząc grom Dzeusa, co groźnie potrząsa egidą, Trojanie
380       nie zapomnieli o bitwie, lecz na Argiwów natarli
       mocniej. Tak fala olbrzymia na morza przestrzeni szerokiej
       piętrzy się ponad okrętu burtami i pokład zalewa
       wichru przemocą, gdyż wicher najbardziej wznosi bałwany -
       z wielkim okrzykiem tak właśnie Trojanie za mury się wdarli,
385       konie do środka wpędzając i walcząc przy sterach okrętów
       z bliska włóczniami o grotach podwójnych: ci na swych zaprzęgach,
       tamci wysoko nad nimi z pokładów czarnych okrętów
       wroga spychając drągami, które w okrętach leżały
       spiżem okute, do bitwy na morzu przygotowane.
390            Podczas gdy bój z Trojanami toczyli na murze Achaje
       jeszcze daleko od lotnych okrętów, Patroklos przebywał
       w Eurypyla, znanego z wielkiego męstwa, namiocie.
       Dobrym go słowem pocieszał i na dotkliwe mu rany
       leki przykładał kojące, łagodząc czarne boleści.
395       Ale gdy spostrzegł, że cały mur sforsowali Trojanie,
       a wśród Danajów jęk słychać i straszny popłoch się szerzy,
       zaczął wyrzekać, a potem w uda uderzył się z żalu
       obu rękami i bólem przejęty takie rzekł słowa:
            "Eurypylu, nie mogę pozostać dłużej przy tobie,
400       chociaż ci jestem potrzebny. Wielki tam podniósł się zamęt.
    Niech twój woźnica się zajmie tobą. Ja muszę wyruszyć
       do Achillesa, ażeby wzbudzić w nim zapał do walki.
       Któż wie - a może z pomocą bogów poruszę w nim serce
       swoją namową. Bo dobra jest towarzysza namowa".
405            Tak rzekł i zaraz uniosły go nogi. Tymczasem Achaje
       z męstwem znosili natarcie Trojan. A jednak nie mogli
       mimo przewagi liczebnej odepchnąć ich od okrętów.
       Również Trojanie nie mogli poprzez falangi Danajów
       przedrzeć się, by do namiotów wpaść wroga i do okrętów.
410       Tak jak sznur miarę tę samą ma, co i burta okrętu
       w ręku biegłego w rzemiośle cieśli, co poznał dokładnie
       mądrość swej sztuki, a przy tym wspierany jest przez Atenę -
       tak przeciwników trzymała ta sama miara wśród bitwy.
       Jedni zmagali się przy tych, a drudzy przy tamtych okrętach.
415            Hektor pośpieszył w tę stronę, gdzie walczył Ajas przesławny.
       Koło jednego okrętu podjęli trud, lecz nie zdołał
       Hektor odeprzeć Ajasa i ognia wnieść na okręty,
       ani Hektora pokonać Ajas, gdyż bóg go wspomagał.
       Ale tam Ajas wspaniały wbił włócznię w pierś Kaletora,
420       syna Klytiosa, gdy tamten dosięgał ogniem okrętów.
       Padł z chrzęstem zbroi Kaletor. Żagiew mu z ręki wypadła.
       Gdy przed oczami Hektora poległ mąż z nim spokrewniony,
       gdy zabitego zobaczył w kurzawie przed czarnym okrętem,
       głosem ogromnym zakrzyknął do Trojan i Lyków walecznych:
425            "Dzielni Trojanie, Lykowie i Dardanowie walczący
       twarzą w twarz z wrogiem! Zaklinam: nie przerywajcie tej bitwy,
       ale ocalcie Klytiosa potomka, ażeby Achaje
       zbroi mu z ramion nie zdarli, gdy padł na przedpolu okrętów".
            Tak powiedział i cisnął w Ajasa włócznię błyszczącą,
430       ale nie trafił, natomiast dosięgnął nią Lykofrona,
       syna Mastora z Kytery, woźnicę Ajasa, co przy nim
       teraz przebywał, bo zabił jednego z mieszkańców Kytery
       boskich. Dziś w głowę nad uchem dosięgło go ostrze spiżowe,
       gdy przy Ajasie stał blisko. Runął od steru okrętu
435       nisko w kurzawę na ziemię i ciało jego zmartwiało.
       Widząc to, zatrząsł się Ajas i tak do brata powiedział:
            "Drogi Teukrosie, wiernego nam towarzysza zabili,
       syna Mastora z Kytery. Kochaliśmy go i czcili
       niemal jak własnych rodziców, gdy z nami w pałacu przebywał.
440       Zabił go Hektor o duszy wyniosłej. Gdzie twoje są strzały,
       śmierci zwiastunki? Gdzie łuk twój, dar od Fojbosa Apolla?".
            Tak powiedział. Usłyszal go Teukros i przybiegł doń blisko,
       mając łuk w ręku napięty i kołczan pełen strzał ostrych.
       Szybko w tłum Trojan wypuścił pierzasty bełt lotnej strzały.
445       Trafił Klejtosa. Ten dzielny mąż to był syn Pejsenora
       i Pantoidy świetnego, Polydamasa, towarzysz.
       Lejce miał w rękach i konie zupełnie go zaprzątały -
       tam je kierował, gdzie były najbardziej tłumne falangi,
       aby Hektora wspomagać i Trojan. Jednakże samego
450       prędko dosięgło nieszczęście. Nikt go nie zdołał odwrócić,
     gdyż bezlitosna mu strzała od tyłu w karku utkwiła.
       Stoczył się z wozu. Spłoszone konie cofnęły się w biegu,
       z hukiem unosząc wóz pusty. Lecz spostrzegł to Polydamas
       szybko i skoczył w przód, biegnąc na wprost pędzących rumaków.
455       W Astynoosa je ręce dał, syna Protijaona,
       przy tym zlecając gorliwie, aby uważał na niego
       stale i z końmi był blisko. Sam stanął w pierwszych szeregach.
            Teukros tymczasem wziął strzałę na spiżozbrojnego Hektora
       inną i przerwałby walkę pod okrętami Achajów,
460       gdyby, trafiwszy, wyzwolić z najdzielniejszego mógł duszę.
       Ale nie zmylił uwagi Dzeusa, co wciąż nad Hektorem
       czuwał i sławę Teukrowi Telamonidzie odebrał.
       Mocno skręconą cięciwę w tym łuku nieskazitelnym
       zerwał mu, kiedy ją napiął. Śmignęła mu w inną stronę
465       strzała o grocie spiżowym, ciężkim. Łuk wymknął się z ręki.
       Wtedy przeraził się Teukros i tak do brata powiedział:
            "Biada! Wojenne zamiary nam całkowicie niweczy
       jakiś niebianin. To przecież on łuk mi z ręki wyszarpnął
       i uplecioną na nowo cięciwę zerwał, choć wczoraj
470       sam uwiązałem ją, aby dobrze miotała mi strzały".
            Na to mu Ajas olbrzymi, syn Telamona, powiedział:
            "Drogi mój, zostaw łuk teraz i odłóż strzały pierzaste,
       kiedy nam bóg je poniszczył, chcąc przynieść zgubę Danajom.
       Włócznię, co długi cień rzuca, pochwyć do ręki i tarczą
475       osłoń ramiona i ruszaj na Trojan, zapał do walki
       w innych wzniecając. Choć silni, niechże bez trudu nie wezmą
       naszych okrętów o pięknych burtach. Pamiętaj o bitwie!".
            Tak powiedział. Więc Teukros łuk swój w namiocie zostawił,
       oparł na barkach swą czterowarstwową tarczę potężną,
480       piękny hełm włożył na dumną głowę, a nad grzebieniami
       hełmu straszliwie się chwiały z grzyw końskich błyszczące kity.
       Wreszcie wziął włócznię ogromną i grotem okutą spiżowym.
       Szybko wyruszył i stanął zaraz przy boskim Ajasie.
            Hektor, gdy spostrzegł, że szkody nie robią strzały Teukrosa,
485       głosem donośnym zakrzyknął do wojska Lyków i Trojan:
            "Dzielni Trojanie, Lykowie i Dardanowie, walczący
       twarzą w twarz! Dziś, przyjaciele, mężami bądźcie i walczcie
       dzielnie przy gładkich okrętach. Wszakże widziałem na oczy
       własne, jak Dzeus najlepszego łucznika strzały niweczył.
490       Łatwo jest ludziom moc Dzeusa nieprzemożoną rozpoznać -
       tym, wyniesionym na szczyty, okrytym chwalebną sławą
       oraz zepchniętym w dół, których Dzeus nie ma zamiaru bronić,
       tak jak Argiwów dziś męstwo osłabił, a nas umocnił.
       Walczcie więc dzielnie w gromadzie obok okrętów! Gdy który
495       ranny śmiertelnie polegnie, gdy spotka go los przeznaczony -
       niechże umiera! To przecież nie hańba za swoją ojczyznę
       zginąć, a przy tym z pociechą, że dzieci i żona bezpieczne,
       dom i majętność nietknięte, bo zwyciężeni Achaje
       wkrótce odpłyną w okrętach do miłej ziemi ojczystej".
500            Tak powiedział i w duszy każdego zapał rozżarzył.
     Ajas potężny z kolei zawołał do swych towarzyszy:
            "Wstyd wam, Argiwi! W tej chwili albo musimy tu zginąć,
       albo ocalić się, wrogów odparłszy od naszych okrętów.
       Czy, gdy je Hektor o hełmie powiewającym kitami
505       weźmie, wy pieszo wrócicie do swojej ziemi ojczystej?
       Czy nie słyszycie, jak całe swe wojsko zagrzewa do walki
       Hektor pragnący zaciekle popalić nasze okręty?
       On nie do tańca ich wzywa rozkazem, ale do walki!
       Tylko ta rada jest dla nas rozumna i zamiar najlepszy,
510       aby odeprzeć natarcie zbrojnym ramieniem i męstwem.
       Albo należy wywalczyć prawo do życia - lub zginąć,
       zamiast tak długo przy naszych okrętach w straszliwym zamęcie
       dać się zabijać przez mężów, co od nas w walce są gorsi".
            Tak powiedział i w duszy każdego zapał rozżarzył.
515       Hektor tymczasem Schediosa, wodza Fokejów, pokonał,
       Perimedesa potomka. Zaś Ajas Laodamasa
       chwycił, dowódcę piechoty, co synem był Antenora.
       Wódz Polydamas z Otosa Kyllenejczyka zdarł zbroję,
       towarzysza Fyleidy, wodza wyniosłych Epejów.
520       Do Polydama poskoczył Meges, lecz ten się uchylił,
       więc cios Megesa nie trafił. Przeszkodził mu w tym Apollon -
       nie chciał, by syn Pantoosa, co walczył na czele, zginął.
       Za to Krojsmosa w sam środek piersi ugodził grot włóczni.
       Runął z łoskotem, a Meges zaraz mu piękną zdarł zbroję.
525       Wtem Lampetida nań natarł, Dolops wsławiony swą włócznią,
       najprzedniejszego wśród ludzi Lamposa Laomedontiady
       syn, dobrze wyćwiczonego w niepowstrzymanym natarciu.
       Włócznią ten właśnie ugodził Fylejdę w sam środek tarczy,
       blisko podchodząc, lecz pancerz tęgością swą go ocalił
530       z blachy sklepionej wykuty. W dniach dawnych Fyleus ten pancerz
       przywiózł z Efyry leżącej na brzegu rzeki Selleis.
       Jako gościowi ten pancerz darował władca Eufetes,
       aby wśród bitwy przywdziany ochraniał od ciosów męża.
       Właśnie ten ciało synowskie Fyleusa ocalił od zguby.
535       Ale go Meges w spiżowy hełm, co powiewał kitami
       z końskich grzyw, ostrzem włóczni w sam łęk najwyższy ugodził.
       Zdarł mu kitę z grzyw końskich, a ona spadła na ziemię
       cała zwalana w kurzawie, jaśniejąc świeżą czerwienią.
       Dalej walczył zawzięcie i jeszcze wierzył w zwycięstwo,
540       kiedy dzielny Menelaj przybył, ażeby go bronić,
       stanął na boku ukradkiem z włócznią i w ramię ją cisnął -
       ostry grot celnie rzucony Dolopsa pierś na wskroś przeorał
       w pędzie gwałtownym. Trafiony na twarz w przód runął na ziemię.
       Do poległego skoczyli obaj, by z ramion mu zbroję
545       zedrzeć. Więc zaraz Hektor do wszystkich braci się zwrócił,
       najpierw zaś zaczął łajać syna Hiketaona,
       Melanippa dzielnego. Ten dawniej powolne woły
       pasał w Perkocie, gdy jeszcze daleko byli wrogowie,
       ale gdy rozkołysane przybyły okręty Danajów,
550       znów do Ilionu powrócił, wyróżniał się pośród Trojan.
    Mieszkał w pobliżu Pryjama, a ten go cenił jak syna.
       Melanippa więc łając, ozwał się Hektor w te słowa:
            "Jakże więc, mój Melanippie, będziemy dłużej zwlekali?
       Czyżby nie drgnęło twe serce, choć krewny twój został zabity?
555       czy ich zabiegów nie widzisz dokoła Dolopsa zbroi?
       nuże więc, bo nie możemy z daleka już z Danajami
       walczyć skutecznie, gdyż albo my ich wytępimy, lub oni
       zburzą nasz Ilion wyniosły i jego mieszkańców wygubią".
            Tak powiedział i ruszył. Z nim tamten do bogów podobny.
560       Telamonida potężny, Ajas, Argiwów zagrzewał:
            "Drodzy, jak mężom przystoi, wstyd hańby ożywcie w swej duszy!
       Niechże ten wstyd wam nakaże stać niewzruszenie wśród walki.
       Z mężów wstydzących się hańby ocala się więcej, niż ginie,
       uciekających zaś sława i pomoc wszelaka omija".
565            Tak powiedział. Lecz oni, już sami obrony spragnieni,
       w duszach zamknęli te słowa i otoczyli okręty
       niby zagrodą spiżową. Dzeus Trojan do walki pobudzał.
       Więc Antilocha zachęcał Menelaj o głosie donośnym:
            "Mój Antilochu, z Achajów ci nikt nie dorówna młodością,
570       nie ma nóg szybszych i mężnie jak ty nie potrafiłby walczyć,
       gdybyś spróbował na męża którego z Trojan uderzyć!".
            Tak powiedział i odszedł. Antiloch odwagą zagrzany
       z pierwszych wyskoczył szeregów i cisnął włócznią błyszczącą,
       w krąg spoglądając. Trojanie od razu się trochę cofnęli,
575       widząc, jak mierzy. Na próżno grot nie wyprysnął mu z ręki,
       lecz Melanippa dosięgnął o duszy wyniosłej - potomka
       Hiketaona - gdy ruszał do bitwy. W pierś go ugodził.
       Runął z hałasem i zaraz ciemność mu oczy zakryła.
       Ruszył do niego Antiloch, jak pies do młodego jelenia
580       strzałą rannego, bo ledwie ten z legowiska wyskoczył,
       trafił go krzepki myśliwy i wnet mu rozwiązał kolana -
       tak, Melanippie, do ciebie Antiloch zacięty wyruszył,
       aby ci zbroję zdjąć. Jednak to śledził i nie zapomniał
       Hektor. Szedł prędko do niego wskroś zmagań na śmierć i życie.
585       Wtedy Antiloch nie wytrwał, choć w walkach był zaprawiony,
       ale drżał z lęku jak zwierzę, które coś złego popełni:
       psa pasterskiego zabije albo pasterza przy wołach,
       szuka ratunku w ucieczce, nim ludzi tłum się zgromadzi -
       tak Nestoryda drżał z lęku. Trojanie zaś biegli z Hektorem,
590       krzycząc i sypiąc pociski, co ból powodują niezmierny.
       Stanął do wrogów zwrócony, gdy w ciżbę wszedł towarzyszy.
            Dzielni Trojanie tymczasem podobni do lwów rozwścieczonych
       atakowali okręty, spełniając Dzeusa wyroki,
       który w nich zapał ogromny rozniecił, a dusze Argiwów
595       nękał słabością i sławę odbierał, a tamtych wywyższał.
       W duszy chciał bowiem Hektora, syna Pryjama, obdarzyć
       sławą, pozwolić, by ogień niszczący w wygięte okręty
       zdołał wnieść, przez to spełniając złowrogą prośbę Tetydy,
       matki Achilla. Więc czekał Dzeus mądry, aż znak się wypełni -
600       kiedy własnymi oczami okręt płonący zobaczy -
    gdyż chciał odepchnąć już wtedy Trojan od lotnych okrętów
       i do ucieczki ich zmusić, a sławą okryć Danajów.
       Według tej myśli nakłaniał do szturmu na gładkie okręty
       syna Pryjama, Hektora, choć ów tą żądzą sam płonął.
605       Szedł więc szalony jak Ares, który swą włócznią potrząsa,
       albo jak płomień w gęstwinie leśnej wśród gór szalejący -
       z pianą na ustach, z oczyma pełnymi blasku, co lśniły
       spod brwi posępnie ściągniętych, z hełmem, co strasznie w krąg skroni
       w biegu kołysał się, podczas gdy Hektor pędził do bitwy,
610       płonąc, sam bowiem z powietrznych sfer Dzeus dziś był mu obrońcą
       i obdarował jedynie jego spomiędzy tak wielu
       mężów czcią. Bowiem niedługo miał jeszcze Hektor na ziemi
       istnieć. Dzień śmierci już skrycie mu gotowała bogini
       Pallas Atena - pod ciosem strasznym potęgi Pelidy.
615       Teraz jednakże chciał Hektor przełamać wojska szeregi
       w miejscu, gdzie tłum był największy i najświetniejsze rynsztunki,
       ale ich złamać nie zdołał pomimo żądzy szalonej.
       Opór stawili mu ścianą zwartą podobni do skały
       wielkiej, na brzegu w pobliżu siwego morza sterczącej,
620       która opiera się dzikim podmuchom wichrów wyjących
       oraz bałwanom ogromnym, co rycząc ją omiatają -
       tak wstrzymali Danaje, nie uciekając, szturm Trojan.
       Hektor, w połyskach pożogi cały, w największy tłum skoczył
       fali podobny, co okręt lotny szturmuje, wzmocniona
625       wichrem burzliwym, lecącym z chmur; piana pokład okrętu
       cały pokrywa, a burza wichury groźnej oddechem,
       wyjąc, dmie w żagle wydęte i mdleją serca żeglarzy
       z trwogi straszliwej, bo czują, że po ich śladach śmierć goni -
       w piersiach Achajów tak samo omdlały serca od trwogi.
630       Hektor zaś niby rozżarty lew, który czyha na krowy
       wśród łąk wilgotnych pasące się na pastwisku ogromnym
       w licznej gromadzie pod pieczą pasterza, co jeszcze nie umie
       zwalczyć drapieżcy i krowy o krzywych rogach ocalić,
       chociaż przebiega od pierwszych sztuk do ostatnich troskliwy
635       zawsze, lecz zwierzę w sam środek się rzuca i jedną zaledwie
       chwyta, a resztę rozprasza w trwodze - tak samo Achaje
       w trwodze przed boskim Hektorem pierzchali oraz przed Dzeusem,
       ojcem śmiertelnych i bogów. Lecz Hektor jednego pokonał
       wroga, a był nim Perifet, syn ukochany Kopreusa.
640       Z Myken pochodził. Przed laty od Eurysteusa w poselstwie
       był posyłany do wielkiej Heraklesowej potęgi -
       z tego o mniejszej wartości ojca był syn, co o wiele
       cnotą wszelaką był lepszy, ścigłością nóg oraz męstwem;
       także umysłem Perifet wśród Mykeńczyków był pierwszy.
645       Właśnie on sławą najwyższą obdarzył w bitwie Hektora.
       Podczas odwrotu się potknął o otok tarczy ogromnej,
       która do stóp mu sięgała, od ciosów chroniąc go włóczni.
       O nią potknąwszy się, runął na wznak, a hełm jego, co skronie
       wkoło otaczał, chrzęst wydał straszliwy, gdy padał na ziemię.
650       Kiedy zobaczył to Hektor, poskoczył do niego i z bliska
    w pierś wbił mu ostry grot włóczni. Choć wierni mu towarzysze
       stali tuż obok, nie mogli swojego druha obronić,
       sami lękali się bowiem ogromnie boskiego Hektora.
            Wtedy do swoich okrętów cofnęli się. Te dookoła
655       stały na brzeg wyciągnięte najpierw. Wciąż parli Trojanie.
       Jednak Argiwi wypchnięci z przedpola pierwszych okrętów
       jeszcze musieli się cofnąć. Przy swoich namiotach stanęli
       tłumnie, lecz nie rozproszeni w obozie, bo wstyd ich wstrzymywał
       oraz lęk, więc się wzajemnie nawoływali do bitwy.
660       Głównie zaś Nestor gereński, co stał na straży Achajów,
       błagał każdego wytrwale i na rodziców zaklinał:
            "Drodzy, mężami dziś bądźcie! Niech wstyd przed ludźmi innymi
       męstwem napełni wam duszę. I niechże o bliskich pamięta
       każdy z was: o swym potomstwie, małżonkach, dobytku, rodzicach,
665       wszystkich kochanych, tych żywych i tych, co kiedyś pomarli.
       Chociaż tu są nieobecni, na nich was wszystkich zaklinam -
       stójcie tu twardo, bez lęku i o ucieczce nie myślcie".
            Tak powiedział i w duszy każdego zapał rozniecił.
       Wtedy z ich źrenic Atena zerwała chmurę ciemności
670       boskich wyroków i zaraz z dwóch stron im światło zabłysło:
       od ich okrętów i z pola toczącej się krwawej rozprawy.
       Mogli zobaczyć Hektora o głosie donośnym i wszystkich
       swych towarzyszy - tych, którzy cofnęli się, już nie walcząc,
       oraz tych, którzy wytrwale walczyli przy lotnych okrętach.
675            Ajas pomyślał w swej duszy walecznej, że mu nie przystoi
       stać tam, gdzie inni pierzchnęli w ucieczce synowie Achajów,
       więc przez pokłady okrętów sunąc wielkimi krokami,
       osęk olbrzymi pochwycił, co służy na morzach do bitwy.
       Był połączony klamrami, dwadzieścia dwie stopy mierzył.
680       Jak w ujeżdżaniu rumaków człowiek swej sztuki świadomy
       z wielkiej stadniny wyborną czwórkę wierzchowców wybierze
       i po równinie kłusuje, zmierzając do miasta wielkiego
       drogą szeroką, a wielu przygląda mu się z podziwem
       mężów i kobiet, lecz tamten w niepowstrzymanym galopie
685       mknie, przeskakując z jednego rumaka na grzbiety innych -
       Ajas podobnie przez wiele pokładów lotnych okrętów
       mknął ogromnymi skokami, a głosem nieba dosięgał.
       Głos ten straszliwy przyzywał bez przerwy dzielnych Danajów,
       aby okrętów bronili oraz namiotów. Tak samo
690       Hektor nie chował się w ciżbie wśród Trojan zbrojnych w pancerze,
       ale jak orzeł, co spada na uskrzydlone gromady
       ptaków, co ponad brzegami rzeki na żer się zlatują:
       klucze żurawi czy gęsi lub długoszyich łabędzi -
       Hektor tak na czarnodzioby spadł okręt orłowi podobny
695       w szybkim natarciu. Od tyłu Dzeus go do walki ponaglał
       ręką potężną. W Hektorze i w wojsku zapał podniecał.
            Znów rozgorzała zacięta bitwa przy lotnych okrętach.
       Można by rzec: niestrudzeni, niewyczerpani stawali
       jedni i drudzy do bitwy - z takim ścierali się ogniem.
700       Myśl taka sama budziła w nich męstwo. Walczący Achaje,
    wiedząc, że nie ma ucieczki przed klęską, pragnęli wyginąć.
       Serce zaś w piersiach każdego z Trojan wierzyło, że spalą
       wrogie okręty i w bitwie herosów achajskich wygubią.
       Myślą więc taką natchnieni walczyli jedni i drudzy.
705       Hektor za rufę uchwycił sprawnego w żegludze okrętu,
       piękną, z lotnymi żaglami. Protesilasa ten okręt
       przywiózł do Troi, lecz nie miał powrócić z nim do ojczyzny.
       Właśnie w krąg tego okrętu Achaje oraz Trojanie,
       wzajem szturmując na siebie, stłoczyli się. Już nie czekali
710       teraz na rzuty włóczniami i z łuku miotane strzały,
       ale stanąwszy przy sobie blisko i w duszach podobni,
       ostrą siekierą i krwawym brzeszczotem wręcz z sobą walczyli,
       mieczem ogromnym i włócznią, co miała grot obosieczny,
       i puginałów tam wiele pięknych, o ciemnej oprawie,
715       spadło w tym starciu na ziemię z rąk albo z ramion skłóconych
       mężów, a cała równina spłynęła wkoło krwią czarną:
       Hektor uchwycił za burtę okrętu i już jej nie puszczał,
       ale obiema rękami ją dzierżąc, zakrzyknął do Trojan:
            "Nieście ogniste pochodnie i krzyk wydajcie zwycięski,
720       gdyż Dzeus nam teraz najlepszy dzień z wszystkich dni podarował!
       Zdobyć możemy okręty, co tu wbrew bogom przybyły,
       tyle nam klęsk wyrządzając przez opieszałość starszyzny.
       Kiedy pragnąłem do bitwy iść aż pod rufy okrętów,
       mnie powściągnęła samego i pochód wojsk wstrzymywała,
725       ale jeżeli Dzeus grzmiący przyćmił w nas wtedy rozsądek,
       dziś sam do walki nas skłania i wiedzie nas do zwycięstwa".
            Tak powiedział. Natarli więc na Argiwów gwałtowniej.
       Ajas na swym stanowisku nie wytrwał nękany strzałami,
       ale niewiele się cofnął, choć sądził, że przyjdzie mu zginąć.
730       Skoczył na ławę wioślarzy niżej z pokładu okrętu,
       tam zaczajony przystanął i włócznią swą bezustannie
       Trojan niosących pochodnie odpychał od boków okrętu.
       Z krzykiem straszliwym wydawał rozkazy i wzywał Danajów:
            "Drodzy i bohaterscy Danaje, Aresa druhowie!
735       Walczcie, jak mężom przystało! Pomnijcie o dzielnym oporze!
       Niechże nie sądzi z nas żaden, że są za nami obrońcy
       ani mur jakiś potężny, co nas ochroni od zguby;
       miasta w pobliżu nie mamy ni baszt obronnych wyniosłych,
       które by wsparły nas w walce pomocą załogi i ludu,
740       lecz na równinie stoimy wśród Trojan spiżopancernych,
       niemal do morza zepchnięci z daleka od ziemi ojczystej.
       W rękach ratunek nasz leży, nie bądźmy gnuśni w tej bitwie!".
            Tak powiedział i natarł z wściekłością ostrzem swej włóczni
       na tych wśród Trojan, co blisko do burt okrętów podeszli
745       z ogniem jarzącym, ucieszyć chcąc swego wodza Hektora.
       Ajas tych właśnie zabijał swą włócznią ogromną i długą
       i już pokonał dwunastu, wciąż stojąc na dziobie okrętu.

Pieśń XVI. Pieśń o Patroklosie.

    Tak więc walczono dokoła o pięknych burtach okrętu.
       Zbliżył się do Achilla, pasterza narodów, Patroklos
       łzami zalany, do źródła o ciemnych falach podobny,
       co ze skał stromych spadając, burzy się tonią żałobną.
5       Wzruszył się, widząc go, boski i szybkonogi Achilles
       i przemawiając do niego, te słowa wyrzekł skrzydlate:
            "Czemuż to, mój Patroklosie, płaczesz jak mała dziewczynka,
       która za matką w ślad biegnie i prosi, by wziąć ją na ręce,
       chwyta za suknię matczyną, wstrzymuje idącą i oczy
10       łzami zalane podnosi, dopóki jej ta nie podniesie?
       Ty, Patroklosie, podobnie spoglądasz łzami zalany.
       Czyżbyś co miał Myrmidonom lub mnie smutnego obwieścić?
       czyżbyś sam wieść niepomyślną jakąś ze Ftyi usłyszał?
       Żyje Menojtios, Aktora syn, chyba cieszy się zdrowiem,
15       i Peleus Ajakida żyje wśród swych Myrmidonów;
       gdyby z nich który zmarł, gorzka byłaby dla nas nowina.
       Może nad losem Argiwów biadasz, że walczą i giną
       obok swych gładkich okrętów przez zawinioną nieprawość?
       Wszystko mi powiedz! Nic nie kryj, abyśmy obaj wiedzieli!".
20            Z ciężkim westchnieniem mu na to odpowiedziałeś, Patroklu:
            "Synu Peleusa, Achillu, najdostojniejszy z Achajów!
       Z łez moich nie drwij, bo wielka nad Achajami niedola,
       wszyscy już, najszlachetniejsi dawniej z bitewnych szeregów,
       ranni od strzał i od włóczni leżą pokotem w okrętach.
25       Strzałą raniony Diomedes, Tydeusa potomek potężny,
       sławny Odysej trafiony włócznią i wódz Agamemnon,
       i Eurypylos jest ranny - biodro mu przeszył grot strzały.
       Troszczą się o nich lekarze biegli, łagodne balsamy
       kładąc na rany. Lecz ciebie, Achillu, to nic nie obchodzi!
30       Oby mnie też nie ogarnął ten gniew, jaki w sercu hodujesz,
       ty, bohaterze zagłady! Kto kiedykolwiek z potomnych
       będzie pożytek miał z ciebie, gdy nie dasz Argiwom pomocy?
       O bezlitosny! Twym ojcem wódz Peleus, jeździec wspaniały,
       nie jest ni matką Tetyda - musiało ciebie urodzić
35       morze o falach wzburzonych i szorstkie skały, tak twarde
       serce jest w tobie! Jeżeli jakaś cię wróżba wstrzymuje,
       jeśli od Dzeusa przyniosła ci wieść taką matka czcigodna,
       pozwól, bym poszedł za ciebie na czele wojsk Myrmidonów,
       wtedy ja może się stanę światłością pośród Danajów.
40       Pozwól mi jeszcze ramiona twą zbroją okryć przesławną,
       może za ciebie mnie wezmą i przerwą bitwę Trojanie
       trwogą przejęci. Synowie Achajów wtedy odpoczną
       walką znużeni. Choć krótkie wytchnienie bywa wśród bitwy,
       jednak z nowymi siłami zepchniemy łatwo strudzonych
45       precz od namiotów i lotnych okrętów aż do ich miasta".
            Tak powiedział. Nie odgadł, głupiec, że prosi w tej chwili
       śmierci dla siebie okrutnej, którą zły los mu przeznaczył.
       Wzburzył się tym i powiedział o szybkich nogach Achilles:
            "Cóżeś mi tu opowiedział, Patroklu, do bogów podobny?
50       Wszak nie ze względu na jakąś wyrocznię, którą bym poznał,
    ani mi matka czcigodna wieści od Dzeusa nie dała,
       ale ból gorzki przepełnia wciąż moją duszę i serce,
       że jakiśkolwiek mąż zechciał równego sobie ograbić,
       biorąc dar jego zaszczytny, dlatego że większą ma władzę.
55       Boleść to wielka, bo wiele trosk przyczyniła mej duszy.
       Moją dziewczynę, nagrodę mi daną przez synów Achajów,
       którą mą włócznią spiżową zdobyłem w mieście zburzonym,
       tę z rąk mi wydarł i zabrał dla siebie wódz Agamemnon,
       dumny Atryda - jak gdybym jakimś był nędznym włóczęgą.
60       Ale już o tym nie mówmy, co było. Nie miałem zamiaru
       gniewu hodować w swym sercu uparcie. To miałem na myśli,
       aby nie prędzej uśmierzyć ten gniew, aż do naszych okrętów
       wojna się zbliży okrutna i krzyk bitewny, i zamęt.
       Możesz więc teraz swe barki mą zbroją okryć przesławną
65       i Myrmidonów, co wojnę kochają, do bitwy poprowadź,
       jeśli Trojanie jak ciemna chmura dokoła się kłębią
       naszych okrętów, a wojsko na brzegu, gdzie morskie głębiny
       burzą się z szumem, stłoczone na małym skrawku wciąż walczy,
       wojsko Argiwów. Z całego miasta Trojanie wylegli
70       butnie, bo nigdzie na polu mój hełm nie połyska spiżowy.
       Gdyby im z bliska zabłysnął, prędko by rów, uciekając,
       ponapełniali trupami, gdyby mi wódz Agamemnon
       krzywdy nie zrobił. A teraz dokoła obóz oblegli.
       W bitwie już bowiem Diomedes, Tydeusa potomek, swą włócznią
75       groźną nie miota, by chronić od strasznej zguby Danajów,
       ani wołania głośnego wcale nie słychać Atrydy,
       tej nienawistnej mi głowy. Tylko Hektora, zabójcy
       mężów, krzyk słychać, co Trojan wzywa do walki, więc tamci
       całą równinę zalegli i zwyciężają Achajów.
80       A więc, Patroklu, uratuj od zguby nasze okręty,
       natrzyj na wrogów, ażeby nie poniszczyli okrętów
       ogniem i drogi powrotu miłego nam nie odcięli.
       Teraz posłuchaj i słowa roztropnie w sercu zachowaj,
       abyś mnie sławą ozdobił i cześć mą podniósł wspaniałą
85       pośród Danajów, a oni niechże mi piękną dziewczynę
       zwrócą i jeszcze mi dary bogate prócz niej przydadzą.
       Ty, gdy okręty ocalisz, powracaj, chociażby ci sławę
       sam gromowładny małżonek bogini Hery przyrzekał,
       beze mnie spotkań bitewnych w zamęcie walki unikaj
90       z Trojan synami, co wojnę kochają. Mej czci nie umniejszaj!
       Również zapałem przejęty pośród bitewnej rozprawy
       za Trojanami nie prowadź wojsk aż pod mury Ilionu,
       żeby cię któryś nie spotkał bóg nieśmiertelny z Olimpu,
       kocha ich przecież z daleka w cel trafiający Apollon.
95       Zaraz wycofaj się z walki, gdy tylko nasze okręty
       zdołasz ocalić. A tamtym w polu zabijać się pozwól.
       Gdybyż to, ojcze mój Dzeusie, Ateno i ty, Apollonie,
       śmierci nie zdołał się wymknąć nikt z Trojan, jacy tam będą,
       ani z Argiwów - my tylko gdybyśmy jej uniknęli,
100       tylko my, aby w proch zwalić przedmurza świętego Ilionu!"
    Tak przemawiali do siebie wzajemnie i jeden, i drugi.
       Ajas tymczasem nie wytrwał - pocisków przemoc go zmogła,
       gnębił go wyrok Dzeusowy i zwyciężali Trojanie
       dzielni, miotając pociski. Hełm jego strasznie w krąg skroni
105       dźwięczał pod grotów ciosami, bo grad ich padał bez przerwy
       także na piękną przyłbicę. Lewe zdrętwiało mu ramię,
       w którym trzymając swą tarczę, wkoło osłaniał się. Jednak
       przemóc go tłum w krąg walczący nie mógł, choć raził grotami.
       Lecz Ajasowi tchu brakło i pot strumieniem po ciele
110       spływał mu całym i nie mógł uzyskać od nacierających
       chwili spoczynku, bo zewsząd nań ciosy po ciosach spadały.
            Teraz powiedzcie mi, Muzy, mieszkanki śnieżnego Olimpu,
       jak to wpierw płomień ogarnął gładkie okręty Achajów.
            Hektor tuż obok Ajasa stanąwszy, na włócznię z jesionu
115       miecz swój opuścił i grot mu odrąbał przy drzewca nasadzie,
       cały strącając na ziemię. Więc Ajas, syn Telamona,
       w ręku potrząsał swą włócznią okaleczałą daremnie,
       ostrze spiżowe daleko z dźwiękiem upadło na pole.
       Poznał więc Ajas w swej duszy nieskazitelnej i struchlał,
120       że to są bogów działania, że wszystkie wojenne zamysły
       Dzeus z góry grzmiący niweczy, chcąc dać zwycięstwo Trojanom.
       Cofnął się więc przed grotami. A tamci wnet na okręty
       ognia pożogę rzucili. Natychmiast płomień wybuchnął.
       Pożar przy sterach buzował, szerząc się. Wtedy Achilles
125       dłońmi uderzył się w uda i do Patrokla powiedział:
            "Z boga zrodzony Patroklu, jeździecką sztuką wsławiony!
       Wstań, bo już widzę płomienie wrogów na naszych okrętach,
       oby je paląc, odwrotu na zawsze nam nie odcięli.
       Prędko więc zbroję przywdziewaj, a ja wnet wojsko zgromadzę".
130            Tak powiedział. Patroklos w lot spiżem zaczął się zbroić.
       Najpierw nałożył na nogi błyszczące nagolenice,
       piękne, na klamry srebrzyste ciasno wzdłuż nogi ściągnięte.
       Potem uzbroił się wkoło piersi pancerzem spiżowym,
       pięknie wykutym, gwiaździstym, szybkonogiego Pelidy.
135       Poprzez ramiona przerzucił spiżowy miecz nabijany
       gwoźdźmi srebrnymi i tarczę wziął wytrzymałą i wielką.
       Na dumną głowę nałożył hełm z rozchwianymi kitami
       z końskich grzyw; grzebień wygięty połyskał na nim straszliwie.
       W końcu dwie włócznie pochwycił, co dobrze leżały mu w ręku.
140       Włóczni jednakże nie zdołał wziąć Ajakidy bez skazy,
       ciężkiej, zbyt długiej i wielkiej. Nikt by nie zdołał z Achajów
       cisnąć nią. Jeden Achilles bez trudu mógł nią potrząsać.
       Jesion ten z gór Pelijonu Chejron miłemu darował
       ojcu Achilla. Ze szczytu był ścięty na zgubę herosom.
145       Automedonta Patroklos przywołał, by konie zaprzęgał.
       Tego Patroklos najbardziej czcił po zdobywcy Achillu,
       gdyż najwierniejszy był w walce, w jej grozie trwał niewzruszenie.
       W lot Automedon pod jarzmo wprowadził bystre rumaki.
       Ksantos to był i Balios, jak wicher ścigłe i lotne,
150       z wiatru Zefiru zrodzone i z matki - Harpii Podargi,
    kiedy ta pasła się w polu nad falą wód Okeanu.
       Przyprzągł do tamtych trzeciego - bez wad i narowów Pedasa;
       zdobył go kiedyś Achilles, gdy wziął gród Eetijona,
       ten nieśmiertelnym mógł koniom, choć sam śmiertelny, dorównać.
155            A Myrmidonów tymczasem zbroił Achilles, obchodząc
       wszystkie namioty kolejno. Ci niby wilki drapieżne,
       żeru wciąż chciwe i w sercach swych niewymownie zuchwałe,
       które wśród gór rozszarpały wielkiego rogacza jelenia
       i pożerają łup; groźne paszczęki krew im czerwieni;
160       potem gromadą mkną chyżą do ciemnowodnego strumienia
       i jęzorami cienkimi chłepczą powierzchnię wód czarnych,
       skrzepłą posoką rzygając, obżarte; lecz serce w ich piersi
       nieustraszone zostaje i brzuchy ponapełniane -
       tak Myrmidonów wodzowie i władcy się gromadzili
165       w krąg towarzysza mężnego, o szybkich nogach Pelidy.
       Pośród nich dzielny Achilles stał i do walki zagrzewał
       konie w zaprzęgach i mężów poosłanianych tarczami.
            Lotnych okrętów pięćdziesiąt Achilles, Dzeusa kochanek,
       przywiódł pod Troję. Na każdym z nich było ludzi z załogi
170       też pięćdziesięciu. Pomocą byli wzajemną przy wiosłach.
       Pięciu wyznaczył nad nimi dowódców, którzy załodze
       rozkazywali. Achilles władzę piastował najwyższą.
       Pierwszym oddziałem dowodził Menestios o lśniącym pancerzu,
       syn Sperchejosa, strumienia, który wziął w niebie początek.
175       Córka Peleusa, prześliczna zrodziła go Polydora
       Sperchejosowi, kobieta złączona z bogiem miłością.
       Lecz nazywano go synem Borosa Perijerydy,
       ten Polydorę poślubił i hojne dał za nią dary.
       Wodzem drugiego oddziału Eudoros był, mąż waleczny,
180       syn Polymeli, dziewczyny słynnej pięknymi tańcami,
       córki Fylasa. Pokochał ją bóg szybkolotny, potężny,
       kiedy na własne ją oczy w tanecznym chórze zobaczył
       boskiej łowczyni, co strzały złociste śle, Artemidy.
       Do Polymeli sypialni wkradł się i łoże z nią dzielił
185       Hermes łaskawy, i pięknym synem obdarzył dziewczynę,
       szybkim niezmiernie w pościgu i podczas walki - Eudorem.
       Kiedy go zaś Ejlejtyja, co ból porodu sprowadza,
       w światło wywiodła i dała mu blask Heliosa oglądać,
       wnet Polymelę Aktora syn, przepotężny Echekles,
190       jako małżonkę do domu wwiódł, dając tysiączne dary.
       Chłopcu zaś Fylas sędziwy opiekę dał i wychował,
       wielką miłością go darząc, jakby rodzonym był synem.
       Trzecim oddziałem dowodził Pejsander, syn Majmalosa
       dzielny, co wśród Myrmidonów wszystkich przewyższał celnością
195       w rzucie swej włóczni, z wyjątkiem Patrokla, druha Pelidy.
       Wodzem czwartego oddziału był Fojniks, jeździec sędziwy,
       a Laerkesa bez skazy syn, Alkimedon, wiódł piąty.
       Kiedy Achilles już całe wojsko i wodzów ustawił
       w pięknym ordynku, w te do nich potężne ozwał się słowa:
200            "Myrmidonowie! Niech żaden z was nie zapomni o groźbach,
    jakie przy lotnych okrętach rzucaliście w stronę Trojan,
       podczas gdy trwałem w swym gniewie, a każdy mnie z was obwiniał:
            ŤSynu Peleusa okrutny, snadź żółcią karmiła cię matka,
       nieubłagany, co trzymasz niechętnych swych towarzyszy
205       obok okrętów. Wracajmy na sprawnych w żegludze okrętach
       lepiej do domu, gdy zgubny gniew opanował twą duszęť.
       Tak przemawialiście nieraz na radzie. A teraz się zjawia
       wielkie wojenne zadanie, tak przez was wpierw upragnione.
       Więc kto ma w sercu odwagę, niech walczy dziś z Trojanami".
210            Tak powiedział i w duszy każdego zapał rozniecił.
       Zwarły się mocniej szeregi, gdy wodza słów wysłuchali.
       Jak umacniany przez ludzi ze ściśle spojonych kamieni
       mur wyniosłego domostwa, by go od wichrów ochronić -
       tak umacniały szeregi hełmy i tarcze wypukłe.
215       Tarcza stykała się z tarczą, hełm z hełmem, człowiek z człowiekiem,
       w ruchu zwierały się lśniące grzebienie hełmów o kitach
       z końskich grzyw - w takiej bliskości stanęli jedni przy drugich.
       W pełnym rynsztunku dwóch mężów szło przed wszystkimi: Patroklos
       i Automedon, jednakim zapałem w duszach płonący,
220       aby iść walczyć na czele wojsk Myrmidonów. Achilles
       wszedł do namiotu i skrzynię otworzył pięknie rzeźbioną,
       dar drogocenny swej matki, Tetydy o stopach srebrzystych.
       Skrzynię tę miał na okręcie wzorzystych pełną chitonów,
       chlajn, które strzegą od wichrów zimy, i miękkich kobierców.
225       Była w niej także i czara kunsztownej roboty. Z niej nigdy
       jeszcze nikt wina ciemnego nie pijał pośród śmiertelnych
       i nie ulewał w ofierze żadnemu z bogów prócz Dzeusa.
       Czarę, wyjąwszy ze skrzyni, siarczanym dymem oczyścił
       najpierw, a potem przeźroczą wodą ją obmył i ręce
230       własne opłukał, i czarą ciemnego wina zaczerpnął,
       wreszcie pośrodku obozu przystanął i ulał z niej wina,
       oczy podnosząc do nieba; zobaczył go Dzeus gromowładny:
            "Dzeusie mocarzu, co władasz Dodoną, boże Pelazgów,
       ty, co królujesz w Dodonie mroźnej, gdzie wkoło Sellowie,
235       nóg nie myjący wieszczbiarze, na gołej ziemi sypiając,
       żyją, coś przedtem wysłuchał modlitwy mojej gorącej
       i czci mej broniąc, okrutnie ukarał ludy Achajów -
       teraz mnie także wysłuchaj i spełnij moje błaganie!
       Muszę pozostać w obozie obok mych lotnych okrętów,
240       lecz przyjaciela wysłałem na czele wojsk Myrmidonów
       w bój, a ty wzmocnij go sławą, Dzeusie o głosie gromowym,
       serce w nim wzmocnij i zapał, aby się Hektor przekonał,
       poznał, czy może mu stawić czoła w zmaganiach bitewnych
       on, mój towarzysz, czy swoje ramiona sroży jedynie
245       gniewem, gdy ja sam wyruszam na krwawe pole Aresa.
       Ale gdy już od okrętów odeprze zamęt wojenny,
       daj, aby znów do obozu bez żadnej szkody powrócił
       w pełnym rynsztunku i razem ze swymi towarzyszami".
            Tak powiedział, błagając. Rozumny Dzeus go wysłuchał;
250       jedno jak ojciec łaskawy wypełnił, drugiego odmówił:
     Patroklosowi dał w bitwie odeprzeć bój od okrętów,
       ale szczęśliwie powrócić z wyprawy mu nie pozwolił.
       Achill, gdy wina już ulał i Dzeusa Kronidę ubłagał,
       wszedł do namiotu i czarę kosztowną schował do skrzyni,
255       potem opuścił znów namiot, ponieważ w duszy zapragnął
       spojrzeć na krwawe zmagania Trojan i mężnych Achajów.
            Obok Patrokla Achaje odziani w zbroje szeregiem
       zwartym szli, aby z ogromną dzielnością runąć na wroga.
       Szybko natarli, podobni do roju os, co przy drodze
260       mają swe gniazda, przez chłopców bawiących się rozdrażnione,
       co dokuczają im stale, przydrożnych pieczar mieszkankom;
       chłopcy bezmyślni, bo wspólną gotują szkodę dla wielu:
       jeśli idący po drodze jakowyś człowiek niechcący
       trąci ich gniazdo, wnet osy, mające serca waleczne,
265       całą gromadą wzlatują w potomstwa swego obronie -
       tak Myrmidoni w swych sercach wojennym męstwem płonący
       biegli do swego obozu. W krąg zgiełk wybuchnął straszliwy.
       Do towarzyszy Patroklos zakrzyknął głosem donośnym:
            "Drodzy druhowie Pelidy Achilla, Myrmidonowie!
270       Bądźcie mi dziś, przyjaciele, mężni i myślcie wśród walki,
       aby cześć przynieść Pelidzie. Jest przecież najdostojniejszy
       z wszystkich Argiwów w okrętach i rządzi wojskiem walecznym.
       Niechże to również zrozumie Atryda, wódz Agamemnon,
       który nie umiał okazać czci najpierwszemu z Achajów".
275            Tak powiedział. Gniew wzbudził i zapał w duszy każdego.
       Szturmem na Trojan natarli i zaraz wkoło okrętów
       podniósł się zgiełk przeraźliwy atakujących Achajów.
            Kiedy spostrzegli Trojanie Menojtijosa potomka
       z jego woźnicą w błyszczących zbrojach i w pełnym rynsztunku,
280       serca upadły w nich wszystkich. Zachwiały się wnet falangi,
       myśląc, że od swych okrętów sam szybkonogi Pelida
       ruszył, na gniew już niepomny, posłuszny wiernej przyjaźni.
       Każdy rozglądał się tylko, jak by tu uciec przed zgubą.
            Pierwszy Patroklos swą włócznię siejącą blaski wypuścił,
285       mierząc w sam środek najgęściej skłębionej wrogów gromady -
       Protesilaos o duszy wyniosłej miał tam okręty -
       i Pyrajchmesa ugodził, dowódcę konnych Pajonów;
       znad szerokiego Aksjosu ich przywiódł, od Amydonu.
       W prawe go ramię ugodził. Tamten w kurzawę się zwalił,
290       jęcząc, na wznak. Towarzysze stojący w krąg, Pajonowie,
       wszyscy wnet przed Patroklosem w okrutnej trwodze pierzchnęli,
       kiedy dowódca ich poległ, co w walce stawał najdzielniej.
       Wrogów Patroklos przegonił, ugasił płomień niszczący,
       na pół spalony pozostał okręt. W popłochu uciekli
295       stamtąd rozbici Trojanie. Ruszali tłumem Danaje,
       gładkie oblegli okręty, zamęt i zgiełk trwał ogromny.
       Tak jak z najwyższych wierzchołków jakowejś góry ogromnej
       chmury skłębione rozpędza Dzeus, władca błyskawicowy,
       i objawiają się zaraz urwiska skał, strome szczyty,
300       piękne doliny, a w niebie przeziera eter promienny -
    tak i Danaje, w okrętach zgasiwszy płomień niszczący,
       odpoczywali przez chwilę. Lecz w bitwie wytchnienie jest krótkie.
       Przed Achajami, co wojnę kochają, dotychczas Trojanie
       nie wycofali się jeszcze zupełnie od czarnych okrętów,
305       ale stawali do walki zmuszeni opuścić okręty.
            Wówczas mąż przeciw mężowi stawał w zamęcie bitewnym,
       przeciw wodzowi wódz. Pierwszy Menojtijosa syn dzielny
       Areilyka, gdy właśnie ten wycofywał się, grotem
       ostrym swej włóczni pchnął w biodro. Spiż ciało wskroś mu przeorał.
310       Włócznia rozdarła mu kości, on zaś do przodu na ziemię
       runął. Tymczasem Menelaj dzielny Toasa ugodził
       w pierś, gdy uchylił ów tarczy, i wnet mu rozwiązał kolana.
       Gdy zaś Amfiklos nacierał, ruszając na Fyleidę,
       ten go ugodził. Wpierw w udo u samej góry go trafił,
315       w ciele człowieka najbardziej w mięśnie obfite. Grot włóczni
       ścięgna mu przeciął i ciemność wnet oczy jego okryła.
            Dzielny Antiloch, potomek Nestora, ostrzem swej włóczni
       trafił Atymnia w brzuch. Wbił się głęboko weń grot spiżowy.
       Ten w przód się zwalił na ziemię. Wnet Maris, który stał blisko,
320       na Antilocha uderzył, za brata gniewny straszliwie.
       Sobą zmarłego zastawił. Lecz Trazymedes podobny
       bogom, nim tamten cios zadał, skoczył i w rzucie nie chybił.
       Ramię mu przeszył i całe barki swą włócznią spiżową
       wyszarpnął z mięśni, i kości w ramieniu na wskroś zdruzgotał.
325       Tamten z łoskotem w proch runął i ciemność mu oczy zakryła.
       Tak więc obydwaj, przez braci dwóch pokonani, odeszli
       w cienie Erebu, szlachetni Sarpedonowi druhowie,
       Amisodara synowie, tego, co straszną Chimerę
       niegdyś na zło ludzi wielu wykarmił i wyhodował.
330            Syn Oileja, waleczny Ajas, wnet do Kleobula
       skoczył i żywcem go powlókł w tłum wplątanego, lecz wkrótce
       ducha pozbawił, bo mieczem straszliwy cios w kark mu zadał.
       Cały miecz spłynął gorącą krwią i natychmiast na oczy
       spadła mu śmierć purpurowa i można dosięgła go Mojra.
335            A Peneleos i Lykon walkę podjęli wręcz, bowiem
       włócznie na siebie cisnęli, chybiając jeden i drugi.
       Zwarli się więc, pochwyciwszy miecze. Wpierw Lykon uderzył
       w grzebień na hełmie kitami powiewający. Lecz prysnął
       przy rękojeści miecz. Wtedy w szyję go tuż obok ucha
340       ciął Peneleos. Miecz cały w ranie utopił i tylko
       skóry pozostał płat, głowa na niej mu zwisła i zmartwiał.
            Kiedy Akamas wskakiwał na wóz, cios mu zadał Meryjon.
       Stopy szybkimi dopędził i w bark go prawy ugodził.
       Ten padł na ziemię z rydwanu, źrenice mrok mu ogarnął.
345       Wódz Idomeneus Erymasa spiżem wprost w usta ugodził.
       Włóczni spiżowy grot na wskroś gardło mu przebił i wyszedł
       aż gdzieś pod mózgiem, i białe kości do szczętu zdruzgotał.
       Zęby ze szczęk mu wypadły i opłynęły źrenice
       obie krwią. Z ust mu rozwartych, dyszących i z nosa posoka
350       trysła, i śmierci zasłona czarna go w krąg otuliła.
    Każdy z dowódców Danajów wrogiego męża zwyciężył.
       I tak jak wilki drapieżne na owce i na koźlęta
       wpadną zbójecko, by chwycić je z stada, co w górach się pasie,
       porozpraszane pasterza opieszałością, te, widząc,
355       wbiegną i szarpią nieszczęsne stworzenia o duszach płochliwych -
       tak szturmowali Danaje na Trojan, a ci przerażeni
       tylko myśleli, jak uciec, zapominając o bitwie.
            Ajas ogromny wciąż pragnął spiżozbrojnego Hektora
       włócznią ugodzić, lecz tamten w rzemiośle biegły wojennym
360       tarczą ze skóry wołowej swoje ramiona szerokie
       zręcznie osłaniał i strzegł się świszczących strzał i pocisków,
       które padały w krąg, dźwięcząc. Choć wróg odnosił zwycięstwo,
       Hektor na miejscu trwał, aby swych towarzyszów ocalić.
            Tymczasem jako z Olimpu snuje się chmura po niebie
365       w boskiej przestrzeni, gdy burzę Dzeus wichurową gotuje -
       tak spod okrętów wybuchnął zamęt straszliwy i wrzawa.
       Tłum się nie cofał spokojnie. Hektora uniosły konie
       o szybkich nogach, zbrojnego. Teraz swe wojsko porzucił
       Trojan, choć przedtem ich samą swą obecnością wstrzymywał
370       przed rowem. Wiele w tym rowie wprzężonych bystrych rumaków
       dyszle złamało i pędem od swoich panów uciekło.
       Ścigał je mężny Patroklos, rozkazy dawał Danajom,
       klęskę Trojanom gotując. A ci jękami i trwogą
       wskroś napełnili równinę w rozsypce. Chmura kurzawy
375       w niebo wzleciała. A konie o mocnych kopytach ku miastu
       biegły galopem od wrogich okrętów i od namiotów.
       Jeśli gdzie w tłumie największy wszczynał się ruch, tam Patroklos
       z krzykiem uderzał. Pod osie jego wrogowie padali
       z wozów na twarze. Z hałasem łamały się w krąg rydwany.
380       Skokiem w rozpędzie przebyły rów nieśmiertelne rumaki
       bystre. Od bogów je Peleus w darze wspaniałym otrzymał.
       Rwał wprost przed siebie Patroklos, bo w duszy przysiągł Hektora
       ciosem powalić, lecz cwałem go szybkie rumaki uniosły.
       Jak pod ulewą dni całe trwającą ziemia opływa
385       czarna, w jesieni, gdy wodą Dzeus najgwałtowniej nawalną
       siecze za czyny szkodliwe tych mężów gniewem dyszący,
       którzy wydają wyroki fałszywe jako sędziowie
       na zgromadzeniach i łamią prawa na bogów niepomni;
       jako te rzeki prądami rwącymi płyną wezbrane,
390       wzgórza zaś dzielą potoki jarami wyżłobionymi,
       z wielkim hałasem spadając do morza o barwie purpury
       z górskich wierzchołków, i grożą trudowi rąk ludzkich zniszczeniem -
       z takim ogromnym tętentem trojańskie pędziły rumaki.
            Kiedy już pierwsze falangi pokonał w boju Patroklos,
395       wstecz do okrętów je zepchnął i nie pozwolił do miasta
       wedrzeć się tym, co pragnęli tam dopaść, lecz pośród okrętów,
       rzeki, co wody toczyła przejrzyste, i murów wysokich
       ścigał ich, tępiąc. Brał odwet za wielu tych, co polegli.
       Więc Pronoosa pierwszego błyszczącą włócznią ugodził
400       w pierś obnażoną spod tarczy. I w lot mu rozwiązał kolana.
    Zbroja dźwięknęła, gdy padał. Potem dosięgnął Testora,
       który Enopsa był synem. Ten w wozie gładko ciosanym
       stał przykurczony, bo lęk mu rozwagę odjął. Z rąk lejce
       same wypadły. Patroklos nagle doskoczył i włócznią
405       w prawą go szczękę ugodził. Na wskroś przeorał grot zęby.
       Szarpnął za włócznię i wywlókł go nad poręczą jak rybak,
       który na skale sterczącej usiadł i rybę olbrzymią
       z morza wyciąga na linie i mocnym haku spiżowym -
       tak z wojennego go wozu zwlókł grotem połyskującym
410       wbitym przez usta rozwarte Patroklos. I cisnął z rozmachem
       twarzą na ziemię, a dusza martwego wnet opuściła.
       Erylaosa następnie podczas natarcia ugodził
       w głowę, w sam środek, kamieniem, aż ta rozpękła na dwoje
       w hełmie o wadze niemałej. Trafiony na twarz wnet na ziemię
415       runął i śmierć, która życie niweczy wszelkie, go skryła.
       Potem Erymas, Epaltes i Amfoteros polegli,
       i Damastora syn, Tlepolemos, i Echios, i Pyris,
       Ifej, Euippos, a z nimi Polymelos, syn Argeasa.
       Wszystkich Patroklos powalił na ziemię wszechkarmicielkę.
420            Kiedy Sarpedon zobaczył swych towarzyszy pancernych,
       którzy z rąk dzielnych Patrokla Menojtijady polegli,
       tak się do Lyków podobnych do bogów z wyrzutem odezwał:
            "Wstyd! Gdzie pierzchacie, Lykowie? Bądźcie mi teraz waleczni!
       Twarzą w twarz z mężem tym stanę ja sam, by poznać, kto taki
425       siłę nam swą okazuje, kto klęsk Trojanom aż tyle
       zadał i tylu szlachetnym mężom rozwiązał kolana".
            Tak powiedział i zbrojny z wozu zeskoczył na ziemię,
       Co zobaczywszy, Patroklos także swój rydwan opuścił.
       I tak jak sępy o krzywych szponach i dziobach zagiętych
430       z krzykiem ogromnym do walki stają na skale wyniosłej -
       z takim i oni okrzykiem runęli wzajem na siebie.
       Wejrzał na obu litośnie syn podstępnego Kronosa
       i tak do Hery, małżonki swojej siostrzanej, powiedział:
            "Biada mi! Spójrz - Sarpedona, najbardziej miłego mi z ludzi,
435       Mojra śmiertelna dosięga z Patrokla Menojtijady
       rąk! Serce moje się chwieje w piersi na strony obydwie:
       czy mam żywego z tej walki, co łez wyciska tak wiele,
       porwać i przenieść do jego kraju, do Lykii bogatej,
       czy już dozwolić, by zginął pod ciosem Menojtijady".
440            Na to mu rzekła dostojna, o oczach ogromnych Hera:
            "Przestrach budzący Kronido, jakież tu słowa wyrzekłeś?
       Chcesz śmiertelnego człowieka, którego los przesądzony,
       z własnej ochoty wyzwolić od ciosu złowrogiej śmierci?
       Czyń, jak chcesz, ale nie wszyscy zgodzą się z tobą bogowie.
445       Inną ci radę wypowiem, a ty ją przyjm do swej duszy:
       jeśli wyprawisz żywego stąd Sarpedona do domu,
       rozważ, by któryś nie zechciał z bogów tak samo innego
       syna niedługo wyprawić z tych zmagań na śmierć i na życie.
       Wielu jest przecież walczących w krąg miasta Pryjama wielkiego
450       synów, co od nieśmiertelnych pochodzą. Ci gniewem zapłoną.
    Jeśli ów jest ci tak miły i wzrusza się nim twoje serce,
       dozwól mu, aby w potężnych zmaganiach na śmierć i na życie
       padł pokonany pod ręką Patrokla Menojtijady.
       Ale gdy już go opuści dusza żywiąca i tchnienie,
455       poślij Sen słodki do niego i Śmierć i niech go zaniosą
       aż do krainy szerokiej, do jego Lykii ojczystej.
       Tam go rodzina zaszczyci grobowcem oraz kolumną
       nad grobem jego wzniesioną, gdyż to jest nagroda śmiertelnych!".
            Tak powiedziała i Ojciec bogów i ludzi usłuchał.
460       Rosę kapiącą krwawymi kroplami zesłał na ziemię,
       syna miłego chcąc uczcić, co z rąk Patrokla miał zginąć
       w szerokoskibej Troadzie, daleko od swej ojczyzny.
            Gdy przybliżyli się obaj, wzajemnie idąc ku sobie,
       spotkał Patroklos przed sobą Trazymelosa sławnego,
465       który wytrawnym woźnicą u wodza był, Sarpedona,
       ciosem zadanym w podbrzusze rozwiązał mu wnet kolana.
       Natarł Sarpedon z kolei, ciskając włócznię świetlistą,
       ale nie przeszył Patrokla. Grot trafił konia, Pedasa,
       w prawy bark. Zarżał koń długo, wydając ostatnie tchnienie,
470       potem w kurzawę się zwalił i uleciała zeń dusza.
       Tamte rozbiegły się, jarzmo zgrzytnęło głucho, a lejce
       nagle splątały się w dłoniach, gdy przyprzężony w proch runął.
       Lecz Automedon, co sławny był w rzucie włóczni, zaradził
       klęsce - wyciągnął miecz ciężki, który u boku mu zwisał,
475       i nie zwlekając ni chwili, wnet odciął przyprzężonego.
       Tamte w lot bieg wyrównały, ściągnęły lejce, w skok poszły.
       A przeciwnicy dwaj znowu zwarli się w walce morderczej.
            Znowu Sarpedon nie trafił ciosem świetlistej swej włóczni,
       chybił Patrokla. Nad lewym jego ramieniem przeleciał
480       grot, nie tykając go w locie. Potem Patroklos uderzył
       spiżem, a nigdy na próżno pocisku z ręki nie puszczał,
       ale w osierdzie ugodził najściślej z sercem spojone.
       Runął Sarpedon, jak pada dąb ścięty albo topola,
       albo strzeliście wysmukła sosna przez drwali strącona
485       w górach ciosami topora, przydatna na maszt okrętowy -
       zwalił się tak i Sarpedon pod wóz i końskie kopyta,
       jęcząc boleśnie i drapiąc kurzawę krwią ubroczoną.
       Niby lew, który wśród stada ciężko wlokących się wołów
       porwie buhaja pełnego ognia o duszy wyniosłej,
490       z jękiem bolesnym ten ginie paszczęką lwa rozszarpany -
       tak i pod ciosem Patrokla wódz Lyków zbrojnych tarczami
       gniewem płonący umierał, drogiego zwąc towarzysza:
            "Glauku mój miły, wśród mężów najwaleczniejszy! Dziś trzeba,
       żebyś okazał swą biegłość w ciskaniu włócznią i męstwo.
495       Dziś więc zapragnij nieszczęsnej wojny, gdy jesteś waleczny!
       Najpierw wznieć zapał wojenny w dowódcach Lyków i wszystkie
       obejdź szeregi, ażeby w krąg Sarpedona walczyli,
       potem i sam stań do bitwy, by o mnie spiżem swym walczyć.
       Będę ci bowiem w przyszłości wieczystą hańbą i wstydem,
500       zawsze i dziś, i w pamięci potomnych, jeżeli Achaje
    zedrą dziś ze mnie rynsztunek, gdy padnę obok okrętów.
       Wytrwaj wśród bitwy walecznie i wszystkich zagrzewaj do walki".
            Tak powiedział i zaraz śmierć, co jest kresem wszystkiego,
       oczy mu cieniem okryła. Patroklos zaś stopę na piersi
505       wsparł i grot wyrwał mu z ciała, i serce wyszarpnął wraz z włócznią.
       Razem więc duszę zeń wydarł i ostrze włóczni spiżowej.
       Myrmidonowie trzymali konie zdyszane, spłoszone,
       co do ucieczki się rwały, gdy władcy wóz opuścili.
            Straszny żal Glauka ogarnął, gdy słuchał konającego;
510       drżało w nim serce, że nie mógł nic pomóc przyjacielowi.
       Ręką przycisnął swe ramię, bo rana mu dokuczała,
       którą w natarciu mu Teukros już przedtem zadał swą strzałą
       ze szczytu muru, gdy stawał w swych towarzyszy obronie.
       Więc Apollona jął błagać, co z dala trafia niechybnie:
515            "Usłysz mnie, władco! Ty, który jesteś w bogatej krainie
       Lykii czy w Troi! Wszak możesz zewsząd człowieka wysłuchać
       troską zgiętego. A teraz mnie taka troska przygniata.
       Ranę mi ciężką zadano, a rękę moją wskroś całą
       ostre cierpienie przewierca. Krwi zatamować nie mogę,
520       co wytryskuje strumieniem. Stężało pod nią me ramię.
       Włóczni utrzymać nie zdołam ani wyruszyć na wroga,
       aby z nim walczyć. Mąż poległ najwaleczniejszy, Sarpedon.
       Chociaż syn Dzeusa, jednakże Kronida go nie ocalił.
       Ale ty, władco, wysłuchaj mnie: ulecz ciężką mą ranę,
525       uśmierz cierpienie, daj siłę, bym zdołał swych towarzyszy
       Lyków zawezwać i zapał do bitwy wśród nich rozniecić,
       spraw, bym u zwłok poległego mógł także stanąć do walki".
            Tak powiedział, błagając. Wysłuchał go Fojbos Apollon.
       Zaraz uśmierzył cierpienie i z uciążliwej mu rany
530       krew tryskającą powstrzymał, i męstwem duszę napełnił.
       Glaukos to poznał swym sercem i przeniknęła go radość,
       że wielki bóg tak łaskawie błagania jego wysłuchał.
       Najpierw więc zapał wojenny w dowódcach Lyków rozniecił,
       wszystkich obchodząc, by wkoło zwłok Sarpedona walczyli,
535       potem wielkimi krokami wyruszył w kierunku Trojan.
       Tam Polydamas przebywał, syn Pantoosa, Agenor
       boski, Eneasz, a z nimi Hektor o hełmie spiżowym.
       Blisko tam podszedł i wyrzekł do nich te słowa skrzydlate:
            "Już zapomniałeś zupełnie, Hektorze, o swych sprzymierzeńcach,
540       którzy dla ciebie daleko od bliskich i ziemi ojczystej
       dusze swe kładą. Ty jednak nie masz ochoty ich bronić.
       Oto Sarpedon tam leży, wódz Lyków tarczami zbrojnych,
       który nam Lykię osłaniał sprawiedliwością i męstwem.
       Ares spiżowy pokonał go dzisiaj włócznią Patrokla.
545       Stańcie dziś przy mnie, druhowie, niech lęk przepoi wam duszę,
       aby nie zdarli mu zbroi i ciała nie znieważyli
       Myrmidonowie, chcąc pomścić tylu poległych Danajów,
       pozabijanych włóczniami dokoła lotnych okrętów".
            Tak powiedział. A Trojan boleść przejęła do głębi
550       niewysłowiona, bezmierna, bo ten był miastu podporą,
    mimo że z obcej krainy, gdyż liczne z sobą oddziały
       tu przyprowadził i w walce wszystkich bitnością przewyższał.
       Chciwi spotkania ruszyli więc na Danajów. Prowadził
       Hektor, za śmierć Sarpedona gniewny. Tymczasem Achajów
555       Menojtijady Patrokla nagliło serce do walki.
       Zwrócił się wpierw do Ajasów płonących i tak żądzą bitwy:
            "Niech, Ajasowie, obronna dziś walka wam stanie się miła,
       z takim dziś męstwem stawajcie, jak dawniej, a nawet dzielniej.
       Poległ ten mąż, co najpierwszy wdarł się na mur Achajów -
560       boski Sarpedon. Starajmy się porwać go stąd i znieważyć,
       z ramion zwlec zbroję i nadto któregoś z tych towarzyszy,
       którzy zwłok będą bronili, niech spiż okrutny przeszyje".
            Tak powiedział, lecz tamci płonęli już żądzą obrony.
       Kiedy więc z obu stron wojska swoje falangi wzmocniły,
565       Myrmidonowie, Achaje, Trojanie oraz Lykowie
       starli się w walce zaciętej około zwłok Sarpedona
       z krzykiem straszliwym. Złowrogo walczących zbroje szczęknęły.
       Dzeus noc rozpostarł zatraty nad walką nieubłaganą,
       aby nad synem kochanym trud wojny był okrutniejszy.
570            Najpierw odparli Trojanie Achajów o bystrym spojrzeniu,
       gdyż nienajgorszy mąż poległ ze strony wojsk Myrmidonów -
       syn Agaklesa o duszy wyniosłej, boski Epejgeus,
       co w Budejonie panował mającym wielu mieszkańców,
       niegdyś. Bo gdy szlachetnego swej matki brata pozbawił
575       życia, w dom przyjął go Peleus i srebrnostopa Tetyda.
       Ci go wysłali z Achillem, co łamał wrogów szeregi,
       by pod Ilionem bogatym w źrebce z wrogami się zmagał.
       Tego, gdy porwać chciał zwłoki, ugodził Hektor przesławny
       w głowę kamieniem. Roztrzaskał ją w ciężkim hełmie, że cała
580       pękła na dwoje. Epejgeus twarzą na ciało zmarłego
       runął i śmierć, która życie niweczy, cieniem go skryła.
       Żal Patroklosa ogarnął po towarzyszu poległym,
       ruszył przez pierwsze szeregi i spadł na wroga jak jastrząb
       ostry w przelocie, co trwogą napełnia kawki i szpaki -
585       tak, Patroklosie walczący z rydwanu, na Lyków natarłeś
       wprost i na Trojan, w swym sercu za towarzysza gniew ważąc.
       Runął na wznak Stenelaos, kochany syn Itajmena,
       w szyję ugodził go kamień i żyły poszarpał napięte.
       Pierwsze szeregi pierzchnęły, a z nimi Hektor przesławny.
590       Tyle co pocisk rzucony o długim drzewcu przeleci,
       kiedy go podczas zawodów mąż ciśnie, sprawdzian swej siły,
       albo też w bitwie pod wojny ciosami, co życie niweczy -
       tyle wstecz poszli Trojanie podczas natarcia Achajów.
       Glaukos zatrzymał się pierwszy, wódz Lyków zbrojnych tarczami,
595       i Batyklesa pokonał, w przód idąc, o duszy wyniosłej;
       syna miłego Chalkona, co zamieszkiwał w Helladzie,
       a szczęśliwością i mieniem górował wśród Myrmidonów.
       Tego to Glaukos ugodził w sam środek piersi swym grotem,
       kiedy odwrócił się w chwili, gdy tamten go w biegu dosięgał.
600       Zbroja dźwięknęła, gdy runął. Żal wielki ogarnął Achajów,
     że tak szlachetny mąż zginął, a radość wybuchła wśród Trojan.
       Wkoło zwłok blisko stanęli jeden przy drugim. Achaje
       nie zapomnieli o męstwie także. Gniew niósł ich na wroga.
       Wówczas Meryjon poraził zbrojnego męża wśród Trojan -
605       Laogonosa mężnego. Ten synem był Onetora,
       Dzeusa kapłana na Idzie, a naród go czcił jak boga.
       Jego więc syna pod szczękę i ucho pchnął dzidą, a dusza
       z ciała umknęła mu chyżo. Posępny mrok go ogarnął.
       Wtedy w Meriona Eneasz cisnął swą włócznię spiżową,
610       wierząc, że męża ugodzi, co szedł pod tarczy osłoną,
       ale ten patrzał przed siebie i grotu ze spiżu uniknął,
       schylił się bowiem, a włócznia spiżowa z wiatrem śmignęła,
       w ziemi poza nim utkwiwszy. Tylko w gwałtownym rozpędzie
       chwiało się drzewce. Dopiero tam Ares swój pęd zahamował.
615       Ostrze więc Eneaszowe rozdygotane utkwiło
       w ziemi, a oszczep z mocarnej wymknął się ręki na próżno.
       Gniewem zapłonął Eneasz w swej duszy i takie rzekł słowa:
            "Jesteś wybornym tancerzem, lecz szybko mój grot, Meryjonie,
       przerwałby twoje pląsanie, gdybym cię włócznią ugodził".
620            Rzutem swej włóczni wsławiony Meryjon mu tak odpowiedział:
            "Trudno ci będzie - choć nie brak ci, Eneaszu, odwagi -
       wszystkich tych mężów ugasić zapał, co twarzą w twarz staną
       z tobą, chcąc bronić się. Przecież ty także jesteś śmiertelny.
       Gdybym, na włos nie chybiając, przeszył cię ostrzem spiżowym,
625       prędko, choć ufny w swą siłę i sprawiedliwość dłoni, mnie sławę,
       a Hadesowi, co słynie ze źrebców, oddałbyś duszę".
            Tak powiedział. Lecz zganił go syn Menojtiosa waleczny:
            "Po co to mówisz, Merionie? Przecież tak jesteś szlachetny.
       Wskutek słów twoich zelżywych, mój drogi, waleczni Trojanie
630       zwłok nie porzucą, dopóki którego ziemia nie skryje.
       Czyny rąk kładą kres bitwie, słowo zwycięża na radzie.
       Trzeba nam rozmów zaniechać, a dzielnie walczyć z wrogami".
            Rzekł i w przód ruszył, a za nim Meryjon do bogów podobny.
       Tak jak rozlega się hałas, gdy drwale ścinają w krąg drzewa
635       w górskim wąwozie, donośny i z dala wkoło słyszalny -
       taki rozległ się łoskot po ziemi o drogach szerokich
       spiżu i tarcz wyrobionych kunsztownie ze skóry wołowej,
       gdy uderzały w nie miecze i włócznie z dwóch stron okute.
       A Sarpedona boskiego nikt by już nie mógł rozpoznać,
640       chociaż uważny. Był cały strzałami, krwią i kurzawą
       zewsząd okryty: od palców u nóg aż do szczytu swej głowy.
       Wkoło zwłok jego roiły się tłumy tak liczne, jak muchy
       ulatujące z brzęczeniem donośnym w pasterskiej zagrodzie
       w porze wiosennej, gdy słodkie mleko napełnia naczynia -
645       tłum tak się roił dokoła zwłok. Nie odwracał tymczasem
       Dzeus promienistych swych oczu od walk i zmagań mocarnych,
       ale wpatrywał się ciągle w tłum i rozmyślał w swej duszy
       wiele o zgubie Patrokla, w namysłach tych pogrążony:
       czy Patroklosa tak samo w zmaganiach bitwy mocarnej,
650       jak Sarpedona równego bogom ma Hektor przesławny
    spiżem swym zgładzić i z ramion wspaniałą zedrzeć mu zbroję,
       czy spotęgować głęboki trud wojny jeszcze dla wielu.
       Wreszcie pomyślał, że zamysł ten jest ze wszystkich najlepszy,
       aby ów, który kierował wozem Achilla Pelidy,
655       zdołał znów Trojan odeprzeć, Hektora w hełmie spiżowym
       znowu ku miastu odpędzić, a wielu duszy pozbawić.
       Najpierw więc serce Hektora mężnego spętał bezsiłą.
       Ten poskoczywszy do wozu, uciekać zaczął i kazał
       innym Trojanom uciekać. Znał świętą wagę Dzeusową.
660       Wtedy waleczni Lykowie też nie wytrwali. Pierzchnęli
       wszyscy, gdy wodza swojego z piersią przeszytą ujrzeli.
       Leżał w gromadzie poległych. Wielu tam bowiem w krąg niego
       legło, gdy waśni potęgę Kronida jeszcze natężył.
       Myrmidonowie zaś zbroję zerwali z bark Sarpedona
665       lśniącą, spiżową. Tę zanieść na wydrążone okręty
       swym towarzyszom polecił Menojtijada przesławny.
       Wtedy tak rzekł do Apolla Dzeus, co obłoki gromadzi:
            "Żywo mi teraz, Fojbosie drogi, z krwi oczyść sczerniałej
       i spod strzał chmury mi zabierz stąd Sarpedona, a potem
670       zanieś go w stronę daleką i obmyj rzeki falami.
       Namaść ambrozją i nałóż mu szaty, co bogom przystoją.
       Wreszcie dwom posłom go poleć najszybszym, by zwłoki podnieśli -
       Snowi i Śmierci, bliźniaczym braciom, i niech go pośpiesznie
       aż do krainy szerokiej, bogatej Lykii zabiorą.
675       Tam go rodzina zaszczyci grobowcem oraz kolumną
       ponad grobowcem wzniesioną, gdyż to jest nagroda śmiertelnych".
            Tak powiedział. Usłuchał w lot ojca Fojbos Apollon.
       Zstąpił z gór Idy na pole zmagań i walki mocarnej,
       wziął Sarpedona boskiego spod chmury strzał i następnie
680       wyniósł go stamtąd daleko i obmył rzeki falami.
       Potem namaścił ambrozją i szaty mu wdział bogów godne.
       Wreszcie dwom posłom polecił, aby go prędko podnieśli -
       Snowi i Śmierci, bliźniaczym braciom, i żeby śpiesznie
       aż do krainy szerokiej, bogatej Lykii zabrali.
685            Wezwał tymczasem Patroklos Automedonta i konie,
       aby pośpieszać za wojskiem Trojan i Lyków. Omamić
       wielce pozwolił się, głupiec! Gdyby usłuchał Pelidy,
       byłby uniknął złowrogiej, co czarną śmierć niesie, Kery.
       Lecz potężniejszy jest rozum wiecznego Dzeusa niż ludzi -
690       gdy chce, to nawet mężnego zatrwoży, zwycięstwa pozbawi
       łatwo, choć przedtem gorliwie sam go podniecał do walki.
       Także i wtedy Dzeus w duszy Patrokla odwagę rozniecił.
            Z kogo tyś najpierw, a z kogo zerwaleś zbroję na końcu,
       dzielny Patroklu, gdy ciebie bogowie na śmierć przyzywali?
695       Najpierw polegli: Adrastos, Echeklos i Autonoos,
       potem Perimos Megades, Epistor i Melanippos;
       oprócz nich padli: Elasos, Mulijos oraz Pylartes -
       wszystkich pokonał Patroklos, a inni przed nim uciekli.
            Tego dnia wzięliby Troję synowie walecznych Achajów
700       pod Patroklosa przewodem, ten wkoło szalał najbardziej,
    jeśliby Fojbos Apollon nie zjawił się sam na baszcie,
       myśląc o zgubie dla niego, a Trojan pragnąc ocalić.
       Trzykroć na mury wysokie wdzierał się mężny Patroklos,
       trzykroć w dół spychał go z murów niezwyciężony Apollon,
705       cios wymierzając boskimi rękami w tarczę świetlistą.
       Ale gdy ten po raz czwarty, szalony, wdarł się na mury,
       wtedy odezwał się słowem skrzydlatym groźnie Apollon:
            "Precz stąd, do bogów podobny Patroklu! Nie tobie przeznaczył
       los, byś ciosami swej włóczni zburzył gród Trojan walecznych,
710       ani to zrobi Achilles, choć jest od ciebie silniejszy".
            Tak powiedział. Natychmiast cofnął się mężny Patroklos,
       gniewu lękając się tego, co trafia z daleka, Apolla.
            Hektor zatrzymał rumaki o mocnych kopytach przy Skajskiej
       bramie i myślał, czy znów je popędzić do wrzawy bitewnej,
715       czy też zakrzyknąć na wojsko, by się chroniło za mury.
       Gdy tak rozmyślał, do niego zbliżył się Fojbos Apollon,
       męża przybrawszy na siebie kształt w pełni sił i młodości -
       zjawił się jako brat matki świetnego jeźdźca Hektora,
       Azjos, Hekaby brat dzielny, syn potężnego Dymasa.
720       Dymas był Frygii mieszkańcem sponad Sangaria wybrzeży.
       W jego postaci przemówił tak syn Dzeusowy, Apollon:
            "Czemu, Hektorze, przerwałeś walkę? Czy to ci przystoi?
       Gdybym o tyle mocniejszy był, jakem słabszy od ciebie,
       pewno byś mocno żałował, że wycofałeś się z bitwy.
725       Nuże więc, na Patroklosa swe konie o mocnych kopytach
       skieruj i walcz z nim, a sławą obdarzy ciebie Apollon".
            Tak powiedział i zaraz bóg odszedł do zmagań człowieczych.
       A Kebrionowi mężnemu rozkazał Hektor wspaniały
       konie popędzić do bitwy. W tym samym czasie Apollon
730       wszedł w tłum skłębiony i wrzący i rzucił pomiędzy Argiwów
       popłoch straszliwy, a sławę niósł dla Hektora i Trojan.
       Hektor zaś innych Danajów omijał i z nimi nie walczył,
       lecz na Patrokla skierował swe konie o mocnych kopytach.
       Teraz Patroklos z kolei skoczył z rydwanu na ziemię.
735       Włócznię miał w lewej swej ręce, a w prawą kamień pochwycił,
       lśniący, chropawy, tak wielki, że ledwo w ręku się mieścił.
       Cisnął go z wielkim rozmachem. Ten głaz nie leciał zbyt długo
       ani daremnie. Powalił woźnicę Hektora, Kebriona,
       który nieprawym był synem Pryjama wielce sławnego.
740       Lejce woźnica miał w rękach, kiedy ugodził go kamień.
       Obie brwi głaz mu rozmiażdżył, kość czaszki nie wytrzymała
       ciosu i oczy obydwa w kurzawę na ziemię wypadły
       prosto pod nogi Patrokla. Kebrion zaś sam niby nurek
       runął z rydwanu. I zaraz duch jego kości opuścił.
745       Szydząc, tak rzekłeś, Patroklu, jeździecką sztuką wsławiony:
            "Jakże ten człowiek jest zręczny! Jakże on pięknie nurkuje!
       gdyby skok taki wykonał w toń morza w ryby obfitą,
       wielu by ludzi nasycił wyłowionymi małżami,
       pięknie z okrętu nurkując do morza w toń jego wzburzoną,
750       tak jak dziś lekko wyskoczył ze swego zaprzęgu na ziemię -
    widać, że nawet wśród Trojan są nader zręczni nurkowie!".
            Tak powiedział i ruszył do zwłok Kebriona gwałtownie,
       niby lew, który napadnie na stado w jakiejś zagrodzie
       i ugodzony w pierś legnie zgubiony przez swą zuchwałość -
755       tak do Kebriona, Patroklu, i ty gwałtownie ruszyłeś.
       Wtedy z kolei wnet Hektor skoczył ze swego rydwanu
       i o Kebriona bój wiodąc, jako lwy tak się rozżarli,
       które wśród górskich parowów walczą o łanię zabitą,
       głodne obydwa i oba przejęte męstwem zaciętym -
760       tak o Kebriona dwaj mistrze biegli w rzemiośle wojennym:
       syn Menojtjosa, Patroklos, i Hektor męstwem promienny,
       Wzajem pragnęli swe ciała spiżem morderczym poranić.
       Hektor uchwycił Kebriona za głowę, nie myślał jej puścić.
       Zwłoki za nogę uchwycił Patroklos, a inni Trojanie
765       oraz Danaje potężną bitwę, zmagając się, wiedli.
            Tak jak wichrzyska dwa, Euros i Notos, zewrą się wzajem
       w górskich wąwozach i leśną głębinę tchnieniem przeorzą,
       dęby, jesiony, derenie gęstoliściaste rozwichrzą,
       tak że wzajemnie poplączą swoje rozchwiane ramiona
770       z szumem ogromnym i słychać trzask połamanych gałęzi -
       tak nacierali na siebie Trojanie oraz Achaje
       i nikt z towarzyszów już o ucieczce nie myślał.
       Wkoło Kebriona niemało utkwiło włóczni spiczastych,
       strzał też niemało puszczonych z wołowych cięciw upadło,
775       głazów olbrzymich tak wiele z łoskotem tłukło o tarcze
       tych, co walczyli wciąż z sobą. Kebrion zaś w chmurach kurzawy
       wielki spoczywał na wielkiej przestrzeni, już bitwy niepomny.
            Póki Helios w swej drodze nie sięgnął szczytu niebiosów,
       strzały skrzydlate latały z dwóch stron i ginęły narody.
780       Lecz gdy się Helios przetoczył w zachodu stronę w godzinie,
       kiedy się woły z pastwiska spędza, po stronie Achajów
       wzrosła przewaga. Kebriona mężnego zwłoki zdobyli
       pośród zamętu od Trojan i zbroję z ramion mu zdarli.
       Zgubę Trojanom gotując, Patroklos znów ruszył do walki.
785       Trzy razy jak boski Ares szybki na wrogów uderzał
       z krzykiem straszliwym i trzykroć ich po dziewięciu położył,
       ale gdy już po raz czwarty szturmował, do boga podobny,
       wtedy dla ciebie, Patroklu, prędko kres nadszedł żywota.
       Spotkał cię wtedy sam Fojbos w okrutnej potyczce wojennej
790       nieubłagany, lecz tyś go w zamęcie bitwy nie poznał,
       gęstym obłokiem okryty szedł bowiem bóg na spotkanie.
       Stanął poza nim i w plecy, w barki szerokie uderzył
       dłonią rozwartą. A w oczach tamtemu świat zawirował.
       Strącił mu hełm z dumnej głowy Fojbos Apollon. Na ziemię
795       spiż się potoczył i dźwięknął pod kopytami rumaków,
       hełm o potrójnym grzebieniu. Zbrukały się jasne kity
       w pyle i we krwi. A przedtem nawet by nikt nie przypuścił,
       aby w kurzawie mógł walać się hełm, co powiewał kitami
       z końskich grzyw, który uroczą głowę i czoło osłaniał
800       mężne Achilla. Dzeus wtedy obdarzył tym hełmem Hektora,
    aby go włożył na głowę, choć zguba wisiała i nad nim.
       W rękach Patrokla i włócznia cień rzucająca długi,
       ciężka, okuta i wielka, nagle skruszyła się. Z ramion
       tarcza, co stóp dosięgała, razem z rzemieniem opadła.
805       Wreszcie rozluźnił mu pancerz syn władcy Dzeusa, Apollon.
       Serce Patrokla zadrżało, osłabły pod nim kolana,
       stanął zdumiony. Wtem z tyłu ugodził go ostrzem swej włóczni
       między ramiona, w sam środek, dardański dzielny wojownik,
       syn Pantoosa, Euforbos, co słynął między swoimi
810       rzutem swej włóczni, jeździectwem i nóg szybkością i mocą.
       Wtedy dwudziestu już wrogów strącił wśród walki z rydwanów,
       chociaż raz pierwszy na wóz wszedł, dopiero ucząc się wojny.
       Ten, Patroklosie, w jeździectwie świetny, cios pierwszy ci zadał.
       Lecz nie pokonał i uszedł, i wmieszał się w tłum bitewny.
815       Z ciała wyszarpnął swój oszczep z jesionu, w polu nie dotrwał
       Patroklosowi, choć nie miał już tamten rynsztunku, bezbronny.
       Boga więc ciosem Patroklos i grotem włóczni zmożony
       cofnął się między przyjaciół i przez to śmierci uniknął.
            Ale już Hektor Patrokla o wielkiej duszy zobaczył,
820       gdy ten się cofnął, i nagle cisnął weń ostrzem spiżowym,
       szybko skoczywszy do niego z bliskich szeregów. Grot włóczni
       nisko w podbrzusze ugodził, na wskroś przeorał je spiżem.
       Padł w proch Patroklos z łoskotem. Żal straszny przejął Achajów.
       Jak lew potężny co dzika rozjuszonego zwycięży,
825       kiedy obydwa na górskim zetrą się szczycie rozżarte
       obok małego źródełka, z którego oba pić pragną,
       i dzika już zdyszanego lew potężniejszy powali -
       tak syna Menojtijosa, mężnego pogromcę dzielnych,
       Hektor, Pryjama syn, zabił i spiżem wydarł mu duszę.
830       Chełpiąc się, stojąc ponad nim, te wyrzekł słowa skrzydlate:
            "Pewnoś ty mniemał, Patroklu, że miasto doszczętnie w pył zwalisz
       i że kobiety trojańskie w dniu utraconej wolności
       w lotnych okrętach powieziesz do miłej ziemi ojczystej.
       Głupcze! W obronie ich co dnia rącze Hektora rumaki
835       mierzą rozległą równinę, pędząc do bitwy, i z moją
       włócznią wciąż walczę na czele wojska mych Trojan walecznych,
       aby zagłady dzień odwlec. A ciebie sępy rozszarpią.
       Dzielny Achilles, biedaku, nie mógł cię jednak ocalić.
       Pewno sam strzegąc się bitwy, gdyś ty szedł, tak cię nakłaniał:
840            ŤNie waż się przedtem, Patroklu, co świetnie kierujesz zaprzęgiem,
       wracać do gładkich okrętów, póki z Hektora, zabójcy
       mężów, pancerza posoką ubroczonego nie zedrzeszť.
       Pewno tak mówił i serce twe nierozważne nakłonił".
            Jemu, już słabnąc, odrzekłeś, Patroklu, jeźdźcze wspaniały:
845            "Możesz się pysznić, Hektorze, teraz, bo przecież Kronida
       Dzeus z Apollonem ci dali zwycięstwo. To oni mnie zmogli
       łatwo. To przecież bogowie rynsztunek z ramion mi zdarli.
       Tacy jak ty, choćbyś na mnie wraz z dwudziestoma uderzył,
       wszyscy na polu by padli zabici ostrzem mej włóczni.
850       Ale mnie Mojra okrutna i syn Latony pokonał,
     i Euforbos waleczny. Ty rozbroiłeś mnie trzeci.
       Ale ci jeszcze coś powiem. Te słowa w sercu zachowaj:
       także i ty żyć nie będziesz długo, już stoi przy tobie
       blisko u boku Tanatos i Mojra nieubłagana,
855       prędko powali cię ręka Pelidy Achilla bez skazy".
            Tak rzekł i śmierć go natychmiast, co kończy wszystko, okryła.
       Dusza zaś z ciała pierzchnęła, wzleciała za bramy Hadesu,
       płacząc na gorzki swój los, że męskość porzuca i młodość.
       Do umarłego już wroga przesławny Hektor powiedział:
860            "Czemuż to mi, Patroklosie, okrutną wróżysz zagładę?
       Kto wie, a może Achilles, syn pięknowłosej Tetydy,
       z duszą się swoją rozstanie pod moim grotem śmiertelnym?".
            Tak powiedział i z ciała martwego włócznię spiżową
       wyrwał, oparłszy nań stopę, i zwłoki Patrokla porzucił.
865       Potem do Automedonta natychmiast z włócznią poskoczył,
       pragnąc woźnicę Ajaka potomka o szybkich stopach
       także ugodzić, lecz z pola bystre go konie uniosły
       dwa, nieśmiertelne, Peleusa, dar wszystkich bogów wspaniały.

Pieśń XVII. Bohaterskie czyny Menelaosa.

    Spostrzegł syn Atreusowy, kochanek Aresa, Menelaj,
       że Patroklosa Trojanie zabili wśród bitwy okrutnej.
       W pierwsze więc wkroczył szeregi w błyszczący spiż uzbrojony
       i tak obiegał w krąg niego troskliwie, jak matka obiega
5       wkoło pierwszego cielątka, rodziła bowiem raz pierwszy -
       tak jasnowłosy Menelaj krążył dokoła Patrokla,
       włócznią zmarłego zastawiał i tarczą zewsząd okrągłą,
       gotów każdego ugodzić, kto by do zwłok podszedł blisko.
       Ale i syn Pantoosa jesionem biegle władnący
10       poznał w zabitym Patrokla, więc niedaleko przystanął
       i do kochanka Aresa, Menelaosa, powiedział:
            "Menelaosie Atrydo przez boga wyhodowany,
       wojska dowódco! Pozostaw zmarłego i broń krwią zbroczoną,
       przecież przede mną nikt z Trojan i sławnych ich sprzymierzeńców
15       włócznią Patrokla nie trafił w zamęcie bitwy okrutnej,
       pozwól, bym sławę uzyskał wśród Trojan, jeżeli nie pragniesz,
       abym cię trafił i duszę jesionem z ciebie wyzwolił".
            Na to mu z gniewem tak odparł o jasnych włosach Menelaj:
            "Dzeusie, mój ojcze, niepięknie tak pysznić się ponad miarę!
20       Ani lew, ani pantera nie chełpią się tak odwagą,
       ani okrutny i dziki odyniec, w którego piersi
       serce najbardziej ze wszystkich potężnej siły jest pewne -
       jak Pantoosa synowie biegle jesionem władnący.
       Wszak Hyperenor, wyborny jeździec, nie cieszył się długo
25       swoją młodością, gdy lżąc mnie, odważył się zetrzeć ze mną
       i wojownikiem mnie nazwał najlichszym spośród Danajów.
       Ale - jak mówię - na własnych nogach nie doszedł do domu,
       aby ucieszyć małżonkę i swych rodziców kochanych.
       Ciebie tak samo pozbawię życia, jeżeli wystąpisz
30       przeciw mnie. Ale cię wzywam, ażebyś lepiej znikł w tłumie
       wojska, jak zdołasz najprędzej, zamiast przeciwko mnie stawać,
       wpierw nim zły los cię doścignie. Co zaszło, i głupiec odgadnie".
            Tak powiedział, lecz tamten go nie usłuchał i odrzekł:
            "Pomszczę się dziś, Menelaju przez boga wyhodowany,
35       za to, że brata mojego zabiłeś, co głosisz chełpliwie,
       że we wdowieństwie została w komnacie nowej małżonka,
       że obarczyłeś rodziców jego cierpieniem i żalem.
       Jakąż bym sprawił rodzicom tym nieszczęśliwym uciechę,
       jeślibym głowę mógł twoją i zbroję krwią ubroczoną
40       Pantoosowi na ręce rzucić i boskiej Frontydzie.
       Lecz nie zwlekajmy już dłużej. Wypróbujemy się w walce.
       Ta niezawodnie rozstrzygnie, czy strach, czy waleczność zwycięży".
            Tak powiedział i cisnął swą włócznię w tarczę okrągłą,
       ale jej spiż nie przeorał. Grot od potęgi spiżowej
45       wygiął się tylko. Z kolei wzniósł Menelaos Atryda
       włócznię spiżową do ciosu, westchnąwszy do Dzeusa Kronidy,
       wtedy gdy tamten się cofał, i w gardło go włócznią ugodził,
       grot pogrążając głęboko. Ufał mocarnej swej dłoni.
       Ostrze spiżowe przeszyło na wskroś delikatną mu szyję.
50       Runął z łoskotem. Dźwięknęła w krąg jego zbroja spiżowa.
     Krew ubroczyła mu włosy podobne do włosów Charyt,
       pięknie wijące się, złotem i srebrem poprzeplatane.
       Tak jak latorośl oliwki troskliwie wyhodowana
       przez ogrodnika w ustroniu, gdzie woda bujnie wytryska,
55       pięknie wyrasta pod tchnieniem wiatrów, co z wszystkich stron wieją,
       drzewkiem kołysząc białymi rozkwitającym kwiatami,
       lecz niespodzianie nadciąga wicher wraz z burzą nawalną,
       drzewko wyrywa rosnące tak bujnie i zwali na ziemię -
       tak i Euforbos jesionem władnący, syn Pantoosa,
60       padł, gdy go zabił Menelaj Atryda i zdarł z niego zbroję.
            Jako lew, górskich okolic mieszkaniec, ufny w moc swoją
       z trzody pasącej się krowę najlepszą w stadzie porywa,
       kark jej druzgoce, wpijając się potężnymi zębami
       najpierw, a potem krew chłepce chciwie i trzewia pożera
65       wszystkie; dokoła psy ścigłe i krzepcy młodzi pasterze
       krzykiem go płoszą z daleka, ale nie mają odwagi
       podejść doń bliżej, bo każdy z nich zielenieje od trwogi -
       również i w piersiach trojańskich mężów ich serca nie śmiały
       skłonić żadnego do walki z Menelaosem przesławnym.
70       Łatwo Atryda by zbroję wziął sławną od Pantoidy,
       gdyby nie stanął przeciwko niemu sam Fojbos Apollon,
       który pobudził Hektora, co Aresowi był równy,
       w kształcie dzielnego Mentesa, Kikonów wodza, zjawiony.
       Podszedł i mówiąc do niego, te wyrzekł słowa skrzydlate:
75            "Śpieszysz, Hektorze, w tej chwili, by ująć, co nieuchwytne -
       konie dzielnego potomka Ajakosa. Śmiertelny
       człowiek nie zdoła ujarzmić ich ani w cuglach prowadzić
       oprócz jednego Achilla, co synem jest nieśmiertelnej
       matki. Tymczasem Atryda, wódz Menelaos waleczny,
80       krążąc dokoła Patrokla, zabił ci syna Pantosa,
       najdzielniejszego wśród Trojan, Euforba, co walkę zakończył".
            Tak powiedział i odszedł do zmagających się w bitwie.
       Serce Hektora przejęte żalem spłynęło krwią czarną,
       spojrzał na wojska szeregi uważnie i zaraz zobaczył
85       tego, co zdzierał rynsztunek sławny, i tego, co poległ
       rozpostartego na ziemi. Krew ciekła ze świeżej rany.
       Wkroczył więc w pierwsze szeregi i szedł w błyszczący spiż zbrojny,
       z ostrym okrzykiem, podobny do ognia Hefajstosowego,
       co nie wygasa. Usłyszał ten krzyk donośny Atryda
90       i sposępniały tak wyrzekł do swojej duszy wyniosłej:
            "Biada mi! Jeśli zostawię, cofając się, piękną tę zbroję
       i poległego Patrokla, co zginął, broniąc czci mojej,
       nie uzna tego za godne, ujrzawszy to, żaden z Danajów;
       jeśli zaś sam na Hektora uderzę, walcząc, i Trojan,
95       hańby lękając się, łatwo otoczy wielu jednego -
       Hektor o hełmie kitami wiejącym tu wszystkich prowadzi
       Trojan. Lecz po co to wszystko mi mówi serce kochane?
       Jeśli chce człowiek przeciwko wyrokom niebieskim walczyć
       z mężem, którego bóg uczcił, prędko doczeka się klęski.
100       Niechże więc żaden z Danajów nie łaje mnie, kiedy zobaczy,
     że przed Hektorem uchodzę, gdyż bóg pomaga mu w bitwie.
       Gdybym choć spostrzegł w pobliżu Ajasa o głosie donośnym,
       pomnąc o krwawej rozprawie, obydwaj byśmy wrócili,
       choćby wbrew niebu. A gdyby zmarłego wynieść się dało
105       dla Achillesa, w złym losie dobre by chociaż to było".
            Kiedy tak w sercu i w duszy ze swymi się zmagał myślami,
       już podchodzili Trojanie blisko pod wodzą Hektora.
       Cofnął się wtedy Menelaj natychmiast i zwłoki zostawił,
       wciąż oglądając się, tak jak uchodzi lew pięknogrzywy,
110       kiedy udręczy go psiarnia i ludzie od wiejskiej zagrody
       odpędzający włóczniami i krzykiem, więc mężne mu serce
       z lęku drży w piersi i chociaż ociąga się, ale uchodzi -
       tak od Patrokla Menelaj o jasnych włosach odchodził.
       Stanął, gdy swych towarzyszy zobaczył, i do nich zwrócony
115       szukał wielkiego Ajasa, co synem był Telamona.
       Dojrzał go wreszcie na lewym skrzydle walczących szeregów.
       Tam towarzyszów zagrzewał i budził zapał do walki,
       trwogę im bowiem straszliwą tchnął w serce Fojbos Apollon.
       Szybko więc pomknął Menelaj i stojąc blisko, powiedział:
120            "Żywo, kochany Aja